سؤزلوک
☆Qarlı Savalan☆, [۱۸.۰۷.۱۸ ۲۲:۵۹]
سؤزلوک
لغت نامه = سؤزلوک، سؤز درگیسی،سؤز توپلوسو،سؤز اوچون،
پارچ = گویوم ،بارداق،بؤیوک بارداق،سو قابی،ایچگی قابی
طوفان = برک یئل، بوران،توز تورپاقلی برک اسن یئل
خام= بیشمه میش، یئتیشمه میش،
ناله= سیزیلتی، آغلاییش، گؤینه لتی،آجییب اوخشاما،سیزیلداما
نشاء = فیدان،جوجه رتی، کول، زوغ
لُخت= لوت، اوستو آچیق، پالتارسیز،
دل= اورک،ایستک،گؤیول
قدرت= گوج، اینجار،باجاری،قوشون،اوردو،
بیگانه= یاد، یابان،اؤزگه، قیراق
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۲.۰۷.۱۸ ۱۲:۱۰]
☆Qarlı Savalan☆, [۱۷.۰۷.۱۸ ۲۲:۵۱]
Xalqımızın dilində bəzi işlənilən insan sifətlər
دبک(dəbək) = سبک، جلف، لوده
دمبه لک(dəmbələk) = سبک، بی مغز، کسی که زود نظرش عوض می شود.
یانشاق(yanşaq) = یاوه گو، کسی که زیاد و بی جا حرف می زند
قیریشمال(qırışmal) = متقلب، اهل دوز و کلک
قیرتی(qırtı)= آدمی که بیش از حد به خود برسد و یا به حواشی و زواید اهمیت دهد.
سولک(sülək)= ولگرد، پرسه زن، هرزه
سومسوک(sümsük) = هرزه، ولگرد، سبک مغز
اؤندملی(öndəmli) = با سلیقه، کسی که کارهای عملی را با تامل انجام می دهد.
چلیملی(çəlimli)=خوش قیافه، با ابهت، خوش ترکیب
سهمانلی(səhmanlı)= با سلیقه و با تانی و دقیق
توتوملو(tutumlu)= با سلیقه و دقیق
تؤکونتو (töküntü) = شلخته و بی سلیقه
سوفو (sofu)= آدم وسواس
چیخارلی(çıxarlı) = توانمند، لایق، با استعداد
باشاراتلی(başaratlı) = توانا، موفق، با استعداد و لایق
یالتاق(yaltaq) = چاپلوس و متملق
قالتاق(qaltaq) = جسور و بی ادب، خلاف کار
قاوارالی(qavaralı)= توانمند و خوش قد و استیل
بیچیملی(biçimli)= خوش ریخت
اؤککه لی آپکه لی(ökkəli) = خوش هیکل و بلند قد و با سینه بزرک ورزشکاری
یالانچی(yalançı) = دروغگو
چاخان(çaxan) = دروغگو و داستان باف
گوپچو یا گوپ باز(gopçu) = غلو کننده در دروغ و اغراق گو
قلبی قارا( qəlbi qara) = مظنون به همه، پارانوئید
ال ایری(əl əyri) = دزد
اوغورو یااوغورچو(oğuru ya oğurçu) = دزد
اورکلی(ürəkli) = جسور و نترس ، با دل و جرات
قورخماز(qorxmaz) = جسور و نترس ، با دل و جرات
پاخیل(paxıl) = حسود
قیتمیز( qıtmır) = خسیس
نیرقیس(nırqız) = خسیس
گوجلو(güclü) = قوی و نیرومند
آبیرلی(abırlı) = با حیا
مانسیز(mansız) = بی حیا
ایجشجیل(icəçcil) = موذی و مردم آزار
داویجیل(davıcıl) = پرخاشگر و اهل دعوا
دؤیوشگن(döyüşgən) = جنگجو
قیلیفتی(qılıftı) = حقه باز و شیاد
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۱۸.۰۷.۱۸ ۲۲:۵۹]
سؤزلوک
لغت نامه = سؤزلوک، سؤز درگیسی،سؤز توپلوسو،سؤز اوچون،
پارچ = گویوم ،بارداق،بؤیوک بارداق،سو قابی،ایچگی قابی
طوفان = برک یئل، بوران،توز تورپاقلی برک اسن یئل
خام= بیشمه میش، یئتیشمه میش،
ناله= سیزیلتی، آغلاییش، گؤینه لتی،آجییب اوخشاما،سیزیلداما
نشاء = فیدان،جوجه رتی، کول، زوغ
لُخت= لوت، اوستو آچیق، پالتارسیز،
دل= اورک،ایستک،گؤیول
قدرت= گوج، اینجار،باجاری،قوشون،اوردو،
بیگانه= یاد، یابان،اؤزگه، قیراق
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۲.۰۷.۱۸ ۱۲:اورمو
اور ; سومئرلرین ۶ شهرینین بیری نین ده آدی اور/ur اولوب
اور ; شهر/ اویغارلیق(مدنییت) یئری،
اوروق - توروق (ارگ ; قالا- یاشاییش یئری)
اوربان اولاراق اینگیلیزجه یه گیریب، شهری آنلامیندا
اورشلیم / اور شالیم; اور سالیم آدی دا تورکجه دن آلینما بیر آددیر عیبرانی دیلینه پای گئدیب و....
اور سؤزونو، اورارتو اویغارلیغینین آدیندا دا گؤرمک اولار.
مو ; سومئرلرده قوتسال و معنوی آیین لر و گؤی بویوروقلارینا مو/می دئییلیردی،
می/مو سؤزونو آذربایجانین چوخلو یئر-یورد آدیندا گؤرمک اولور
مییانا ; می + آنا (اساس و اصلی قوتسال آیینلر یوردو / اساس تاپینما(پرستش)، تاپیناق;معبد،)
می +ان+داب (قوتسال و اصلی معبدین یئری; باشقا بیر یازی دا آچیقلانیب)
مایان ; مای/می + ان
ان ; مکان اکی / یئر-یورد بیلدیرن اک و تاکید اکی
مییار مییار ; می آر
می ; قوتسال معبد
آر ; چوخلولوق و طایفا بیلدیرن اک
(ماجار/آفشار/قاچار/بولقار و.....)
ایندی بو بیلگی لره دایاناراق ;
اور+مو ; قوتسال شهر (معبد و تاپیناق یئری ; عیبادتگاه شهری)
- بو سؤزو یانلیشجاسینا;
اور ; شهر
مو (عیبرانی جه مییاح ; سو دان توتولموش آچیقلاییبلار، و سولار شهری یاریبلار، دوز دییل)
و اورمو قوتسال شهر و تاپیناق یئری اولور.
@davud_ebdi
@qarlisavalan
☆Qarlı Savalan☆, [۲۲.۰۷.۱۸ ۱۲:۴۶]
پروفسور زهتابی باکی/باکو لوغتی حاقدا بئله یازمیشدیر: باکی/باکو آدی باق/باک/باخ اولان باخماق فعلینین کؤکوندن یارانمیشدیر. سؤزون معناسی ایسه باخیلان یئر(نظارهگاه) اولموشدور. بو یئر اونا گؤره بئله آدلانمیشدیرکی، باکینین تپهلریندن دنیزین اوزاقلارینی گؤرمک مومکوندور. (علیآقا واحددن خاطرهلریم، اختر یاییملاری، ص44)
بن/من، بین/مین، بینمک/مینمک و بونجوق/مونجوق دا گؤروندویو کیمی دیلیمزین یایغین فونئتیک حادیثهلریندن بیریسی «ب» حرفینین «م» حرفینه چئوریلمهسیدیر. بو فونئتیک حادیثهیه دایاناراق، بیزجه ماکی/ماکو لوغتی ده همن باکی/باکو لوغتینین دییشیلمیش فورماسی و باخیلان یئر آنلامیندادیر.
بعضن فونئتیک حادیثه اثرینده یارانمیش لوغت، ایلکین آنلامدان آزجا دا اولموش اولسافرقلی یؤنده ایشلهدیلیر. اؤرنک اولاراق زنگین، تؤرتگن و بؤیوک آنلامی وئرن «بای» لوغتیندن یارانمیش «مای» لوغتی ائله همن زنگین، تؤرتگن و بؤیوک آنلاملارینی قوروسادا، هلهلیک تکجه دیشی آدلارین صفتی کیمی ایشلهنیر. مایدان آت، ارکک-مایا و آغجامایا ترکیبلرینده گؤرندویو کیمی حئیوانلار و قوشلارین دیشیسینه مایا دئییب زامان-زامان بای لوغتینی سادهجه ارککلرین صفتی کیمی ایشلتمیشیک؛ بیر حالداکی هر ایکیسی عینی آنلامی ایفاده ائدیرمیشلر.
یئر و تورپاق دوغوب تؤرتدیگینه گؤره، اینسان دوشونجهسینده دیشی مؤوقعی توتموشدور. آناتورپاق و آناوطن کیمی سؤز بیرلشمهلری بو دوشونجهنی آچیقجاسینا گؤستریر. اوناگؤره، یئر آدلاریندا، بای عوضینه مای صیفتی ایله یارانمیش مایآنا شهری، تبریز یاخینلیغیندا مایان کندی، سایینقالا-تیکانتپه آراسی مایین بولاق و هشتری ماحالیندا قارانقو چایینین آخارقاسیندا مایاتی داغی بو لوغتی اؤزلرینده عکس ائتدیریرلر.
فونئتیک حادیثهلردن یارانمیش لوغتلرین آنلامیندا، اصلی لوغتین آنلامی ایله بئله بیر ظریف فرقلرین اولماسینی بوسماق و میسماق فعللری هابئله بره و مره لوغتلرینده ده گؤرمک مومکوندور.
هشتری ماحالیندا ایکی کندین آدی اولدوقجا ماکی لوغتینه یاخیندیرلار. داغلارین قوجاغیندا یئرلشیب آیدوغموش چایینا باخان ایکی کندین آدلاری «ماخ و ماخولا»دیر. باکی دنیزه باخیلان یئرسه، چوخ احتیمال ماکی شهری ده داغ و زنگمار چایینا باخیلان یئر آنلامیندا اولمالیدیر.
✍️ابراهیم ساوالان
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۲.۰۷.۱۸ ۲۲:۰۶]
سؤزلوك:
اؤلوم-قالیم ساواشی : تنازع بقا
اوزگون: ناراحت
باغیرا- باغیرا: فریاد كشان
پوزغونلوق: اختلال
تاسارلاماق: طرح كردن، برنامه ریزی كردن
توققوشما: جنگ، برخورد
چیزگه: نقشه
خوجاباشی: كدخدا
دوروم: وضعیت
سالدیری: حمله
سوچ: جرم
شاشیرماق: تعجب كردن
قارمالاماق: به زور گرفتن، تصرف كردن
قالدیرماق : بلند كردن
قوللو-بیلكی: نیرومند، پرزور
كؤوشن: صحرا، حریم روستا
گؤسترگه: نشانگر
گؤیرنتی: سبزی
هیم وئرمك: اشاره كردن
یئم: غذای حیوان
یییهجك: غذا
یاراقلانماق: حاضر شدن، مسلح شدن
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۴.۰۷.۱۸ ۲۲:۱۰]
(بخشی از برتری های زبان تورکی بر فارسی)
نخست سراغ حروف صدادار هر دو زبان میرویم ؛
زبان تورکی با 9 حرف صدادار جزو کاملترین زبانهاست (o/ı/u/a/ö/ü/e/i/ə)ولی ولی لهجه ی فارسی دارای 6 حرف صدادار(ə/i/u/o/e/a)است یعنی فارسی (ö/ü/ı)را در میان حرفهای صدادار خود ندارد به همین دلیل است که یک فارس هیچ گاه کلمه هایی چون (ائل گولوel gölü/قیز qız /و... بسیاری از کلمات که این سه حرف را دارند نمیتوانند تلفظ کنند حتی اگر چندین سال در منطقه تورک نشین زندگی کنند ،به این حروف صدادار آوای خلقت گفته میشود که تورکی دارای کاملترین آوای خلقت است.
در زبان فارسی موقع صحبت ابهام ایجاد میشود به عنوان مثال
قازماق = کندن
یولماق = کندن
سوکمک = کندن
دیدمک = کندن
دئشه له مک = کندن
قوپارتماق =کندن
حال فرض کنید یک خارجی زبان وارد ایران شده و فارسی را هم یاد گرفته ،مثلا؛
به او میگویند: علی کند
او چگونه بفهمد علی چکار کرده است در حالیکه تصویری از علی ندارد و فقط میشنود...
ولی در تورکی مثلا گفته میشود :علی سوکدو
دیگر معلوم است علی چکار کرده است و لازم نیست علی را ببیند ...
مثال دیکر برای این گونه ابهامات
چونمک =پیچیدن
دولاماق=پیچیدن
بورماق=پیچیدن
دولاشدیرماق=پیچیدن
بوخماق=پیچیدن
بورخولماق=پیچیدن
با راحتی میتوان دید که (بوخماق با چونمک )چقدر تفاوت دارد در حالیکه در فارسی همه اش( پیچیدن )میشود.
مسئله دیگر باز هم افعال فارسی است در فارسی اکثرا حدود 80 درصد افعال یا
(اسم+فعل )است مثل
خاک(اسم)+کردن(فعل) در حالیکه در تورکی فقط فعل کار میکند (قویلاماق)
یا (صفت +فعل)است مثل
سر (صفت)+خوردن(فعل) در حالیکه در تورکی بازهم فقط فعل کار میکند( زوومک)
در خیلی جاها حتی فارسی با (اسم+فعل)و(صفت+فعل)هم نمیتواند کلمات تورکی را معنی کند حتی گاها در یک سطر هم نمیتواند توضیح دهد مثال
ائشمه بوغ / ترجمه فارسی ؟؟؟؟؟
سوزمه یوغورت / ترجمه فارسی؟؟؟؟
بولمه داش / ترجمه فارسی؟؟؟؟؟
پرفسور زهتابی:اگر پولهایی که رضا پهلوی برای نابودی زبان تورکی خرج کرد اگر برای بهبود بخشیدن فارسی خرج میکرد فارسی بیش از این فلج نمیشد..
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۸.۰۷.۱۸ ۲۰:۱۲]
[Forwarded from ☆Qarlı Savalan☆ (Adil fəthi)]
<<اصطلاحات واحدهای طول>>(دولما اولچی لری)
آغاج:(فرسنگ) فرسخ: مقدار راهی که یک آدم معمولی در بیابان و کوه و یا جاده به حالت پیاده بدون خستگی و در حالت معمولی بتواند در مدت یکساعت طی کند. هر آغاج یا فرسنگ برابر با 6 کیلومتر است.
منزل:( خانه- استراحتگاه) مقدار راهی است که یک آدم پیاده یا یک راس چهارپای باربر بدون خستگی خود و چهارپایانش بتواند در یک روز طی کند را یک منزل گویند.این مقدار راه معمولا 3 تا 5 فرسنگ یا16 تا30 کیلومتر است که در مدت 5 ساعت باید طی شود.
دورت بارماق:( چهار انگشت) پهنای چهار انگشت بهم چسبیده است از انگشت سبابه تا انگشت کوچک.
قاریش:(قریش) وجب: طول آن از نوک انگشت کوچک تا نوک انگشت شصت درحالیکه همه انگشتان کاملا باز باشد.
آرشین:( گز-ذرع):اگر یک دست انسان کاملا بصورت کشیده در امتداد شانه قرار گیرد و سر انسان کاملا رو به شانه اش باشد از نوک بینی تا نوک انگشت میانی دست کشیده را یک آرشین یا گز حساب میکنند.
اووج:(کف دست): مقدار گندم یا آردی که در یک کف دست در حالیکه همه انگشتان بهم چسبیده باشد و دو دست حالت یک ظرف و کاسه را به خود میگیرد.
بیرآل:(یک دست): واحد اندازه گیری آب چشمه یا جویبار و نهر که در مجرای معمولی آب و قنات جریان دارد بیرآل میگویند.
@qarlisavalan
<< اصطلاحات جغرافیایی>>
گونئی:آفتابگیر- در زبان تورکی گونئی به معنای آفتابگیر و جبهه رو به خورشید کوهستان را گویند که در معرض تابش نور آفتاب باشد.
گوزئی: محلی که آفتابگیر نباشد.
یوققوش:(یوخوش):گردنه-سربالایی- فرازبه معنای گردنه کوچک و سربالایی کوهستانی است.
یئنیش:سرپایینی مخالف یوخوش.
قوروق:(حفاظت شده) به منطقه حفاظت شده وممنوعه میگویند.
کوفشن:(کفشن):مزرعه کوچک پاره زمینهای پیرامون روستا که زیر کشت باشد.
کهل:(کوفول): طویله-آغل-محل نگهداری دامها و چهارپایان را گویند که در داخل تپه ها و کوهها توسط مردم کنده شده یا بطور طبیعی بشکل غار بوجود آمده باشد.
<<اصطلاحات وسایل حمل و نقل و آب واشیا>>
تولوق:نوعی خیک از چرم و پوست گوسفند و لاستیک-مشک.
وئدیره:نوعی سطل دهان گشاد.
نئهره: خیک.
داغارجیق: کیسه چرمی و انبان پوستی.
هئیبه: توبره بافته شده از پشم رنگین.
خورجون:(خورجین): بافته شده از نخ پشمی.
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۳۰.۰۷.۱۸ ۲۳:۲۸]
کشورهایی که زمانی زیر سلطه ترکان بودند و نام حکومت های متعدد تورک که در آن کشور ها حاکمیت داشت:
1: مغولستان : امپراتوری گوگ تورک - امپراتوری ایلخانان - امپراتوری تیموریان - خانات جغتای
2: چین : امپراتوری گوگ تورک - امپراتوری ایلخانان - قراخانیان
3: روسیه: گوگ تورک - ایلخانان - اردوی زرین - تیموریان - خانات آسترخان - خانات قازان- خانات کریمه - خزریان - خاقانات تورک غربی
4: قزاقستان : گوگ تورک - ایلخانان - اردوی زرین - تیموریان - خانات جونغار -سلجوقیان - خوارزمشاهیان - شیبانیان- خانات جیوه - خانات قازان - خانات خوقند - خانات کیمک -هپتالیان - خزریان - خاقانات تورک غربی - قراخانیان
5: قرقیزستان : گوگ تورک - ایلخانان - تیموریان - خانات جونغار -سلجوقیان - خوارزمشاهیان - شیبانیان - خانات جغتای - خانات خوقند - هپتالیان - غوریان خاقانات تورک غربی - قراخانیان
6: ازبکستان : گوگ تورک - خانات بخارا - تیموریان - ایلخانان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان- خانات خیوه - شیبانیان - خانات جغتای - غزنویان - خانات خوقند - هپتالیان - غوریان - قاجاریان - خاقانات تورک غربی - قراخانیان
7: تاجیکستان : گوگ تورک -غزنویان- خانات بخارا - تیموریان - ایلخانان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان- - شیبانیان - خانات جغتای - خانات خوقند - هپتالیان - غوریان - آل کرت - قراخانیان
8: افغانستان : خوارزمشاهیان - ایلخانان - سلجوقیان - غزنویان - تیموریان - خانات جغتای - هپتالیان - غوریان - قاجاریان - صفویان - افشاریان - آل کرت
9: پاکستان : سلجوقیان -غزنویان - غوریان - هپتالیان - ایلخانان - تیموریان - قاجاریان -صفویان - افشاریان - مملوکان دهلی
10: هند : غزنویان - ایلخانان - تیموریان - افشاریان - غوریان - مملوکان دهلی
11: نپال : مملوکان دهلی - تیموریان - ایلخانان
12: ایران : غزنویان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - چوپانیان - جلاریان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه
13: جمهوری آذربایجان : غزنویان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - چوپانیان - خزریان
14: بوتان : ایلخانان
15 : کره شمالی و جنوبی : ایلخانان
16: ترکمنستان : سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - آل کرت - خانات بخارا - خانات جغتای - اردوی زرین
17: عراق : سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - جلاریان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - عثمانی - مملوکان مصر
18: عمان: عثمانی - سلجوقیان
19: امارات متحده عربی : عثمانی - سلجوقیان
20: عربستان : عثمانی - مملوکان مصر
21: یمن : عثمانی - مملوکان مصر
22: مصر : مملوکان مصر - عثمانی
23 : سوریه : مملوکان مصر - سلجوقیان - عثمانی
24 : اردن : مملوکان مصر - سلجوقیان - عثمانی
25: ترکیه : سلجوقیان - عثمانی - تیموریان - ایلخانان
26: لیبی : مملوکان مصر - عثمانی
27: سودان : مملوکان مصر - عثمانی
28: فلسطین : سلجوقیان - عثمانی - مملوکان مصر
29: لبنان: عثمانی - سلجوقیان - مملوکان مصر -
30: اسرائیل : عثمانی - سلجوقیان - مملوکان مصر
31 : قبرس : عثمانی - سلجوقیان - مملوکان مصر - ایلخانان
32: تونس : عثمانی
33 : الجزایر : عثمانی
کشور های اروپا(با تاریخ تحت سلطه ترکان):
1: اوکراین : ایلخانان - عثمانی - اردوی زرین - خاقانات غربی تورک
2: بیلوروس : ایلخانان - خاقانات غربی تورک - اردوی زرین
3 : رومانی : اردوی زرین - ایلخانان -عثمانی - خانات آوار
4: مولداوی : عثمانی - اردوی زرین - ایلخانان
5: بلغارستان : عثمانی - هون های زرد
6: ارمنستان : غزنویان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - چوپانیان - عثمانی- خزریان
7: گرجستان :سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - چوپانیان - عثمانی - خزریان
8: مجارستان : خانات آوار - هون های زرد - عثمانی - ایلخانان
9: کرواسی : خانات آوار - عثمانی - هون های زرد
10 : یونان : عثمانی
11: آلبانی : عثمانی
12 : صربستان : خانات آوار - عثمانی
13: چک و اسلواکی : عثمانی - هون های زرد
14: آلمان : هون های زرد
15 : اتریش : هون های زرد - خانات آوار
16 : لهستان : عثمانی - هون های زرد - ایلخانان
17 : بوسنی : عثمانی
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۳۱.۰۷.۱۸ ۲۲:۰۹]
زبان ها و لهجه هاي تورکی
Sibirya (Kuzeydoğu): Fuyü Kırgıs dili – Dolganca – Tofaca – Şorca – Hakasça (Xakasça) – Çulımca – Yakutça – Batı Yugurca – Tuvaca
خانواده سيبري (شمال شرقي): فويو قرقيز، دولگان، توفا، شر، خاكاس، چوليم، ياكوتي، يوغور غربي، تووان
Kıpçak (Qıpçaq-Kuzeybatı): Başkurtça – Baraba dili – Altayca – Kumanca – Kırım Tatarcası (İki tane öbekte bulunan dillerden) – Karayca – Karaçay-Balkarca – Kıpçakça – Kazakça (Qazaqça) – Karakalpakça – Kırgızca (Qırqızca) – Kumukça – Kırımçakça – Tatarca – Eski Tatarca – Nogayca – Urumca (İki tane öbekte bulunan dillerden)
خانواده قبچاق (شمال غربي): باشقورتي (باشقيري)، بارابا، آلتايي (آلتايي جنوبي)، كومان، تاتاري كريم (در دو گروه جاي دارد)، كاراييم، قره چايي-بالكاري، قبچاقي، قزاقي، قره قالپاقي، قرقيزي، كوموكي، كريمچاكي، تاتاري، تاتاري قديم، نوقايي، اورومي (اورومي - در دو گروه جاي دارد)
Uyğur (Güneydoğu): Çağatayca – Ainice – Eski Türkçe – Uygurca – Lop dili – İli Turki – Özbekçe
خانواده اويغور (جنوب شرقي): جغتايي، آيني، توركي قديم، اويغوري، زبان لپ، توركي ايلي، ازبكي
Oğuz (Güneybatı): Afşarca (Uvşarca) – Eski Anodolu Türkçesi – Kırım Tatarcası (İki tane öbekte bulunan dillerden) – Azerbaycan Türkçesi (İştibahen Azerice veya Azerbaycanca Adlalınır) – Balkan Gagavuzcası – Horasanca (Xorasanca) – Gagavuzca – Peçenekçe – Osmanlı Türkçesi – Türkçe (Türkiye Türkçesi veya İstanbul Türkçesi) – Salarca – Kaşgayca (Qaşqayıca) – Göktürkçe – Urumca (İki tane öbekte bulunan dillerden) – Türkmence
خانواده اغوز (جنوب غربي): اووشاري (افشاري)، توركي آنادولوي قديم (آناتولي)، تاتاري كريم (در دو گروه جاي دارد)، توركي آزربايجاني (كه اشتباها، آذري خوانده مي شود)، گاگائوزي بالكان، تركي خراساني، گاگائوزي، پچنكي، توركي عثماني، توركي توركيه (توركي استانبولي)، سالار، قشقايي، گؤك تۆركي، ارومي (اورومي - در دو گروه جاي دارد)، توركمني
Arğu: Halaçça (Xelecce)
خانواده آرغو: خلجي
Oğur: Hunca – Eski Bulgarca – Çuvaşça – Avarca – Hazarca (Xezerce)
خانواده اغور (بولقار يا همان بلغار): هون، بلغاري قديم، چوواشي، آواري، خزري
همان طور كه در بخش فوق اشاره گرديد، بخشي از اقوام تورك زبان مانند توركان آزربايجاني و تركيه و تركمن ها... خود را اغوز (Oğuz) مي نامند و بعد از ايمان آوردن به دين اسلام، خود را تركمن (ترك + ايمان = تركيمان = تركمان = تركمن) ناميدند كه بعدها اين گروه (اغوز يا تركمن) به چند دسته تقسيم گرديد و تنها يك گروه، نام تركمن را به خود اختصاص داد. توركان آزربايجاني، توركان تركيه و تركمان ها به همراه چند گروه ديگر، عضو گروه تركمن يا اغوز مي باشند كه نوادگان فردي با نام اغوزخان مي باشند كه شش پسر با نام هاي زير داشت (تمامي تركان اغوز يا تركمن، از نسل همين شش پسر اغوزخان مي باشند):
آي خان، اولدوزخان، گۆن خان، داغ خان، دنيزخان، گؤك خان (گؤك: گؤي)
(آي: ماه - اولدوز: ستاره - گۆن: خورشيد - داغ: كوه - دنيز: دريا - گؤك: آسمان)
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۳.۰۸.۱۸ ۰۱:۲۵]
قدرت زبان #توركي
استفاده کلمه "داش" در #تورکی
کلمه داش اگر اسم باشد به معنی "سنگ"
اگر فعل باشد فعل امر مفرد است به معنی "فوران کن"
و اگر به عنوان پسوند به اسم اضافه شود به معنی "هم" می باشد
برخی واژه ها در ترکیب با پسوند داش
یولداش (yoldaş): همراه، دوست، رفیق
قارینداش، قارداش (qardaş): هم شکم، برادر (کسی که در شکم مادر همراه بوده است)
سویداش (soydaş): همریشه، همنژاد
امک داش (əməkdaş): همکار
آرخاداش (arxadaş): هم پشت، دوست
آیاقداش (ayaqdaş): هم پا، هم راه
آداش (adaş): همنام
سیرداش (sırdaş): همراز
دیلداش (dildaş): هم زبان
پایداش (paydaş): هم سهم ویا شریک
یانداش (yandaş): هم سنگر، طرفدار
ائلداش (eldaş): هم وطن
یوردداش (yurddaş): همشهری
بویداش (boydaş): هم خواب، زوج، شریک زندگی
یاسداش (yasdaş): زوجه، هم خوابه
یؤنداش (yöndaş): هم سو، هم جهت
قاتداش (qatdaş): هم ردیف، هم سطح، همطبقه
چاغداش (çağdaş): هم زمان
یاشداش (yaşdaş): هم سن
ساپاقداش (sapaqdaş): هم کلاسی
قارشیداش (qarşıdaş): رقیب و حریف
ایشیق یول
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۳.۰۸.۱۸ ۲۳:۲۰]
کمبود افعال در فارسی
در فارسی معادلی برای فعل یومماق وجود ندارد و تنها از فعل بستن که معادل باغلاماق در تورکی است، بهره می برند اما در تورکی معادلهای بسیاری بر آن وجود دارد که بنا به مقتضای سخن از این افعال استفاده می شود؛ یعنی این بستن ها هر یک تفاوتهای ظریفی در مفهوم و کاربرد دارد. از افعالی به مانند اؤرتمک، بوزمک، باغلاماق، یومماق، قاپاتماق و کیپلهمک در مفهوم بستن استفاده می شود که در فارسی بیشتر این افعال معادلی ندارند و هر یک خود نیازمند توضیحات مجزایی است.
فعل یومماق بیش از هر چیزی در خصوص اعضای بدن کاربرد دارد . به مانند گؤز یومماق (göz yummaq )، اووج یومماق( avuc yummaq ) و آغیز یومماق و.... این فعل یکی از بیشمار افعالی است که در فارسی معادل نداشته و فارسی زبانان از فهم آن عاجز هستند.
در فارسی برای این مفهوم از مصدر بستن استفاده میشود که تا حد زیادی این مصدر منطبق با مفهوم باغلاماق در تورکی است.
معانی و ریشه شناسی فعل یومماق :
یومماق
از ریشه یوم yum-yüm بوده و معنای با جمع کردن بستن ( با فشار کم بستن) و یا با تنگ کردن چیزی را به وضعیت بستن رساندن است.
زبان شناسان مطرح تورک در خصوص معنی و ریشه شناسی این واژه معتقدند که مفهوم بستن داشته و از ریشه یوم (yüm یا yum) می باشد. تونجر گولنسوی مفهوم بستن را همراه با فشار کم می داند. ایوب اوغلو آن را با مفهوم قاپاتماق و اؤرتمک توضیح می دهد. یعنی بستنی که منجر به پوشاندن می شود. سئوان نیشانیان نیز مطلبی مشابه دارد و آن را با مصادر قاپاتماق و بوزمک(büzmək) توضیح می دهد.
اسماعیل هادی نیز یومماق را با نقل قول از کلاوزن بستنی می داند که اختصاصا در مورد دهان و چشم به کار می رود و می افزاید : «اجمالا نوعی خاص از بستن است که در آن لبه دهانه مدور از همه طرف جمع شود».
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۴.۰۸.۱۸ ۲۲:۲۴]
نئچه تورکجه سوزجوک و فارسجا آنلامی
ائتنوس: قوم
ائتيکا: اخلاق
ائتکي: تاثير
اؤرنک: مثال
اورهتيم: توليد
اؤزگور: آزاد
اؤزلم: حسرت
اؤزنه: سوژه، ذهن
اؤزهلليک: خصوصيت
ائموسيا: عاطفه
اؤندر: رهبر
ائنسيکلوپئديا: دايره المعارف
اؤنم: اهميت
اؤنمسهمک: اهميت دادن
اؤيرهتيم: آموزش
اوغارلیق: تمدن
اؤيمک: تعريفکردن، ستايشکردن
اؤيود: نصيحت
اؤيکو: داستانِ کوتاه
آبسورد : بيمعني
آپاريجي عاميل: عامل موثر، عامل اصلي
آچي: زاويه، بوجاق
آخیم: جریان
آخين: جريان، هجوم
آراج: وسيله
آراجيليق: واسطهگي
آراشديرماق: تحليل ائتمک
آرديجيل: پي در پي
استيل: سبک، اسلوب، روش
آسيلي: وابسته
اسکي: قديم
آشيري: افراطي
آشيريم: معلق
آلان: ميدان
آلقيش: تشويق
آليشقانليق: عادت
آماج: هدف
آنلاشيلماز: نامعلوم
آنلام: معني
قاورام: مفهوم
آوانگارد: پيشرو
اوخشاماق: نوازش ائتمک
اورتاچاغ: قرون وسطي
اورتاق: مشترک
اورهتيم: توليد
اؤزول: پایه
اؤزک: اساس
اوستون: مسلط
اولغو: فاکت
اوماجاق: توقع
اومارسيز: بي توقع
اؤنملي: مهم
اويغارليق: تمدن
اويغون: مناسب
اويوشماز: ناسازگار
ايراق: آيري
ايرهليلهيیش: پيشرفت
ايز: ردّ
ايشلک: پر کارکرد
ايشيق گرگينلييي: شدت جريان برق
ايلگي: رابطه
أيلنمک: تفريح کردن
ايلکين: اوليه
اينام: باور
اينجي: مرواريد
آکسيا: عمل
باسقي: تحميل
باشلانغيج: شروع
باغيمسيز: مستقل
باغيمسيزليق: استقلال
بایاغی: مبتذل، از مد افتاده
باياغيلاشديرماق: تا حد ابتذال ساده و کهنه کردن
بللي: معلوم
بيچيم: فرم
بيلينج آلتي: ناخود آگاه
پراگماتيک: عملگرا، فعال
پروبلئم: مشکل، مسئله
پروپاگاندا: تبليغ
پروسئس: گئدیش، سورج، روند، پروسه
پوئتيک: شاعيرانه
تئرمين: اصطلاح
تاپنيماق: پرستش کردن
تانريجيق، تانريچا: الهه
تاوان: سقف
تپکي: عکس العمل
تَمَل: بن، اساس
توپلو: مجموعه
توپلوم: جامعه
توتالغا: ابزار
توتالغاشماق: ابزاري شدن
توتاليتاريزم: تمامت¬خواهي
توکهنن: بيتن- قورتاران
تکي: کاش
جيندير: کؤهنه
چئشيد: نوع /چئشيدلي: متنوع
چئوره: اطراف
چاغداش: معاصر
چرلهدن: درده سالان
چيخيلماز: بُنبست
چکيردک بومباسي: بمب هستهاي
خريستيان: مسيحي
دئوريم: اينقلاب
داغارجيق: کيسه
دالاشماق: ساواشماق
دامغا: مُهر، داغ
داورانيش: رفتار
داياز: سطحي
داياناجاق: ايستگاه
درگي: مجله
دَيَر: ارزش
دوز يازي: نثر
دوزهنليک: ساحه
دوشونر: انديشمند
دوغال: طبيعي
دويارليق: حساسيت
دويغو: احساس
دؤنم: دوره، مرحله
دؤنه: دفعه
ديرهنيش: مقاومت
ديش dış: خارج، بيرون
دينلهييجي: مخاطب
رف: قفسه
زنگين: غني
زيروه: قله، اوج
سئچکي: انتخابات
سئچيم: انتخاب
سؤزجوک: واژه
سئمئنت: سيمان، بئتون
سؤيلم: گفتمان
ساتيرا: طنز
سارسينتي: تزلزل
سالديرغان: حمله ائديجي
ساواش: جنگ
ساييقلاماق: هذيان گفتن، خواب¬نما شدن
سرت: محکم
سرگي: نمايشگاه
سوچ: گناه
سورج: روند، پروسه
سوزگج: فيلتر، صافي
سؤمورگه: استعمار
سونوج: نتيجه
سويوت: مطلق
سيئرک: داغينيق، پراکنده
سيرا: رديف
سيمگه: سمبل، نماد
سينير sinir: عصب
سينير sınır: مرز
شام آغاجي: سرو، چنار
غايه: هدف
فاکولته: دانشکده
قاباريق: برجسته
قاباقجيل: پيشرفته
قات: درجه، لايه، طبقه
قات: طبقه، لايه
قاداغانليق: ممنوعيت
قارشيليقلي: متقابل
قارغي: نئي
قالاباليق: ازدحام
قاليق: باقي مانده
قانديرماق: آلداتماق
قايغي: تيمار
قايناق: منبع
قوتسال: مقدس
قورساق: معده
قوروجو: موسس
قولاي: آسان
قونو: موضوع
قونوم: جايگاه
قيتليق: قحطي
قيل کؤرپوسو: پل صراط
کؤک: ريشه
کينو: سينما، فيلم
کوت: کوله باتميش خمير
کوتله: توده، عوام، مردم
کوتلهوي اورهتيم: توليد انبوه
کيمليک: هويت
گئديش: روند، پروسه
گئرچک: حقيقي /گئرچکليک: حقيقت
گؤزلوک: عينک
گؤوده: بدن
گرگين: بحراني
گرگينليک: بحران
گرهکلي: لازم (واجب)
گلهنک: سنت
گورو: وظيفه
گورکم: ظاهر
گوندهمده اولماق: موضوع روز بودن
گيريش: مقدمه
لاغ: تمسخر
ماراق: علاقه
ماراقلي: جالب
موتلولوق: سعادت
موتيو: محرک، انگيزه
نئجهليک: سازگار
نسنه: اوبژه، عين، شئي
نسنه: شئي
وارماق: يئتيشمک، رسيدن
وورغو: تاکيد
يئني يئتمه: نوجوان
يابانجي: بيگانه
يادداش: حافيظه
يارارلانماق: فايدالانماق
يارديم: کمک
ياساق: ممنوع
يالين: برهنه /آياقيالين: پابرهنه
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۵.۰۸.۱۸ ۲۳:۱۴]
💠 مقایسه ی دو #زبان #تورکی و #عربی
⚡️ چنانکه میدانید زبانهای تورکی و عربی از جمله ی قانونمندترین و غنی ترین زبانهای دنیا هستند و بارها توسط زبان شناسان مختلف از جمله محمود کاشغری مورد مقایسه قرار گرفته اند، این مقایسه ها نه برای برتری دادن یکی بر دیگری بلکه برای نشان دادن زیبایی این دوزبان انجام شده اند.
زبان عربی: کلمات این زبان معمولاً از سه حرف اصلی تشکیل می شوند که به آن ریشه می گوییم و با افزودن حروف زاید دیگر به این سه حرف اصلی کلمات دیگری ساخته می شود.
مثال:
ق ل ب
از این سه حرف 6 ریشه می توان ساخت: قلب ، قبل، لقب، لبق، بلق، بقل.
از هرکدام این ریشه ها 14 صیغه ی زمانی فعل ماضی، 14 فعل مضارع ، 6 فعل امر و اقسام دیگر فعلی مثل مستقبل و ماضی نقلی و بعید و استمراری و ... ساخته می شود مانند قَلَبَ ، یَقلبُ، ...
هر ریشه با رفتن به هشت باب افعال، تفعیل، افتعال، انفعال، استفعال، تفعل، مفاعله، فعال 24 کلمه ی دیگر میسازد.
و به همین ترتیب با ساختن صفات مختاف مثل صفت مشبهه، تفضیلی و... چندین کلمه ی دیگر به گنجینه ی کلمات عربی می افزاید.
اگر هر کلمه به شکلهای مفرد، مثنی، و جمع و نیز بصورت مونث و مذکر بکار رود چند کلمه ی دیگر آفریده می شود.
وبه این ترتیب از هر سه حرف در زبان عربی دهها و صدها کلمه را می توان ساخت.
☪️ زبان تورکی: در این زبان ریشهی کلمه (کؤک) تک هجایی است و با افزودن پسوندها(اک) کلمات دیگری ساخته می شوند، این پسوندها فعلی، اسمی و... نامیده می شوند.
مثال:
اؤز (اصل)
اؤز + گه (بیگانه در زبان تورکی آذربایجانی)
اؤزگه + چی (بیگانه پرست)
اؤزگه چی + لش (تدریجاً بیگانه پرست شو)
اؤزگه چي لش +دي (بيگانه پرست شد)
اؤزگه چی لش + دیر (کسی را بیگانه پرست کن)
اؤزگه چی لشدیر+ ه (کسی را بیگانه پرست کند)
اؤزگه چی لشدیره +مه (شکل نفی همان معنی)
اؤزگه چي لش ديره مه +دي (نتوانست كسي را بيگانه پرست كند)
اؤزگه چی لشدیره مه دی+ک (نتوانستیم کسی را بیگانه پرست کنیم)
اؤزگه چی لشدیره مه دیک + لر (شکل جمع معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلر+ی (مفعول رایی معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلری+میز (شکل ملکی معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیز+ دن (مفعول ازی معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیزدن+می؟ (شکل سؤالی معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیزدن می +سین؟ (آیا تو ازجمله کسانی هستی که نتوانستیم بیگانه پرستش کنیم؟)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیزدن می سین+یز؟ (شکل جمع معنی قبلی : آیا شما از جمله کسانی هستید که ما نتوانستیم آنها را تدريجاً بیگانه پرستشان کنیم؟)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیزدن می سینیز؟ {در تورکی آذربایجانی: "اؤزگه چی لشدیرنمه دیکلریمیزدن می سینیز؟" }
به این ترتیب هر کلمه توانایی پذیرش حداقل 13-16 پسوند را دارد که با افزودن این پسوندها هنوز یک کلمه محسوب می شود اما معادل معنایی آن در زبانی دیگر باید جمله ای طولانی باشد!
هومل زبانشناس آلمانی که به 32 زبان زنده ی دنیا تسلط دارد می گوید:
« در زبان تورکی با استفاده از سیستم کامپیوتری می توانم از هر ریشه هزاران کلمه بسازم، این زبان نمی تواند ساخت بشر باشد زیرا مغز انسان قادر به تجزیه و تحلیل چنین فرآیندی نیست.»
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۶.۰۸.۱۸ ۱۳:۵۷]
مئشگینشهر
حمداللاه قزوینی، نذهه القلوب کیتابیندا بئله یازیر:
خییاو، وراوی، اونار، ارجق، تکله شهرلریندن اولوشان ماحالا مئشگین دئییلیر
دیلیمیزده م و ب سسلری چوخ راحات بیرـ بیرلرینه دؤنورلر،
بن ـــ من
بن + یز: بنیز ـ بیز «ن دوشور»
سن + یز: سنیز: سیز
یز چوخلوق و جمع اکی دیر
گؤر + وز: گؤروز؛ گؤز
ایکی + یز: ایکیز «ائکیز»
مین: بین «بیناب: بین ائوجیک؛ مین ائوجیک»
مینمک: بینمک
مونجوق: بونجوق و....
ایندی بو سسلر دؤنوشوموندن؛ مئشگین: بئشگین
بئش+گین
گین: کین: کینت و کند: آوادانلیق ـ شهر
گین [گئن]؛ بوجاق، گوشه
اۆچ گئن: موثلث و....
آنجاق اؤنملی اولان ۵ شهر یا بوجاقدان اولوشان ماحالدیر، آنجاق وراوی یئرینه ارشه «ارشق» یازیلمالی و
مئشگین شهر: بئشگین «بئشکین»؛ اونار، ارشه، ارجه، تکله و خییاودان اولوشان ماحالدیر
@davud_ebdi
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۷.۰۸.۱۸ ۱۶:۴۹]
ابراهیم ساوالان: تعریف شبانه روز و ایام هفته در فرهنگ تورکی
ابوریحان بیرونی هنگام بررسی شبانه روز به نکات دقیقی اشاره کرده است. این دانشمند سده چهارم هجری مینویسد که یک شبانه روز از منظر تورکها و عربها با غروب خورشید آغاز و با سپری کردن شب و روز بعد از آن، تا غروب دوباره خورشید ادامه مییابد. یعنی از منظر آنها شب مقدم بر روز است و عبارت گئجه-گوندوز و لیلونهار نیز گویای همین تقدم شب بر روز است. شبانه روز از منظر هندیها و رومیها و پارسیان با طلوع خورشید آغاز و بعد از سپری کردن روز و شب بعد از آن، تا طلوع دوباره خورشید ادامه مییابد و روز مقدم بر شب است اما در عبارت شبانه روز هم به دلیل تقلید پارسیان از عرف تورکی و عربی لغت شب بر روز پیشی گرفته است.
دلیل ابوریحان برای این طرز تلقی این است که تقویمهای عربی و تورکی قمری بودهاند و یک واحد بیست و چهار ساعته با طلوع هلال و رؤیت ماه هنگام غروب خورشید آغاز و تا طلوع ماهی دیگر ادامه دارد. تقویم هندی و رومی و پارسی شمسی بوده و شبانه روز از یک طلوع خورشید تا طلوعی دیگر تصور شده است. در فرهنگ شفاهی آذربایجان تا همین امروز به ماههای قمری( ماههایی که با گردش ماه تنظیم میشود)، میلت آیی(ماه ملت) و به ماههای شمسی( ماههایی که با خورشید تنظیم میشود)، دؤولت آیی( ماه دولت) گفته میشود.
تورکها تا همین امروز، شب قبل از هر روز را جز آن شبانه روز میدانند و با سپری شدن روز و غروب خورشید حس میکنند که وارد واحد زمانی دیگری شدهاند. شب چهارشنبه آخر سال، هنگام غروب خورشید سهشنبه جشن گرفته میشود و به آن چرشنبه آخشامی میگویند. شب عید یا بایرام آخشامی نیز چنین حکایتی دارد. در اعیاد و وفیات نیز جشن یا عزا از غروب روز قبل آغاز و تا غروب همان روز ادامه دارد و شب آن روز دیگر کسی خود را ملزم به مراعات حرمت آن عید یا وفات نمیداند. مراسم عزاداری برای عزیزان و نیز مراسم عروسی(گلین گتیرمه) نیز تابع همین قانون است و بار اصلی مراسم در شب قبل است و هنگام غروب دیگر همه چیز تمام شده است. امروزه پارسیان نیز به تقلید از تورکها و عربها چنین رفتار میکنند در حالیکه بایستی بر طبق سنت تقویمهای شمسی شبانه روز خود را با طلوع خورشید محاسبه میکردند.
در سنت شفاهی آذربایجان به شب پنجشنبه «جومه آخشامی» به معنی شب جمعه و به شب سهشنبه «چرشنبه آخشامی» یعنی شب چهارشنبه میگویند. در روستاهای آذربایجان نوبتدهی آبیاری از غروب تا غروب است. خصوصا اگر آبیاری با آب چشمهای باشد که بدلیل قلت باید مدتی را در استخری انباشته شود و بعد با باز کردن دریچه استخر با آب پرفشار به آبیاری اقدام شود. در این حالت نوبت آبیاری از غروب شروع میشود و فرد با بستن دریچه سد تا صبح آب را در آن انباشته و صبح با باز کردن دریچه تا موقع غروب به آبیاری مشغول خواهد شد و غروب نوبت آبیاری دیگری فرا میرسد.
تفاوت دیگر تقویمهای شمسی و قمری در این است که داشتن هفته مختص ملتهایی بوده که تقویم خود را با گردش ماه تنظیم میکردند. مدت زمان لازم برای این که هلال به نیمدایرهای کامل تبدیل شود هفت شبانه روز است. در هفت روز دیگر به ماه کامل و در هفت روز دیگر روند کاهشی ماه دوباره آن را به نیمدایره تبدیل میکند و هفت روز آخر ماه را به هلالی نو میرساند. داشتن هفته هیچ سنخیتی با طلوع یا غروب خورشید و تبع آن تقویمهای شمسی ندارد.
در اساطیر آفرینش مربوط به تورکها در آغاز تاریکی مطلق بر همه جا سایه گسترده بود. قاراخان(سیاهی) بود و قاراخان و دیگر هیچ. نوری از دل قاراخان زاییده شد که اوغوز نام گرفت. اوغ در لغت زاده و متولد شده است و لغات اوغلان (زاده)و اوغوش(خانواده) هم خانوادههای این لغت کهن محسوب میشوند. اوز در لغت به معنای روشنی و نور است. اوغوز نوری است که از دل قاراخان زاده میشود و آن نور السموات فی الارض است در اعتقاد تورکهای قبل از اسلام.
آن وجودی که عبریها بدان یهوه و عربها بدان الله گفتند در نزد ترکهای قبل از اسلام اوغوز نام داشت. در این اعتقاد کهن نیز قاراخان مقدم بر اوغوز است و شب بر روز. اوغوز و روز از دل قاراخان و شب زاده میشود. شب آبستن است تا چه زاید سحر.
اوغوزخان صاحب شش فرزند به نامهای اولدوزخان، گونخان، آیخان، یئرخان، گؤیخان و دنیزخان میشود که معنی ستاره و خورشید و ماه و زمین و آسمان ودریا دارند. اوغوز و شش فرزند او اساس تقدس رقم هفت در میان تورکهاست و اسامی ایام هفتهای که امروززه در اورپا مرسوم است ترجمه نامهای فرزندان اوغوز میباشند که به عنوان ارکان خلقت و جهان از آنها یاد میشود.
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۸.۰۸.۱۸ ۲۲:۵۰]
نمونه ای از زیبایی واژگان تورکی
برخی سعی می کنند که زادگاه تورکان را کوه های آلتایی نشان دهند تا آنان را بدور از فرهنگی جهان آنروز نشان دهند. در حالی که تورکان عیلامی و سومری بنیانگذار تمدن های بزرگ بوده اند.
بسیاری از واژگان سومری هنوز در زبان تورکی خود نمایی می کنند. آنا ama/ آتا adda/ داراق/ تاراق (شانه، جدا کننده موی سر) (جدا کردن) .
برای آشنایی با زیبایی واژگان تورکی تنها به واژگان صورت انسان توجه کنید و آنرا با فارسی و دیگر زبان ها مقایسه کنید:
باش (سر) ، دیش ( دندان) ، قاش (ابرو)، اوز (صورت) ، گؤز ( چشم) ، آغیز ( دهان) ، بنیز ( رنگ چهره) ، گنیز (حفره بینی)، بوغاز (گلو) یاناق ( گونه) ، قولاق ( گوش) ، بوخاق (غبغب) ، آلین ( پیشانی) ، بورون (بینی) ، کیرپیک (مژگان) ، امزیک ( امگک : جاندانه ، ملاج سر) و .....
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۹.۰۸.۱۸ ۲۰:۱۴]
دكتر جواد هيئت نويسنده و محقّق معاصر در كتاب خود، سير تاريخ زبان و ادبيات توركي را در سه بخش بيان ميدارد: «توركي قديم (اسكي توركجه)، توركي ميانه (اورتا توركجه) و توركي جغتايي» آنگاه با معرفي زبان و لهجههاي توركي معاصر آنها را به هفت گروه تقسيمبندي كرده است:
1 ـ گروه اوغوز: كه شاخههاي آن عبارتند از: الف) شاخة تركيه يا عثماني؛ شامل: توركي بالكاني، توركان يوگسلاوي، توركان يونانستان، توركان روحاني، توركان بلغارستان، توركي قبرس، توركان سوريه و لبنان، توركي كريمه (كريم ـ تاتار).
ب) توركي آذربايجان شامل: توركي آذربايجان جنوبي، اراك، ساوه، همدان، توركي قشقاقي، توركي خراساني، توركي عراق يا توركي كركوك.
ج) توركي تركمني.
د) توركي گاگاووز.
2 ـ گروه قبچاق: كه شاخههاي آن عبارتند از: الف) توركي قاراقالپاق.
ب) توركي قرقيزي. ج) توركي قازاق. د) توركي آلستاني. هـ) توركي نوقاي.
3 ـ گروه بلغار، يا قبچاق ـ اوغوز: كه شاخههاي آن عبارتند از:
الف) توركي قازان. ب) توركي باشقرد. ج) توركي قراچاي ـ بالكار. د) توركي قوموق. هـ) توركي كارائيم.
4 ـ گروه كارلوق ـ اويغور (توركي شرقي): كه شاخههاي آن عبارتند از: الف) توركي ازبكي. ب) توركي صاري اويغور. ج) توركي اويغور جديد (يئني اويغور ديلي). د) توركي سالار.
5 ـ گروه اويغور ـ اوغوز: كه شاخههاي آن عبارتند از: الف) توركي تووا. ب) توركي توفا (كاراكاس) ياقاراقاش. ج) توركي خاكاس. د) توركي شور. هـ) توركي بارابين. و) توركي چوليم يا كوئهريك.
6 ـ زبان چوواش: كه يكي از قديميترين زبانهاي توركي است و در جنوب منطقة اورال و ولگا قرار دارد.
7 ـ زبان ياقوت: زبان ملّي جمهوري خودمختار ياقوت يا ياقوتستان است كه در شمالشرق سيبري واقع است»
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۱۱.۰۸.۱۸ ۲۲:۵۸]
پارچا Parça = پارچه
"پار"Par ویا "بر" Bər یادگار توركی باستان و به معنی پارچه روپوش، روانداز، پیراهن، پارچه كتان است. "پار-بر" یكی از كلمات ریشه ای مشترك زبانهای آلتائیك میباشد و فرم اولیه آلتائی آن به صورت باری Bâri تثبیت شده است. فرمهای گوناگون این كلمه در زبانهای آلتائیك عبارتند از: در زبانهای مونقولی به معنی پارچه، باریBari (مونقولی نوشتاری)، بارا Bara (خالخا)، باران Baran(بوریات، كالموك)، در زبانهای تونگوسی به معنی پوشیدن، باراچیقو Baracigo، بارولی Baroli-(نانائی)، بارقاچی Bargaci-(اولچا)، باقدوخی Bagduxi- (اوروك)، در زبانهای كره ای به معنی پرده، پار Par(كره ای میانه)، پال Pal (كره ای مدرن). رابطه این ریشه آلتائیك با كلمات پاروParu در توركی چاغاتای به معنی كرك، بور Bôr در زبان مجاری به معنی پوست و پر Pər در خانتی شرقی به معنی جدار و غشا، هر دو از زبانهای اورالیك دانسته نیست. عده ای ریشه كلمه توركی پار-بئر را با كلمه بوشوBuşu از بین النهرین (و نیز عبری) مرتبط دانسته اند. همچنین در زبان باستانی آككادی كلمه ای به شكل پار-ورو Par-uru به معنی ساخته شده از چرم و در زبان مصری باستان كلمه ای به شكل پر Per و به معنی پوست وجود دارند. رابطه این كلمات با پالای سومری و یا پارPar –برBər توركی-آلتائی به معنی پارچه دانسته نیست.
كلمه پار-بر در سیر تاریخی خود به پارچاParça (پار+چا) و احتمالا پردهPərdə ؟؛ به فرم بئزBez در اثر پدیده روتاسیسم؛ و به چندین كلمه مرتبط و همریشه دیگر مانند پالاسPalas ، پالتارPaltar و پالانPalan ، پس از تبدیل شدن به پال منتج شده است.
فرم پارچا: پارچا كلمه ای مركب از بن تركی باستان پارPar به معنی پارچه و پسوند تصغیری توركی –چا-ça (مانند تایچاTayça ، بوخچاBoxça ، خالچاXalça و ... ) است. این كلمه بدین معنی وارد زبان روسی (به معنی زربافت و دیبا) و فارسی شده و بنابراین وامواژه ای توركی ماخوذ از ریشه پارPar بعلاوه پسوند تصغیری توركی -چاça میباشد.
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۱۲.۰۸.۱۸ ۲۱:۴۸]
♨️ﺍﻫﻤﯿﺖ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﺰﺭﮔﺎﻥ :
💢ﻣﺎﻧﺪﻻ:
ﺍﮔﺮ با ﻓﺮﺩﯼ ﺑﺎ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﻓﻬﻤﺪ ﺻﺤﺒﺖ نکنید ﺣﺮﻓﺘﺎﻥ ﺑﻪ مغزش ﻣﯿﺮﺳﺪ, ﺍﻣﺎ ﺍﮔﺮ ﺑﺎ ﺍﻭ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯾﺶ ﺻﺤﺒﺖ ﺷﻮﺩ ﺣﺮﻓﺘﺎﻥ بر ﺩﻟﺶ ﻣﯽ ﻧﺸﯿﻨﺪ .
💢ﻫﺎﯾﺪﮔﺮ :
ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﺭﺍ ﻗﻠﺐ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﻭ ﺍﻟﻬﺎﻡ ﺍﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﯾﻦ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﺩﺭ ﻣﯽ ﺍﻓﺘﻨﺪ ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﺑﺎ ﻋﻤﯿﻖ ﺗﺮﯾﻦ ﺟﻨﺒﻪ ﺭﻭﺡ ﻣﺒﺎﺭﺯﻩ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺁﺧﺮ ﻧﯿﺰ ﺳﺮ ﺷﮑﺴﺘﻪ ﺧﻮﺍﻫﻨﺪ شد.
💢ﺳﯿﺪﺟﻤﺎﻟﺪﯾﻦ ﺍﺳﺪﺁﺑﺎﺩﯼ :
ﻫﺮ ﻣﻠﺘﯽ ﻛﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻓﺮﺍﻣﻮﺵ ﻛﻨﺪ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﮔﻢ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻋﻈﻤﺖ ﺧﻮﻳﺶ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺩﺳﺖ ﺩﺍﺩﻩ اﺳﺖ ﻭ ﺑﺮﺍﯼ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺩﺭ ﺑﻨﺪﮔﯽ ﻭ ﺍﺳﺎﺭﺕ ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ.
💢ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻳﻮﻧﺴﻜﻮ :
" ﻛﺴﯽ ﻛﻪ ﻧﺘﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭی ﺧﻮﺩن ﺑﻨﻮﻳﺴﺪ و بخواند ﺑﻴﺴﻮﺍﺩ ﻣﺤﺴﻮﺏ ﻣﻲﺷﻮﺩ ".
💢ﻧﻈﺮﻳﻪ ﯼ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻥ :
" ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭی ﺑﺎ ﺷﻴﺮ ﻣﺎﺩﺭ ﺩﺭ ﺟﺎﻥ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﺎ ﻣﺮﮒ ﺍﺯ ﺗﻦ ﺑﻴﺮﻭﻥ ﻣﻴﺮود ﻭ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﻳﮕﺮ بجای زبان مادری ﺟﻨﺎﻳﺖ ﻣﺤﺴﻮﺏ ﻣﻴﺸﻮﺩ .
💢ﻫﺎﯾﺪﯾﮕﺮ :
" ﺍﮔﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﻠّﺘﯽ ﺍﺯ ﺑﯿﻦ ﺑﺮﻭﺩ ﺁﻥ ﻣﻠّﺖ ﻫﻢ ﺍﺯ ﺻﺤﻨﻪ ﻫﺴﺘﯽ ﺧاﺭﺝ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ.
💢پروفسور جینو آلفرد:
کسی که زبان مادری را به فرزندان خود یادندهد نه تنها به پدران و اجداد و فرزندان خود خیانت کرده بلکه به تمام بشریت نیز خیانت کرده است چون باعث نابودی یکی از فرهنگهای بشری شده است.
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۰.۰۸.۱۸ ۱۹:۲۳]
اۇرمو
اۇر ; سومئرلرین ۶ شهری نین بیری نین ده آدی اۇر/ur اوْلوب
اوۇر ; شهر/ اویغارلیق(مدنییت) یئری،
اوروق - توروق (ارگ ; قالا- یاشاییش یئری)
اوربان اولاراق اینگیلیزجه یه گیریب، شهری آنلامیندا
اورشلیم / اور شالیم; اور سالیم آدی دا تۆرکجه دن آلینما بیر آددیر عیبرانی دیلینه پای گئدیب و....
اور سؤزونو، اورارتو اویغارلیغینین آدیندا دا گؤرمک اوْلار.
مو ; سومئرلرده قۇتسال و معنوی آیین لر و گؤی بۇیوروقلارینا مو/می دئییلیردی،
می/مو سؤزونو آذربایجانین چوْخلو یئر-یۇرد آدیندا گؤرمک اوْلور
مییانا ; می + آنا (اساس و اصلی قۇتسال آیین لر یۇردو / اساس تاپینما(پرستش)، تاپیناق;معبد،)
می +ان+داب (قۇتسال و اصلی معبدین یئری; باشقا بیر یازی دا آچیقلانیب)
مایان ; مای/می + ان
ان ; مکان اکی / یئر-یۇرد بیلدیرن اک و تاکید اکی
مییار مییار ; می آر
می ; قوتسال معبد
آر ; چوْخلولوق و طایفا بیلدیرن اک
(ماجار/آفشار/قاچار/بولقار و.....)
ایندی بۇ بیلگی لره دایاناراق ;
اۇر+مۇ ; قۇتسال شهر (معبد و تاپیناق یئری ; عیبادتگاه شهری)
- بۇ سؤزو یانلیشجاسینا;
اۇر ; شهر
مو (عیبرانی جه مییاح ; سۇ دان تۇتولموش آچیقلاییبلار، و سۇلار شهری یاریبلار، دۆز دئییل)
و اۇرمو قۇتسال شهر و تاپیناق یئری اوْلور.
@davud_ebdi
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۵.۰۸.۱۸ ۱۶:۲۶]
ورزقان
قدیم زامانلار عسکرلر موحاریبهدن قاییداندا، بو منطقهده بیر آرایا توپلانیب وظیفهلرینی آلاردیلار، اونا گؤره عسکرلر بو منطقهیه "وظیفه خوران" آدی وئرمیشلر و بو لوغت سونرالار ورزقان لوغتینه چئوریلمیشدیر.
بو مسخره جومله فارسچی قایناقلارین ورزقان آدی حاقدا وئردیگی بیلگیدیر. آمان-آمان آنلامازلار الیندن.
وَرزَقان/ وَرزَغان لوغتینین باشقا فونئتیک واریانتی وارساقان/ وارساغان دیر. "س" حرفینین "ز" حرفینه چئوریلمهسی آراس/آراز و آلماس/آلمازدا گؤروندویو کیمی عادی بیر فونئتیک اولایدیر.
میلاددان مینایل اؤنجه بوتون آسیانی بورورین بؤیوک قبیله بیرلشمهسی آشور و بابیل کتیبهلری و یهودی قایناقلاریندا ایشغوز/ایشقوز، هئردوت تاریخینده ایسکوز و استرابون جغرافیسینده ایسکوت، ددهقوقوت کیتابیندا ساقا و آغساقا و شاهنامهده سکا آدی ایله قئید ائدیلمیشدیر. میرعلی سئیدوفا گؤره، ایشقوزلار لاپ ائرکن چاغلاردان آرساق، وارساق و ساق طایفالارینا بؤلونورموشلر. بو طایفالار محمود اسماعیلین یازدیغینا گؤره سونرالار ایگیرمی طایفا و محمود کاشغرییه گؤره ایگیرمی ایکی طایفا و نهایت ایگیرمی دؤرد طایفایا بؤلونرک بوگونکو اوغوزلار و ایچاوغوزلارین اول بابالاری اولموشلار.
بیر سیرا عالیملر ددهقورقوت کیتابیندا گلن آغساقالاری آغ هونلارلا عینی بیلیب بوگونکو گورجوستاندا یاشایان آهیسکا تورکلرینی اونلارین یادیگارلاری کیمی تقدیم ائتمیشدیر. شاهنامه کیتابی ساکالاری تورانلی معرفی ائدرک، سیستانی ( سکستان، سقزی، سکزی) ساکالارین یوردو کیمی قبول ائتمیشدیر. آرساق/ ارشاق طایفاسی دا فارسجا قایناقلاردا ارشک و اشکانی یازیلان بؤیوک امپراطورلوغون قوروجوسودورلار.
آدلاری چوخ یئرده او جوملهدن ورزقاندا یاشایان وارساقلار، هله اورتا عصیرلره قدر بیر موستقیل طایفا کیمی یاشادیلار. اونلار بیرینجی سلطان مرادا قارشی قارامانلیلار عیصیانینا قوشولموشدورلار. وارساقلار اؤز مدنیتی- سؤز صنعتی، میدان تاماشالاری، سیلاح قاییرما باجاریقلاری ایله بیر چوخ خالقلارین رغبتینی قازانمیشلار. اینجه صعنت عالمینده چوخ واختلار بیر صعنت اؤز آدینی اونو یارادان طایفا آدیندان آلیر. بایاتی شعری بایاتلار، آووشاری عاشیق هاوالاری، آووشار پیچاغی و آووشار خالچاسی آووشار طایفاسینا و خاتای پارچاسی خاتای بویونا عایید اولدوغو کیمی وارساغی آشیق هاواسی و وارساغی قیلینجی دا وارساق ائلینین صنعت دونیاسینا تحفهسی کیمی هلهده یاشاماقدادیر.
بیزجه وارساقان و ورزقان لوغتلری وارساق طایفاسی یاشایان یورد دئمکدیر.
✍️ابراهیم ساوالان
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۱۱.۰۹.۱۸ ۲۳:۱۴]
قدیم تورکلرده دین و اینانیش
1. تورکلر، تاریخلری بویونجا چوخ گئنیش اراضیلره یاییلدیقلاریندان، تورکلر آراسیندا بیر چوخ فرقلی دین یاییلمیشدیر.
2. ایلک دؤنملرده هر شئیین یارادیجیسی اولاراق تثبیت ائدیلن گؤی-تانری اینانیشی یایغین اولاراق گؤرولموشدور.
3. شامانیزم، بیر دینی اینانیش اولماییب داها چوخ فالچیلیق، سحر، بویوچولوک اولاراق اورتایا چیخدیغی کیمی تورکلرده بتلارا عبادت ده گؤرولمهمیشدیر. شامان دئییلن دین آداملارینین گیزلی گوجلری اولدوغونا اینانیلیردی.
4. تورکلر آراسیندا، گؤی-تانری اینانجیندان باشقا طبیعت گوجلرینه اینانما، آتالار کولتو، مانییزم، بودیزم، خیریستیانلیق، موسویلیک و ایسلاملیق دینلری یاییلمیشدیر.
5. فرقلی دینی اینانیشا صاحب اولان تورکلرین بیر آرادا یاشامالاری دینی مسامحهیه صاحب اولدوقلارینین ان اؤنملی نشانهسیدیر.
6. تورکلر؛ دین آداملارینا، شامان (قام) و یا باخشی دئمیشدیرلر. دین آداملارینین فرقلری اولمادیغیندان تورکلرده «راهب صینیفینین اولمادیغی» ایرهلی سورولموشدور.
7. تورکلر، اؤلومدن سونراکی یاشاما اینانمیشدیرلار. یوغ آدی وئریلن دینی تؤرنلر دوزنلهنیر، اؤلو اشیالاری ایله بیرلیکده «قورقان» دئییلن مزارلارا گؤمولوردو. مزار باشلارینا قهرامانلیقلارینین نشانهسی اولاراق «بالبال» آدی وئریلن داش هئیکللر دیکلدیردیلر. آیریجا یاخشیلارین اوچماغا (جنّته) پیسلرین تامویا (جهنّمه) گئدهجگینه اینانیلیردی.
✍️آیدین خلفی زنگیر
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۰.۰۹.۱۸ ۲۱:۲۳]
#بئش (پنج)
گذری بر مفهوم پنج (بئش) در زبان تورکی
چرا (در #تورکی ) در جواب "یزیده لعنت!" در ایام عاشورا گفته میشود " #بئش لعنت!"
به عبارات زیر دقت کنید:👇
چرا در این مثال ها از عدد « بئش » استفاده میشود؟👇
ایندییه جن درد بیر ایدی
له له اؤلدو درد « بئش » اولدو
ایش لریمیز اولوب اوزون
باشیمیزا کئچیب قازان
بو گونووونن مال قازان
گتیر وئر نور جاهان یئسین
دیننده ده بئش مین یامان دئسین
1. اعداد بعد از پنج ⬅️ دو صامت پشت سر هم دارند.
(نشان دهنده مضاعف شدگی)
2. می دانیم که صدای « ب » در زبان تورکی از لحاظ شکل دارای مفهوم "غیر تیز مدور و صاف "و از لحاظ کارکردی دارای مفهوم " شروع_کنندگی " دارد مثل:
باش
بؤرک
بارماق
باشماق
بوغاز
بیر
باهار
بانلاماق (بانگ سر دادن خروس در اول صبح) و ...
3. با مراجعه به سیستم شمارش در زبان #سومری به راحتی متوجه میشویم که بعد از عدد پنج عمل شمارش به نوعی تکرار می شود. که نشان می دهد سیستم پنج تایی برگرفته از انگشتان دست نقش تعیین کننده در شکل گیری گشمارش در این زبان داشته است.
4. صدای / د / مفهوم تغییر قطعی را و قطعیت را در زبان تورکی بیان می کند ⬅️ دؤرد (بعد از چهار باید شمارش به نوعی تغییر کند )
مثال:
دیز
دیرسک
داغ
دابان
دیمدیک و ...
5.به شمارش زیر توجه کنید:
بوش (باش)
بیر
ایکی
اوچ
دؤرد
بئش
آلتی
یئددی
سککیز
دوققوز
(بی دلیل نیست که که مفهوم "خالی" " تهی " در تورکی یعنی " بوش " با صدای / ب / شروع می شود.
نتیجه گیری کلی عدد پنج" بئش " مفهوم " شروع مرتبط
{یا سطح بالاتر}، شروع متقابل " دارد.
دلیل اینکه در جواب "یزیده لعنت" می گویند :بئش_لعنت " در واقع به گفته های خودشان شدت مضاعف ببخشند هست.
اما متاسفانه این اصطلاح با "بیش" در لهجه فارسی به علت نزدیکی بودن واژه ها اشتباه گرفته می شود.
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۵.۱۰.۱۸ ۱۹:۳۸]
[Forwarded from ☆Qarlı Savalan☆ (Adil fəthi)]
آثار زبان تورکی در زبان سرخ پوستان امریکا
قدیمیترین آثار زبان تورکی در زبان سرخ پوستان آمریکا
اثر میرفاتح زکییف:محقق و استاد تاریخ دانشگاه غازان
ترجمه: دکتر رحمت قاضیانی
قدیمیترین ریشه های قومی انسانها معمولا از طریق زبان شناسان و با بررسی مطالعات زبانشناسان و با اضافه کردن مشاهدات باستانشناسی به آن پیدا میکنند.در علوم زبانشناسی و تاریخی مرسوم در اروپا و روسیه،که با ادعای مرکزیت برای هندواروپائیها نوشته شده،سعی شده که تقسیم زبان اورال-التائی به زبان های التائی و اورالی از حدود ده هزار سال پیش و تقسیم زبان آلتائی به زبان های تورکی –مغولی ، منچوری و ژاپنی- کرهای از حدود شش هزار سال پیش و تقسیم زبان تورکی – مغولی به زبان های تورکی و مغولی حدود چهار هزار سال پیش اتفاق افتاده است.
اولین شکاف در دیدگاه فوق در قرن هفده اتفاق افتاد و در قرن نوزده ضربات سختی به ایده فوق وارد شد و. در قرن بیست تناقض گفته های مدعیان ثابت شد.
در سال 1638 آقای جانژوسلین" متوجه شدند که در زبان سرخ پوستان آمریکا آثاری از لغات تورکی وجود دارد. در قرن نوزده " اتو رریک" در زبان اقوام " سو" از سرخ پوستان شمال امریکا لیستی از لغاتی با نزدیکی به زبان ترکی تهیه نمود. مثلا،" تانگ"یعنی طلوع " تائی " یا " تانگی " یعنی آموختن. " اتا " یعنی پدر، " اینا " یعنی، مادر، " تا " یا " ته " یعنی ضمیمه ای برای مکان ، " اکتا " یعنی " یک طرف " و غیره. در ایتالیا و فرانسه نیز بررسی هائی مشابه انجام شد و نتایجی یکسان بدست آمد.
دانشمند سوئدی اقای " استیک ویگاندر " تعدادی از تحقیقات خود را در مورد رابطه بین زبان های قوم " مایا " و زبانهای التائی انتشار داده است. اقای " ا. کاریمولین ، 141-136 1976 در تحقیقات خود مثالهای زیر را اورده است." ااک " یعنی خیس ، " اکا "-" اگا " ، " اقا " یعنی جریان ، جاری شدن . " بالدیز " یعنی خواهر جوانتر همسر ، " بایال " یعنی ثروتمند و فراوان، " بویا " یعنی رنگ ، " بور " یعنی بافتن گیسو، " ایک " یعنی ظاهر شدن، و " تور " یعنی استادن.
در زبان سرخ پوستان آمریکائی " مایا " صداهای " ی " و " یو " بطور مکرر قابل تبدیل و تغییر هستند و این معمولا فونتیک تورکی را بخاطر می آورد.مثل زبان تورکی در زبان " مایا " کلمه " یاش "به مفهوم نو و تازه و جوان می باشد و ترکیب ان مثل " یاشیل " یعی سبز است.(دییگو.د.لاندا،1955،19،77،79 ) .
دانشمند روسی آقای " یو.وی.کنوروزوف " برای مدت طولانی و مستمر، نوشته ها و فرهنگ قوم " مایا " را مطالعه کرده است.در نتیجه او لیست لغات مربوط به زبان " مایا " را تنظیم کرده ولی هیچوقت به این فکر نیفتاده که تشابهی بین آن لغات و واژگان زبان تورکی وجود داشته است.بعضی از این تشابهات در زیر اورده شده است.
" چاک " یعنی رنگ در کلمه " چاگیلدیر – انعکاس دادن " " چاک " یعنی تنور و بخاری . در کلمه " چاقما " یعنی سنگ آتش زنه." یاش کین " ، یعنی خورشید. در تورکی " کین " ( گون ) به خورشید اطلاق می شد. کلمه تورکی " کن یاش " ( گون یاش" در تورکی باستان با کلمه " یاش کیک " ( یاش کین- یاشیک ) با معنی خورشید مترادف است.در زبان " مایا " کلمه " یاش " به معنی آتش استفاده شده است و در ترکی تاتارها کلمه " یاشن " (روشن شدن) با معنی آتش ارتباط دارد. کلمه " گون " ( خورشید ) در هر دو زبان با معنی آتش ارتباط دارد.
تمام این بررسی ها نشان می دهد که تشابهات معانی در لغات تورکی و زبان " مایا " تصادفی نبوده ، بلکه به تشابه ساختار زبانی آنها مربوط می شود.
" ااک " – روشنائی
" ایچین " – حمام کردن. " اچ +این " –در آب فرو رفتن – در یافتن.
" چن " – چاه ، طبیعی و نه مصنوعی. " چونگل " – گود.
" ایشیل " قسمتی از سرزمین مایا، " ایش – ایل " یا " ایچ – ایل " – مملکت داخلی، با قسمت انتهائی
" ال – ایل " اسامی مکانها بصورت زیر وجود دارد.
ایشیل، تسنتال.تسوتس ایل. چول ، چونت ایل ، پوهلاب ایل.باک هال ایل ، کوسوم ال . چکتمال . کونگ ال، ایتسم ال، و وک یاب ال.(دییگو.د.لاندا )
البته امکان اینکه مثالهای بیشتری از نظر تشابه زبانی بین زبان مایا و تورک آورده شود وجود دارد ، ولی مثالهای قبلی بیان شده نشان می دهد که زبان مایا از نظر عاریه های تورکی غنی است.
مردم مایا مثل تورکها منسوبین جوانتر و بزرگتر را به خوبی تشخیص می دادهاند و انها را به عناوین مختلف صدا می کرده اند.(دییگو.لاندا.1955،48).( ایلمینسکی.ان.ای.1862،22،23) .
موزیک قوم مایا مثل تورکها اساس پنج صدائی ( پنتاتونیک) داشته است.
@qarlisavalan
👇👇👇👇
☆Qarlı Savalan☆, [۰۵.۱۰.۱۸ ۱۹:۳۸]
[Forwarded from ☆Qarlı Savalan☆ (Adil fəthi)]
تحقیقات " یو.وی.کنوروزوف " نشان می دهد که نظام اجتمائی قوم مایا شبیه جامعه سومر و مصر بوده است.در هر دو ،ساختار قبیله ای با ساختار برده داری ترکیب شده بوده است.
(دییگو..د لاندا.1955،37)
چون مایاهای آمریکای شمالی از جهات متفاوت تورکها را به خاطر میاورد، بعضی دانشمندان مایا ها را " پراتورک" (ماقبل تورک) بحساب می آورند.بنظر ما برای نفی یا اثبات هر مدعائی لازم است که مطالعات تطبیقی دقیقی از نظر زبان شناسی تاریخی ،باستان شناسی ، انسان شناسی، افسانه شناسی،و هنری این انسان ها داشته باشیم. تنها در سایه چنین مطالعاتی میتوان گفت کدام یک از انها قدمت بیشتری دارند. بعضی اقوام سرخ پوست امریکا،چه ماقبل تورک و چه غیر تورک ،در اورآسیا تاثیرات عمیقی از تورک ها را بر خود داشته اند. از هر ریشهای که باشند ، تاثیرات و نزدیکی زیاد آنها را به تورکها نشان می دهد که در 20 تا 30 هزار سال پیش تورکها در قاره اورآسیا بطور وسیع پراکنده بودهاند.
در مخالفت با نتیجه گیری فوق ،طرفداران مرکزیت اروپائی علوم،وجود ارتباط اقوام سرخ پوست امریکا با قبایل اورآسیا را رد می میکنند.ولی بررسی دقیق نشان میدهد که در حدود 20 تا 30 هزار پیش تنگه برینگ وجود نداشته است و قاره امریکا و اسیا بوسیله خشکی پل مانندی بهم وصل بوده اند و انسان ها آزادانه و به راحتی از انها در رفت و امد بوده اند.(ب.کوزمیشکف.342.1968) . انواع انسانی ، مطابق خصوصیات سرخ پوستان امریکا ، هم در اسیا و هم در اروپا پیدا شده اند ، همچنین در باشقیرستان (گ.ماتیوشین 29-30.1969 ) و هم در مغولستان (نووگرودوا . ای.ا.30-1977 ).جمجمه ها و مقبره های پنج هزار ساله نشان میدهد که اجداد سرخ پوستان امریکا در این مناطق زندگی می کرده اند.
هیئت اعزامی باستانشناسی مشترک امریکا و حکومت شوروی، بدین نتیجه رسیدهاند که مردمانی از آسیا به قاره امریکا ، از طریق تنگه برینگ ، آلاسکا و جزایر الوتیان مهاجرت کردهاند.سرپرست این گروه اعزامی ، "اوکلانیکوف " متوجه شده است که سیبریه ای ها ،اولین آمریکائی ها هستند.(اکلانیکوف1975-33).آنها بتدریج مسافرت سخت و طولانی بسوی آمریکای جنوبی داشته اند.(ب.کوزمیشکوف.1968-343)
اعلام اینکه باستانیترین تورکها در اروپای غربی،حتی در شبه جزیره ایبری زندگی می کرده اند،میتواند فرضیه اولین مهاجرت به آمریکا،از طریق اروپا را مطرح کند. ولی این فرضیه احتیاج به بررسی خیلی دقیق دارد.
مردم "مایا" نشان میدهند که آنها گروه بزرگی از سرخ پوستان آمریکائی هستند که در شبه جزیره یوکاتان ساکن شدهاند . مایا ها قبل از دوره ما، تمدن و فرهنگ بسیار پیش رفته ای ایجاد کرده بودند که احتیاج به مطالعات مخصوص دارد، ما فقط اینرا میدانیم که تمدن آنها توسط فاتحان اسپانیائی از بین رفته است.
اگر همانندی تورکها و سرخ پوستان آمریکا ثابت شود،می توانیم بگوئیم ،ترکها قبل از اینکه اجداد سرخ پوستان آمریکا به آنجا مهاجرت بکنند وجود داشته اند.در صورتی که مهاجرت اجداد اوراسیائی سرخ پوستان آمریکا از طریق تنگه برینگ (که قبلا وجود نداشته) انجام شده باشد،باید در مورد اقوام بسیار قدیمی تورکی در ناحیه شرق سیبری زندگی می کرده اند، تحقیقات گسترده ای صورت گیرد.اگر دانشمندان بتوانند ثابت کنند که مهاجرت از طریق اروپا صورت گرفته، باید در آن مناطق در مورد اجداد قدیمی تورکهای آن مناطق تحقیقات وسیعی انجام شود.
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۵.۱۰.۱۸ ۲۰:۳۱]
گوردویونوز کیمی ایراندا ،درسلیک تاریخ کیتابلاریندا، یازیبلار تورکلر #بیابانگرد #وحشی قبیلهلر ایدیلر...
حسن اومود اوغلو دئییر:
بونلارا دئیین قبول ائدیریک بیز وحشیایمشیک سونرا گلیب اهلی اولدوق:
4 دنه دوُوار چکیب اوستونو باسدیریب آدین قویدوق:
《اوْتاق》
اونون بوجاغیندا بیر یئر دۆزلدیب آدین قویدوق:
《اوْجاق》
《قابلاما》گتیریب یئمک پیشیردیک:
اونو《بوْشقاب》آدلی بیر زادا، چکدیک
《قاشیْق》ایله یئدیک.
سیزه(فارس) 1000 ایل واخت وئریرم بو 5 کلمهنین فارسیسین تاپین یا دۆزلدین...
《اوْتاق》
《اوْجاق》
《قابلاما》
《بوْشقاب》
《قاشیْق》
اوندا بیللم بیزده تمدن یوخایمیش بلکه ازلدن سیزدهایمیش...
@qarlisavalan
سؤزلوک
لغت نامه = سؤزلوک، سؤز درگیسی،سؤز توپلوسو،سؤز اوچون،
پارچ = گویوم ،بارداق،بؤیوک بارداق،سو قابی،ایچگی قابی
طوفان = برک یئل، بوران،توز تورپاقلی برک اسن یئل
خام= بیشمه میش، یئتیشمه میش،
ناله= سیزیلتی، آغلاییش، گؤینه لتی،آجییب اوخشاما،سیزیلداما
نشاء = فیدان،جوجه رتی، کول، زوغ
لُخت= لوت، اوستو آچیق، پالتارسیز،
دل= اورک،ایستک،گؤیول
قدرت= گوج، اینجار،باجاری،قوشون،اوردو،
بیگانه= یاد، یابان،اؤزگه، قیراق
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۲.۰۷.۱۸ ۱۲:۱۰]
☆Qarlı Savalan☆, [۱۷.۰۷.۱۸ ۲۲:۵۱]
Xalqımızın dilində bəzi işlənilən insan sifətlər
دبک(dəbək) = سبک، جلف، لوده
دمبه لک(dəmbələk) = سبک، بی مغز، کسی که زود نظرش عوض می شود.
یانشاق(yanşaq) = یاوه گو، کسی که زیاد و بی جا حرف می زند
قیریشمال(qırışmal) = متقلب، اهل دوز و کلک
قیرتی(qırtı)= آدمی که بیش از حد به خود برسد و یا به حواشی و زواید اهمیت دهد.
سولک(sülək)= ولگرد، پرسه زن، هرزه
سومسوک(sümsük) = هرزه، ولگرد، سبک مغز
اؤندملی(öndəmli) = با سلیقه، کسی که کارهای عملی را با تامل انجام می دهد.
چلیملی(çəlimli)=خوش قیافه، با ابهت، خوش ترکیب
سهمانلی(səhmanlı)= با سلیقه و با تانی و دقیق
توتوملو(tutumlu)= با سلیقه و دقیق
تؤکونتو (töküntü) = شلخته و بی سلیقه
سوفو (sofu)= آدم وسواس
چیخارلی(çıxarlı) = توانمند، لایق، با استعداد
باشاراتلی(başaratlı) = توانا، موفق، با استعداد و لایق
یالتاق(yaltaq) = چاپلوس و متملق
قالتاق(qaltaq) = جسور و بی ادب، خلاف کار
قاوارالی(qavaralı)= توانمند و خوش قد و استیل
بیچیملی(biçimli)= خوش ریخت
اؤککه لی آپکه لی(ökkəli) = خوش هیکل و بلند قد و با سینه بزرک ورزشکاری
یالانچی(yalançı) = دروغگو
چاخان(çaxan) = دروغگو و داستان باف
گوپچو یا گوپ باز(gopçu) = غلو کننده در دروغ و اغراق گو
قلبی قارا( qəlbi qara) = مظنون به همه، پارانوئید
ال ایری(əl əyri) = دزد
اوغورو یااوغورچو(oğuru ya oğurçu) = دزد
اورکلی(ürəkli) = جسور و نترس ، با دل و جرات
قورخماز(qorxmaz) = جسور و نترس ، با دل و جرات
پاخیل(paxıl) = حسود
قیتمیز( qıtmır) = خسیس
نیرقیس(nırqız) = خسیس
گوجلو(güclü) = قوی و نیرومند
آبیرلی(abırlı) = با حیا
مانسیز(mansız) = بی حیا
ایجشجیل(icəçcil) = موذی و مردم آزار
داویجیل(davıcıl) = پرخاشگر و اهل دعوا
دؤیوشگن(döyüşgən) = جنگجو
قیلیفتی(qılıftı) = حقه باز و شیاد
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۱۸.۰۷.۱۸ ۲۲:۵۹]
سؤزلوک
لغت نامه = سؤزلوک، سؤز درگیسی،سؤز توپلوسو،سؤز اوچون،
پارچ = گویوم ،بارداق،بؤیوک بارداق،سو قابی،ایچگی قابی
طوفان = برک یئل، بوران،توز تورپاقلی برک اسن یئل
خام= بیشمه میش، یئتیشمه میش،
ناله= سیزیلتی، آغلاییش، گؤینه لتی،آجییب اوخشاما،سیزیلداما
نشاء = فیدان،جوجه رتی، کول، زوغ
لُخت= لوت، اوستو آچیق، پالتارسیز،
دل= اورک،ایستک،گؤیول
قدرت= گوج، اینجار،باجاری،قوشون،اوردو،
بیگانه= یاد، یابان،اؤزگه، قیراق
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۲.۰۷.۱۸ ۱۲:اورمو
اور ; سومئرلرین ۶ شهرینین بیری نین ده آدی اور/ur اولوب
اور ; شهر/ اویغارلیق(مدنییت) یئری،
اوروق - توروق (ارگ ; قالا- یاشاییش یئری)
اوربان اولاراق اینگیلیزجه یه گیریب، شهری آنلامیندا
اورشلیم / اور شالیم; اور سالیم آدی دا تورکجه دن آلینما بیر آددیر عیبرانی دیلینه پای گئدیب و....
اور سؤزونو، اورارتو اویغارلیغینین آدیندا دا گؤرمک اولار.
مو ; سومئرلرده قوتسال و معنوی آیین لر و گؤی بویوروقلارینا مو/می دئییلیردی،
می/مو سؤزونو آذربایجانین چوخلو یئر-یورد آدیندا گؤرمک اولور
مییانا ; می + آنا (اساس و اصلی قوتسال آیینلر یوردو / اساس تاپینما(پرستش)، تاپیناق;معبد،)
می +ان+داب (قوتسال و اصلی معبدین یئری; باشقا بیر یازی دا آچیقلانیب)
مایان ; مای/می + ان
ان ; مکان اکی / یئر-یورد بیلدیرن اک و تاکید اکی
مییار مییار ; می آر
می ; قوتسال معبد
آر ; چوخلولوق و طایفا بیلدیرن اک
(ماجار/آفشار/قاچار/بولقار و.....)
ایندی بو بیلگی لره دایاناراق ;
اور+مو ; قوتسال شهر (معبد و تاپیناق یئری ; عیبادتگاه شهری)
- بو سؤزو یانلیشجاسینا;
اور ; شهر
مو (عیبرانی جه مییاح ; سو دان توتولموش آچیقلاییبلار، و سولار شهری یاریبلار، دوز دییل)
و اورمو قوتسال شهر و تاپیناق یئری اولور.
@davud_ebdi
@qarlisavalan
☆Qarlı Savalan☆, [۲۲.۰۷.۱۸ ۱۲:۴۶]
پروفسور زهتابی باکی/باکو لوغتی حاقدا بئله یازمیشدیر: باکی/باکو آدی باق/باک/باخ اولان باخماق فعلینین کؤکوندن یارانمیشدیر. سؤزون معناسی ایسه باخیلان یئر(نظارهگاه) اولموشدور. بو یئر اونا گؤره بئله آدلانمیشدیرکی، باکینین تپهلریندن دنیزین اوزاقلارینی گؤرمک مومکوندور. (علیآقا واحددن خاطرهلریم، اختر یاییملاری، ص44)
بن/من، بین/مین، بینمک/مینمک و بونجوق/مونجوق دا گؤروندویو کیمی دیلیمزین یایغین فونئتیک حادیثهلریندن بیریسی «ب» حرفینین «م» حرفینه چئوریلمهسیدیر. بو فونئتیک حادیثهیه دایاناراق، بیزجه ماکی/ماکو لوغتی ده همن باکی/باکو لوغتینین دییشیلمیش فورماسی و باخیلان یئر آنلامیندادیر.
بعضن فونئتیک حادیثه اثرینده یارانمیش لوغت، ایلکین آنلامدان آزجا دا اولموش اولسافرقلی یؤنده ایشلهدیلیر. اؤرنک اولاراق زنگین، تؤرتگن و بؤیوک آنلامی وئرن «بای» لوغتیندن یارانمیش «مای» لوغتی ائله همن زنگین، تؤرتگن و بؤیوک آنلاملارینی قوروسادا، هلهلیک تکجه دیشی آدلارین صفتی کیمی ایشلهنیر. مایدان آت، ارکک-مایا و آغجامایا ترکیبلرینده گؤرندویو کیمی حئیوانلار و قوشلارین دیشیسینه مایا دئییب زامان-زامان بای لوغتینی سادهجه ارککلرین صفتی کیمی ایشلتمیشیک؛ بیر حالداکی هر ایکیسی عینی آنلامی ایفاده ائدیرمیشلر.
یئر و تورپاق دوغوب تؤرتدیگینه گؤره، اینسان دوشونجهسینده دیشی مؤوقعی توتموشدور. آناتورپاق و آناوطن کیمی سؤز بیرلشمهلری بو دوشونجهنی آچیقجاسینا گؤستریر. اوناگؤره، یئر آدلاریندا، بای عوضینه مای صیفتی ایله یارانمیش مایآنا شهری، تبریز یاخینلیغیندا مایان کندی، سایینقالا-تیکانتپه آراسی مایین بولاق و هشتری ماحالیندا قارانقو چایینین آخارقاسیندا مایاتی داغی بو لوغتی اؤزلرینده عکس ائتدیریرلر.
فونئتیک حادیثهلردن یارانمیش لوغتلرین آنلامیندا، اصلی لوغتین آنلامی ایله بئله بیر ظریف فرقلرین اولماسینی بوسماق و میسماق فعللری هابئله بره و مره لوغتلرینده ده گؤرمک مومکوندور.
هشتری ماحالیندا ایکی کندین آدی اولدوقجا ماکی لوغتینه یاخیندیرلار. داغلارین قوجاغیندا یئرلشیب آیدوغموش چایینا باخان ایکی کندین آدلاری «ماخ و ماخولا»دیر. باکی دنیزه باخیلان یئرسه، چوخ احتیمال ماکی شهری ده داغ و زنگمار چایینا باخیلان یئر آنلامیندا اولمالیدیر.
✍️ابراهیم ساوالان
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۲.۰۷.۱۸ ۲۲:۰۶]
سؤزلوك:
اؤلوم-قالیم ساواشی : تنازع بقا
اوزگون: ناراحت
باغیرا- باغیرا: فریاد كشان
پوزغونلوق: اختلال
تاسارلاماق: طرح كردن، برنامه ریزی كردن
توققوشما: جنگ، برخورد
چیزگه: نقشه
خوجاباشی: كدخدا
دوروم: وضعیت
سالدیری: حمله
سوچ: جرم
شاشیرماق: تعجب كردن
قارمالاماق: به زور گرفتن، تصرف كردن
قالدیرماق : بلند كردن
قوللو-بیلكی: نیرومند، پرزور
كؤوشن: صحرا، حریم روستا
گؤسترگه: نشانگر
گؤیرنتی: سبزی
هیم وئرمك: اشاره كردن
یئم: غذای حیوان
یییهجك: غذا
یاراقلانماق: حاضر شدن، مسلح شدن
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۴.۰۷.۱۸ ۲۲:۱۰]
(بخشی از برتری های زبان تورکی بر فارسی)
نخست سراغ حروف صدادار هر دو زبان میرویم ؛
زبان تورکی با 9 حرف صدادار جزو کاملترین زبانهاست (o/ı/u/a/ö/ü/e/i/ə)ولی ولی لهجه ی فارسی دارای 6 حرف صدادار(ə/i/u/o/e/a)است یعنی فارسی (ö/ü/ı)را در میان حرفهای صدادار خود ندارد به همین دلیل است که یک فارس هیچ گاه کلمه هایی چون (ائل گولوel gölü/قیز qız /و... بسیاری از کلمات که این سه حرف را دارند نمیتوانند تلفظ کنند حتی اگر چندین سال در منطقه تورک نشین زندگی کنند ،به این حروف صدادار آوای خلقت گفته میشود که تورکی دارای کاملترین آوای خلقت است.
در زبان فارسی موقع صحبت ابهام ایجاد میشود به عنوان مثال
قازماق = کندن
یولماق = کندن
سوکمک = کندن
دیدمک = کندن
دئشه له مک = کندن
قوپارتماق =کندن
حال فرض کنید یک خارجی زبان وارد ایران شده و فارسی را هم یاد گرفته ،مثلا؛
به او میگویند: علی کند
او چگونه بفهمد علی چکار کرده است در حالیکه تصویری از علی ندارد و فقط میشنود...
ولی در تورکی مثلا گفته میشود :علی سوکدو
دیگر معلوم است علی چکار کرده است و لازم نیست علی را ببیند ...
مثال دیکر برای این گونه ابهامات
چونمک =پیچیدن
دولاماق=پیچیدن
بورماق=پیچیدن
دولاشدیرماق=پیچیدن
بوخماق=پیچیدن
بورخولماق=پیچیدن
با راحتی میتوان دید که (بوخماق با چونمک )چقدر تفاوت دارد در حالیکه در فارسی همه اش( پیچیدن )میشود.
مسئله دیگر باز هم افعال فارسی است در فارسی اکثرا حدود 80 درصد افعال یا
(اسم+فعل )است مثل
خاک(اسم)+کردن(فعل) در حالیکه در تورکی فقط فعل کار میکند (قویلاماق)
یا (صفت +فعل)است مثل
سر (صفت)+خوردن(فعل) در حالیکه در تورکی بازهم فقط فعل کار میکند( زوومک)
در خیلی جاها حتی فارسی با (اسم+فعل)و(صفت+فعل)هم نمیتواند کلمات تورکی را معنی کند حتی گاها در یک سطر هم نمیتواند توضیح دهد مثال
ائشمه بوغ / ترجمه فارسی ؟؟؟؟؟
سوزمه یوغورت / ترجمه فارسی؟؟؟؟
بولمه داش / ترجمه فارسی؟؟؟؟؟
پرفسور زهتابی:اگر پولهایی که رضا پهلوی برای نابودی زبان تورکی خرج کرد اگر برای بهبود بخشیدن فارسی خرج میکرد فارسی بیش از این فلج نمیشد..
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۸.۰۷.۱۸ ۲۰:۱۲]
[Forwarded from ☆Qarlı Savalan☆ (Adil fəthi)]
<<اصطلاحات واحدهای طول>>(دولما اولچی لری)
آغاج:(فرسنگ) فرسخ: مقدار راهی که یک آدم معمولی در بیابان و کوه و یا جاده به حالت پیاده بدون خستگی و در حالت معمولی بتواند در مدت یکساعت طی کند. هر آغاج یا فرسنگ برابر با 6 کیلومتر است.
منزل:( خانه- استراحتگاه) مقدار راهی است که یک آدم پیاده یا یک راس چهارپای باربر بدون خستگی خود و چهارپایانش بتواند در یک روز طی کند را یک منزل گویند.این مقدار راه معمولا 3 تا 5 فرسنگ یا16 تا30 کیلومتر است که در مدت 5 ساعت باید طی شود.
دورت بارماق:( چهار انگشت) پهنای چهار انگشت بهم چسبیده است از انگشت سبابه تا انگشت کوچک.
قاریش:(قریش) وجب: طول آن از نوک انگشت کوچک تا نوک انگشت شصت درحالیکه همه انگشتان کاملا باز باشد.
آرشین:( گز-ذرع):اگر یک دست انسان کاملا بصورت کشیده در امتداد شانه قرار گیرد و سر انسان کاملا رو به شانه اش باشد از نوک بینی تا نوک انگشت میانی دست کشیده را یک آرشین یا گز حساب میکنند.
اووج:(کف دست): مقدار گندم یا آردی که در یک کف دست در حالیکه همه انگشتان بهم چسبیده باشد و دو دست حالت یک ظرف و کاسه را به خود میگیرد.
بیرآل:(یک دست): واحد اندازه گیری آب چشمه یا جویبار و نهر که در مجرای معمولی آب و قنات جریان دارد بیرآل میگویند.
@qarlisavalan
<< اصطلاحات جغرافیایی>>
گونئی:آفتابگیر- در زبان تورکی گونئی به معنای آفتابگیر و جبهه رو به خورشید کوهستان را گویند که در معرض تابش نور آفتاب باشد.
گوزئی: محلی که آفتابگیر نباشد.
یوققوش:(یوخوش):گردنه-سربالایی- فرازبه معنای گردنه کوچک و سربالایی کوهستانی است.
یئنیش:سرپایینی مخالف یوخوش.
قوروق:(حفاظت شده) به منطقه حفاظت شده وممنوعه میگویند.
کوفشن:(کفشن):مزرعه کوچک پاره زمینهای پیرامون روستا که زیر کشت باشد.
کهل:(کوفول): طویله-آغل-محل نگهداری دامها و چهارپایان را گویند که در داخل تپه ها و کوهها توسط مردم کنده شده یا بطور طبیعی بشکل غار بوجود آمده باشد.
<<اصطلاحات وسایل حمل و نقل و آب واشیا>>
تولوق:نوعی خیک از چرم و پوست گوسفند و لاستیک-مشک.
وئدیره:نوعی سطل دهان گشاد.
نئهره: خیک.
داغارجیق: کیسه چرمی و انبان پوستی.
هئیبه: توبره بافته شده از پشم رنگین.
خورجون:(خورجین): بافته شده از نخ پشمی.
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۳۰.۰۷.۱۸ ۲۳:۲۸]
کشورهایی که زمانی زیر سلطه ترکان بودند و نام حکومت های متعدد تورک که در آن کشور ها حاکمیت داشت:
1: مغولستان : امپراتوری گوگ تورک - امپراتوری ایلخانان - امپراتوری تیموریان - خانات جغتای
2: چین : امپراتوری گوگ تورک - امپراتوری ایلخانان - قراخانیان
3: روسیه: گوگ تورک - ایلخانان - اردوی زرین - تیموریان - خانات آسترخان - خانات قازان- خانات کریمه - خزریان - خاقانات تورک غربی
4: قزاقستان : گوگ تورک - ایلخانان - اردوی زرین - تیموریان - خانات جونغار -سلجوقیان - خوارزمشاهیان - شیبانیان- خانات جیوه - خانات قازان - خانات خوقند - خانات کیمک -هپتالیان - خزریان - خاقانات تورک غربی - قراخانیان
5: قرقیزستان : گوگ تورک - ایلخانان - تیموریان - خانات جونغار -سلجوقیان - خوارزمشاهیان - شیبانیان - خانات جغتای - خانات خوقند - هپتالیان - غوریان خاقانات تورک غربی - قراخانیان
6: ازبکستان : گوگ تورک - خانات بخارا - تیموریان - ایلخانان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان- خانات خیوه - شیبانیان - خانات جغتای - غزنویان - خانات خوقند - هپتالیان - غوریان - قاجاریان - خاقانات تورک غربی - قراخانیان
7: تاجیکستان : گوگ تورک -غزنویان- خانات بخارا - تیموریان - ایلخانان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان- - شیبانیان - خانات جغتای - خانات خوقند - هپتالیان - غوریان - آل کرت - قراخانیان
8: افغانستان : خوارزمشاهیان - ایلخانان - سلجوقیان - غزنویان - تیموریان - خانات جغتای - هپتالیان - غوریان - قاجاریان - صفویان - افشاریان - آل کرت
9: پاکستان : سلجوقیان -غزنویان - غوریان - هپتالیان - ایلخانان - تیموریان - قاجاریان -صفویان - افشاریان - مملوکان دهلی
10: هند : غزنویان - ایلخانان - تیموریان - افشاریان - غوریان - مملوکان دهلی
11: نپال : مملوکان دهلی - تیموریان - ایلخانان
12: ایران : غزنویان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - چوپانیان - جلاریان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه
13: جمهوری آذربایجان : غزنویان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - چوپانیان - خزریان
14: بوتان : ایلخانان
15 : کره شمالی و جنوبی : ایلخانان
16: ترکمنستان : سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - آل کرت - خانات بخارا - خانات جغتای - اردوی زرین
17: عراق : سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - جلاریان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - عثمانی - مملوکان مصر
18: عمان: عثمانی - سلجوقیان
19: امارات متحده عربی : عثمانی - سلجوقیان
20: عربستان : عثمانی - مملوکان مصر
21: یمن : عثمانی - مملوکان مصر
22: مصر : مملوکان مصر - عثمانی
23 : سوریه : مملوکان مصر - سلجوقیان - عثمانی
24 : اردن : مملوکان مصر - سلجوقیان - عثمانی
25: ترکیه : سلجوقیان - عثمانی - تیموریان - ایلخانان
26: لیبی : مملوکان مصر - عثمانی
27: سودان : مملوکان مصر - عثمانی
28: فلسطین : سلجوقیان - عثمانی - مملوکان مصر
29: لبنان: عثمانی - سلجوقیان - مملوکان مصر -
30: اسرائیل : عثمانی - سلجوقیان - مملوکان مصر
31 : قبرس : عثمانی - سلجوقیان - مملوکان مصر - ایلخانان
32: تونس : عثمانی
33 : الجزایر : عثمانی
کشور های اروپا(با تاریخ تحت سلطه ترکان):
1: اوکراین : ایلخانان - عثمانی - اردوی زرین - خاقانات غربی تورک
2: بیلوروس : ایلخانان - خاقانات غربی تورک - اردوی زرین
3 : رومانی : اردوی زرین - ایلخانان -عثمانی - خانات آوار
4: مولداوی : عثمانی - اردوی زرین - ایلخانان
5: بلغارستان : عثمانی - هون های زرد
6: ارمنستان : غزنویان - سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - چوپانیان - عثمانی- خزریان
7: گرجستان :سلجوقیان - خوارزمشاهیان - ایلخانان - تیموریان - آق قویونلو - قره قویونلو - صفویه - افشاریه - قاجاریه - چوپانیان - عثمانی - خزریان
8: مجارستان : خانات آوار - هون های زرد - عثمانی - ایلخانان
9: کرواسی : خانات آوار - عثمانی - هون های زرد
10 : یونان : عثمانی
11: آلبانی : عثمانی
12 : صربستان : خانات آوار - عثمانی
13: چک و اسلواکی : عثمانی - هون های زرد
14: آلمان : هون های زرد
15 : اتریش : هون های زرد - خانات آوار
16 : لهستان : عثمانی - هون های زرد - ایلخانان
17 : بوسنی : عثمانی
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۳۱.۰۷.۱۸ ۲۲:۰۹]
زبان ها و لهجه هاي تورکی
Sibirya (Kuzeydoğu): Fuyü Kırgıs dili – Dolganca – Tofaca – Şorca – Hakasça (Xakasça) – Çulımca – Yakutça – Batı Yugurca – Tuvaca
خانواده سيبري (شمال شرقي): فويو قرقيز، دولگان، توفا، شر، خاكاس، چوليم، ياكوتي، يوغور غربي، تووان
Kıpçak (Qıpçaq-Kuzeybatı): Başkurtça – Baraba dili – Altayca – Kumanca – Kırım Tatarcası (İki tane öbekte bulunan dillerden) – Karayca – Karaçay-Balkarca – Kıpçakça – Kazakça (Qazaqça) – Karakalpakça – Kırgızca (Qırqızca) – Kumukça – Kırımçakça – Tatarca – Eski Tatarca – Nogayca – Urumca (İki tane öbekte bulunan dillerden)
خانواده قبچاق (شمال غربي): باشقورتي (باشقيري)، بارابا، آلتايي (آلتايي جنوبي)، كومان، تاتاري كريم (در دو گروه جاي دارد)، كاراييم، قره چايي-بالكاري، قبچاقي، قزاقي، قره قالپاقي، قرقيزي، كوموكي، كريمچاكي، تاتاري، تاتاري قديم، نوقايي، اورومي (اورومي - در دو گروه جاي دارد)
Uyğur (Güneydoğu): Çağatayca – Ainice – Eski Türkçe – Uygurca – Lop dili – İli Turki – Özbekçe
خانواده اويغور (جنوب شرقي): جغتايي، آيني، توركي قديم، اويغوري، زبان لپ، توركي ايلي، ازبكي
Oğuz (Güneybatı): Afşarca (Uvşarca) – Eski Anodolu Türkçesi – Kırım Tatarcası (İki tane öbekte bulunan dillerden) – Azerbaycan Türkçesi (İştibahen Azerice veya Azerbaycanca Adlalınır) – Balkan Gagavuzcası – Horasanca (Xorasanca) – Gagavuzca – Peçenekçe – Osmanlı Türkçesi – Türkçe (Türkiye Türkçesi veya İstanbul Türkçesi) – Salarca – Kaşgayca (Qaşqayıca) – Göktürkçe – Urumca (İki tane öbekte bulunan dillerden) – Türkmence
خانواده اغوز (جنوب غربي): اووشاري (افشاري)، توركي آنادولوي قديم (آناتولي)، تاتاري كريم (در دو گروه جاي دارد)، توركي آزربايجاني (كه اشتباها، آذري خوانده مي شود)، گاگائوزي بالكان، تركي خراساني، گاگائوزي، پچنكي، توركي عثماني، توركي توركيه (توركي استانبولي)، سالار، قشقايي، گؤك تۆركي، ارومي (اورومي - در دو گروه جاي دارد)، توركمني
Arğu: Halaçça (Xelecce)
خانواده آرغو: خلجي
Oğur: Hunca – Eski Bulgarca – Çuvaşça – Avarca – Hazarca (Xezerce)
خانواده اغور (بولقار يا همان بلغار): هون، بلغاري قديم، چوواشي، آواري، خزري
همان طور كه در بخش فوق اشاره گرديد، بخشي از اقوام تورك زبان مانند توركان آزربايجاني و تركيه و تركمن ها... خود را اغوز (Oğuz) مي نامند و بعد از ايمان آوردن به دين اسلام، خود را تركمن (ترك + ايمان = تركيمان = تركمان = تركمن) ناميدند كه بعدها اين گروه (اغوز يا تركمن) به چند دسته تقسيم گرديد و تنها يك گروه، نام تركمن را به خود اختصاص داد. توركان آزربايجاني، توركان تركيه و تركمان ها به همراه چند گروه ديگر، عضو گروه تركمن يا اغوز مي باشند كه نوادگان فردي با نام اغوزخان مي باشند كه شش پسر با نام هاي زير داشت (تمامي تركان اغوز يا تركمن، از نسل همين شش پسر اغوزخان مي باشند):
آي خان، اولدوزخان، گۆن خان، داغ خان، دنيزخان، گؤك خان (گؤك: گؤي)
(آي: ماه - اولدوز: ستاره - گۆن: خورشيد - داغ: كوه - دنيز: دريا - گؤك: آسمان)
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۳.۰۸.۱۸ ۰۱:۲۵]
قدرت زبان #توركي
استفاده کلمه "داش" در #تورکی
کلمه داش اگر اسم باشد به معنی "سنگ"
اگر فعل باشد فعل امر مفرد است به معنی "فوران کن"
و اگر به عنوان پسوند به اسم اضافه شود به معنی "هم" می باشد
برخی واژه ها در ترکیب با پسوند داش
یولداش (yoldaş): همراه، دوست، رفیق
قارینداش، قارداش (qardaş): هم شکم، برادر (کسی که در شکم مادر همراه بوده است)
سویداش (soydaş): همریشه، همنژاد
امک داش (əməkdaş): همکار
آرخاداش (arxadaş): هم پشت، دوست
آیاقداش (ayaqdaş): هم پا، هم راه
آداش (adaş): همنام
سیرداش (sırdaş): همراز
دیلداش (dildaş): هم زبان
پایداش (paydaş): هم سهم ویا شریک
یانداش (yandaş): هم سنگر، طرفدار
ائلداش (eldaş): هم وطن
یوردداش (yurddaş): همشهری
بویداش (boydaş): هم خواب، زوج، شریک زندگی
یاسداش (yasdaş): زوجه، هم خوابه
یؤنداش (yöndaş): هم سو، هم جهت
قاتداش (qatdaş): هم ردیف، هم سطح، همطبقه
چاغداش (çağdaş): هم زمان
یاشداش (yaşdaş): هم سن
ساپاقداش (sapaqdaş): هم کلاسی
قارشیداش (qarşıdaş): رقیب و حریف
ایشیق یول
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۳.۰۸.۱۸ ۲۳:۲۰]
کمبود افعال در فارسی
در فارسی معادلی برای فعل یومماق وجود ندارد و تنها از فعل بستن که معادل باغلاماق در تورکی است، بهره می برند اما در تورکی معادلهای بسیاری بر آن وجود دارد که بنا به مقتضای سخن از این افعال استفاده می شود؛ یعنی این بستن ها هر یک تفاوتهای ظریفی در مفهوم و کاربرد دارد. از افعالی به مانند اؤرتمک، بوزمک، باغلاماق، یومماق، قاپاتماق و کیپلهمک در مفهوم بستن استفاده می شود که در فارسی بیشتر این افعال معادلی ندارند و هر یک خود نیازمند توضیحات مجزایی است.
فعل یومماق بیش از هر چیزی در خصوص اعضای بدن کاربرد دارد . به مانند گؤز یومماق (göz yummaq )، اووج یومماق( avuc yummaq ) و آغیز یومماق و.... این فعل یکی از بیشمار افعالی است که در فارسی معادل نداشته و فارسی زبانان از فهم آن عاجز هستند.
در فارسی برای این مفهوم از مصدر بستن استفاده میشود که تا حد زیادی این مصدر منطبق با مفهوم باغلاماق در تورکی است.
معانی و ریشه شناسی فعل یومماق :
یومماق
از ریشه یوم yum-yüm بوده و معنای با جمع کردن بستن ( با فشار کم بستن) و یا با تنگ کردن چیزی را به وضعیت بستن رساندن است.
زبان شناسان مطرح تورک در خصوص معنی و ریشه شناسی این واژه معتقدند که مفهوم بستن داشته و از ریشه یوم (yüm یا yum) می باشد. تونجر گولنسوی مفهوم بستن را همراه با فشار کم می داند. ایوب اوغلو آن را با مفهوم قاپاتماق و اؤرتمک توضیح می دهد. یعنی بستنی که منجر به پوشاندن می شود. سئوان نیشانیان نیز مطلبی مشابه دارد و آن را با مصادر قاپاتماق و بوزمک(büzmək) توضیح می دهد.
اسماعیل هادی نیز یومماق را با نقل قول از کلاوزن بستنی می داند که اختصاصا در مورد دهان و چشم به کار می رود و می افزاید : «اجمالا نوعی خاص از بستن است که در آن لبه دهانه مدور از همه طرف جمع شود».
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۴.۰۸.۱۸ ۲۲:۲۴]
نئچه تورکجه سوزجوک و فارسجا آنلامی
ائتنوس: قوم
ائتيکا: اخلاق
ائتکي: تاثير
اؤرنک: مثال
اورهتيم: توليد
اؤزگور: آزاد
اؤزلم: حسرت
اؤزنه: سوژه، ذهن
اؤزهلليک: خصوصيت
ائموسيا: عاطفه
اؤندر: رهبر
ائنسيکلوپئديا: دايره المعارف
اؤنم: اهميت
اؤنمسهمک: اهميت دادن
اؤيرهتيم: آموزش
اوغارلیق: تمدن
اؤيمک: تعريفکردن، ستايشکردن
اؤيود: نصيحت
اؤيکو: داستانِ کوتاه
آبسورد : بيمعني
آپاريجي عاميل: عامل موثر، عامل اصلي
آچي: زاويه، بوجاق
آخیم: جریان
آخين: جريان، هجوم
آراج: وسيله
آراجيليق: واسطهگي
آراشديرماق: تحليل ائتمک
آرديجيل: پي در پي
استيل: سبک، اسلوب، روش
آسيلي: وابسته
اسکي: قديم
آشيري: افراطي
آشيريم: معلق
آلان: ميدان
آلقيش: تشويق
آليشقانليق: عادت
آماج: هدف
آنلاشيلماز: نامعلوم
آنلام: معني
قاورام: مفهوم
آوانگارد: پيشرو
اوخشاماق: نوازش ائتمک
اورتاچاغ: قرون وسطي
اورتاق: مشترک
اورهتيم: توليد
اؤزول: پایه
اؤزک: اساس
اوستون: مسلط
اولغو: فاکت
اوماجاق: توقع
اومارسيز: بي توقع
اؤنملي: مهم
اويغارليق: تمدن
اويغون: مناسب
اويوشماز: ناسازگار
ايراق: آيري
ايرهليلهيیش: پيشرفت
ايز: ردّ
ايشلک: پر کارکرد
ايشيق گرگينلييي: شدت جريان برق
ايلگي: رابطه
أيلنمک: تفريح کردن
ايلکين: اوليه
اينام: باور
اينجي: مرواريد
آکسيا: عمل
باسقي: تحميل
باشلانغيج: شروع
باغيمسيز: مستقل
باغيمسيزليق: استقلال
بایاغی: مبتذل، از مد افتاده
باياغيلاشديرماق: تا حد ابتذال ساده و کهنه کردن
بللي: معلوم
بيچيم: فرم
بيلينج آلتي: ناخود آگاه
پراگماتيک: عملگرا، فعال
پروبلئم: مشکل، مسئله
پروپاگاندا: تبليغ
پروسئس: گئدیش، سورج، روند، پروسه
پوئتيک: شاعيرانه
تئرمين: اصطلاح
تاپنيماق: پرستش کردن
تانريجيق، تانريچا: الهه
تاوان: سقف
تپکي: عکس العمل
تَمَل: بن، اساس
توپلو: مجموعه
توپلوم: جامعه
توتالغا: ابزار
توتالغاشماق: ابزاري شدن
توتاليتاريزم: تمامت¬خواهي
توکهنن: بيتن- قورتاران
تکي: کاش
جيندير: کؤهنه
چئشيد: نوع /چئشيدلي: متنوع
چئوره: اطراف
چاغداش: معاصر
چرلهدن: درده سالان
چيخيلماز: بُنبست
چکيردک بومباسي: بمب هستهاي
خريستيان: مسيحي
دئوريم: اينقلاب
داغارجيق: کيسه
دالاشماق: ساواشماق
دامغا: مُهر، داغ
داورانيش: رفتار
داياز: سطحي
داياناجاق: ايستگاه
درگي: مجله
دَيَر: ارزش
دوز يازي: نثر
دوزهنليک: ساحه
دوشونر: انديشمند
دوغال: طبيعي
دويارليق: حساسيت
دويغو: احساس
دؤنم: دوره، مرحله
دؤنه: دفعه
ديرهنيش: مقاومت
ديش dış: خارج، بيرون
دينلهييجي: مخاطب
رف: قفسه
زنگين: غني
زيروه: قله، اوج
سئچکي: انتخابات
سئچيم: انتخاب
سؤزجوک: واژه
سئمئنت: سيمان، بئتون
سؤيلم: گفتمان
ساتيرا: طنز
سارسينتي: تزلزل
سالديرغان: حمله ائديجي
ساواش: جنگ
ساييقلاماق: هذيان گفتن، خواب¬نما شدن
سرت: محکم
سرگي: نمايشگاه
سوچ: گناه
سورج: روند، پروسه
سوزگج: فيلتر، صافي
سؤمورگه: استعمار
سونوج: نتيجه
سويوت: مطلق
سيئرک: داغينيق، پراکنده
سيرا: رديف
سيمگه: سمبل، نماد
سينير sinir: عصب
سينير sınır: مرز
شام آغاجي: سرو، چنار
غايه: هدف
فاکولته: دانشکده
قاباريق: برجسته
قاباقجيل: پيشرفته
قات: درجه، لايه، طبقه
قات: طبقه، لايه
قاداغانليق: ممنوعيت
قارشيليقلي: متقابل
قارغي: نئي
قالاباليق: ازدحام
قاليق: باقي مانده
قانديرماق: آلداتماق
قايغي: تيمار
قايناق: منبع
قوتسال: مقدس
قورساق: معده
قوروجو: موسس
قولاي: آسان
قونو: موضوع
قونوم: جايگاه
قيتليق: قحطي
قيل کؤرپوسو: پل صراط
کؤک: ريشه
کينو: سينما، فيلم
کوت: کوله باتميش خمير
کوتله: توده، عوام، مردم
کوتلهوي اورهتيم: توليد انبوه
کيمليک: هويت
گئديش: روند، پروسه
گئرچک: حقيقي /گئرچکليک: حقيقت
گؤزلوک: عينک
گؤوده: بدن
گرگين: بحراني
گرگينليک: بحران
گرهکلي: لازم (واجب)
گلهنک: سنت
گورو: وظيفه
گورکم: ظاهر
گوندهمده اولماق: موضوع روز بودن
گيريش: مقدمه
لاغ: تمسخر
ماراق: علاقه
ماراقلي: جالب
موتلولوق: سعادت
موتيو: محرک، انگيزه
نئجهليک: سازگار
نسنه: اوبژه، عين، شئي
نسنه: شئي
وارماق: يئتيشمک، رسيدن
وورغو: تاکيد
يئني يئتمه: نوجوان
يابانجي: بيگانه
يادداش: حافيظه
يارارلانماق: فايدالانماق
يارديم: کمک
ياساق: ممنوع
يالين: برهنه /آياقيالين: پابرهنه
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۵.۰۸.۱۸ ۲۳:۱۴]
💠 مقایسه ی دو #زبان #تورکی و #عربی
⚡️ چنانکه میدانید زبانهای تورکی و عربی از جمله ی قانونمندترین و غنی ترین زبانهای دنیا هستند و بارها توسط زبان شناسان مختلف از جمله محمود کاشغری مورد مقایسه قرار گرفته اند، این مقایسه ها نه برای برتری دادن یکی بر دیگری بلکه برای نشان دادن زیبایی این دوزبان انجام شده اند.
زبان عربی: کلمات این زبان معمولاً از سه حرف اصلی تشکیل می شوند که به آن ریشه می گوییم و با افزودن حروف زاید دیگر به این سه حرف اصلی کلمات دیگری ساخته می شود.
مثال:
ق ل ب
از این سه حرف 6 ریشه می توان ساخت: قلب ، قبل، لقب، لبق، بلق، بقل.
از هرکدام این ریشه ها 14 صیغه ی زمانی فعل ماضی، 14 فعل مضارع ، 6 فعل امر و اقسام دیگر فعلی مثل مستقبل و ماضی نقلی و بعید و استمراری و ... ساخته می شود مانند قَلَبَ ، یَقلبُ، ...
هر ریشه با رفتن به هشت باب افعال، تفعیل، افتعال، انفعال، استفعال، تفعل، مفاعله، فعال 24 کلمه ی دیگر میسازد.
و به همین ترتیب با ساختن صفات مختاف مثل صفت مشبهه، تفضیلی و... چندین کلمه ی دیگر به گنجینه ی کلمات عربی می افزاید.
اگر هر کلمه به شکلهای مفرد، مثنی، و جمع و نیز بصورت مونث و مذکر بکار رود چند کلمه ی دیگر آفریده می شود.
وبه این ترتیب از هر سه حرف در زبان عربی دهها و صدها کلمه را می توان ساخت.
☪️ زبان تورکی: در این زبان ریشهی کلمه (کؤک) تک هجایی است و با افزودن پسوندها(اک) کلمات دیگری ساخته می شوند، این پسوندها فعلی، اسمی و... نامیده می شوند.
مثال:
اؤز (اصل)
اؤز + گه (بیگانه در زبان تورکی آذربایجانی)
اؤزگه + چی (بیگانه پرست)
اؤزگه چی + لش (تدریجاً بیگانه پرست شو)
اؤزگه چي لش +دي (بيگانه پرست شد)
اؤزگه چی لش + دیر (کسی را بیگانه پرست کن)
اؤزگه چی لشدیر+ ه (کسی را بیگانه پرست کند)
اؤزگه چی لشدیره +مه (شکل نفی همان معنی)
اؤزگه چي لش ديره مه +دي (نتوانست كسي را بيگانه پرست كند)
اؤزگه چی لشدیره مه دی+ک (نتوانستیم کسی را بیگانه پرست کنیم)
اؤزگه چی لشدیره مه دیک + لر (شکل جمع معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلر+ی (مفعول رایی معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلری+میز (شکل ملکی معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیز+ دن (مفعول ازی معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیزدن+می؟ (شکل سؤالی معنی قبلی)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیزدن می +سین؟ (آیا تو ازجمله کسانی هستی که نتوانستیم بیگانه پرستش کنیم؟)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیزدن می سین+یز؟ (شکل جمع معنی قبلی : آیا شما از جمله کسانی هستید که ما نتوانستیم آنها را تدريجاً بیگانه پرستشان کنیم؟)
اؤزگه چی لشدیره مه دیکلریمیزدن می سینیز؟ {در تورکی آذربایجانی: "اؤزگه چی لشدیرنمه دیکلریمیزدن می سینیز؟" }
به این ترتیب هر کلمه توانایی پذیرش حداقل 13-16 پسوند را دارد که با افزودن این پسوندها هنوز یک کلمه محسوب می شود اما معادل معنایی آن در زبانی دیگر باید جمله ای طولانی باشد!
هومل زبانشناس آلمانی که به 32 زبان زنده ی دنیا تسلط دارد می گوید:
« در زبان تورکی با استفاده از سیستم کامپیوتری می توانم از هر ریشه هزاران کلمه بسازم، این زبان نمی تواند ساخت بشر باشد زیرا مغز انسان قادر به تجزیه و تحلیل چنین فرآیندی نیست.»
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۶.۰۸.۱۸ ۱۳:۵۷]
مئشگینشهر
حمداللاه قزوینی، نذهه القلوب کیتابیندا بئله یازیر:
خییاو، وراوی، اونار، ارجق، تکله شهرلریندن اولوشان ماحالا مئشگین دئییلیر
دیلیمیزده م و ب سسلری چوخ راحات بیرـ بیرلرینه دؤنورلر،
بن ـــ من
بن + یز: بنیز ـ بیز «ن دوشور»
سن + یز: سنیز: سیز
یز چوخلوق و جمع اکی دیر
گؤر + وز: گؤروز؛ گؤز
ایکی + یز: ایکیز «ائکیز»
مین: بین «بیناب: بین ائوجیک؛ مین ائوجیک»
مینمک: بینمک
مونجوق: بونجوق و....
ایندی بو سسلر دؤنوشوموندن؛ مئشگین: بئشگین
بئش+گین
گین: کین: کینت و کند: آوادانلیق ـ شهر
گین [گئن]؛ بوجاق، گوشه
اۆچ گئن: موثلث و....
آنجاق اؤنملی اولان ۵ شهر یا بوجاقدان اولوشان ماحالدیر، آنجاق وراوی یئرینه ارشه «ارشق» یازیلمالی و
مئشگین شهر: بئشگین «بئشکین»؛ اونار، ارشه، ارجه، تکله و خییاودان اولوشان ماحالدیر
@davud_ebdi
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۷.۰۸.۱۸ ۱۶:۴۹]
ابراهیم ساوالان: تعریف شبانه روز و ایام هفته در فرهنگ تورکی
ابوریحان بیرونی هنگام بررسی شبانه روز به نکات دقیقی اشاره کرده است. این دانشمند سده چهارم هجری مینویسد که یک شبانه روز از منظر تورکها و عربها با غروب خورشید آغاز و با سپری کردن شب و روز بعد از آن، تا غروب دوباره خورشید ادامه مییابد. یعنی از منظر آنها شب مقدم بر روز است و عبارت گئجه-گوندوز و لیلونهار نیز گویای همین تقدم شب بر روز است. شبانه روز از منظر هندیها و رومیها و پارسیان با طلوع خورشید آغاز و بعد از سپری کردن روز و شب بعد از آن، تا طلوع دوباره خورشید ادامه مییابد و روز مقدم بر شب است اما در عبارت شبانه روز هم به دلیل تقلید پارسیان از عرف تورکی و عربی لغت شب بر روز پیشی گرفته است.
دلیل ابوریحان برای این طرز تلقی این است که تقویمهای عربی و تورکی قمری بودهاند و یک واحد بیست و چهار ساعته با طلوع هلال و رؤیت ماه هنگام غروب خورشید آغاز و تا طلوع ماهی دیگر ادامه دارد. تقویم هندی و رومی و پارسی شمسی بوده و شبانه روز از یک طلوع خورشید تا طلوعی دیگر تصور شده است. در فرهنگ شفاهی آذربایجان تا همین امروز به ماههای قمری( ماههایی که با گردش ماه تنظیم میشود)، میلت آیی(ماه ملت) و به ماههای شمسی( ماههایی که با خورشید تنظیم میشود)، دؤولت آیی( ماه دولت) گفته میشود.
تورکها تا همین امروز، شب قبل از هر روز را جز آن شبانه روز میدانند و با سپری شدن روز و غروب خورشید حس میکنند که وارد واحد زمانی دیگری شدهاند. شب چهارشنبه آخر سال، هنگام غروب خورشید سهشنبه جشن گرفته میشود و به آن چرشنبه آخشامی میگویند. شب عید یا بایرام آخشامی نیز چنین حکایتی دارد. در اعیاد و وفیات نیز جشن یا عزا از غروب روز قبل آغاز و تا غروب همان روز ادامه دارد و شب آن روز دیگر کسی خود را ملزم به مراعات حرمت آن عید یا وفات نمیداند. مراسم عزاداری برای عزیزان و نیز مراسم عروسی(گلین گتیرمه) نیز تابع همین قانون است و بار اصلی مراسم در شب قبل است و هنگام غروب دیگر همه چیز تمام شده است. امروزه پارسیان نیز به تقلید از تورکها و عربها چنین رفتار میکنند در حالیکه بایستی بر طبق سنت تقویمهای شمسی شبانه روز خود را با طلوع خورشید محاسبه میکردند.
در سنت شفاهی آذربایجان به شب پنجشنبه «جومه آخشامی» به معنی شب جمعه و به شب سهشنبه «چرشنبه آخشامی» یعنی شب چهارشنبه میگویند. در روستاهای آذربایجان نوبتدهی آبیاری از غروب تا غروب است. خصوصا اگر آبیاری با آب چشمهای باشد که بدلیل قلت باید مدتی را در استخری انباشته شود و بعد با باز کردن دریچه استخر با آب پرفشار به آبیاری اقدام شود. در این حالت نوبت آبیاری از غروب شروع میشود و فرد با بستن دریچه سد تا صبح آب را در آن انباشته و صبح با باز کردن دریچه تا موقع غروب به آبیاری مشغول خواهد شد و غروب نوبت آبیاری دیگری فرا میرسد.
تفاوت دیگر تقویمهای شمسی و قمری در این است که داشتن هفته مختص ملتهایی بوده که تقویم خود را با گردش ماه تنظیم میکردند. مدت زمان لازم برای این که هلال به نیمدایرهای کامل تبدیل شود هفت شبانه روز است. در هفت روز دیگر به ماه کامل و در هفت روز دیگر روند کاهشی ماه دوباره آن را به نیمدایره تبدیل میکند و هفت روز آخر ماه را به هلالی نو میرساند. داشتن هفته هیچ سنخیتی با طلوع یا غروب خورشید و تبع آن تقویمهای شمسی ندارد.
در اساطیر آفرینش مربوط به تورکها در آغاز تاریکی مطلق بر همه جا سایه گسترده بود. قاراخان(سیاهی) بود و قاراخان و دیگر هیچ. نوری از دل قاراخان زاییده شد که اوغوز نام گرفت. اوغ در لغت زاده و متولد شده است و لغات اوغلان (زاده)و اوغوش(خانواده) هم خانوادههای این لغت کهن محسوب میشوند. اوز در لغت به معنای روشنی و نور است. اوغوز نوری است که از دل قاراخان زاده میشود و آن نور السموات فی الارض است در اعتقاد تورکهای قبل از اسلام.
آن وجودی که عبریها بدان یهوه و عربها بدان الله گفتند در نزد ترکهای قبل از اسلام اوغوز نام داشت. در این اعتقاد کهن نیز قاراخان مقدم بر اوغوز است و شب بر روز. اوغوز و روز از دل قاراخان و شب زاده میشود. شب آبستن است تا چه زاید سحر.
اوغوزخان صاحب شش فرزند به نامهای اولدوزخان، گونخان، آیخان، یئرخان، گؤیخان و دنیزخان میشود که معنی ستاره و خورشید و ماه و زمین و آسمان ودریا دارند. اوغوز و شش فرزند او اساس تقدس رقم هفت در میان تورکهاست و اسامی ایام هفتهای که امروززه در اورپا مرسوم است ترجمه نامهای فرزندان اوغوز میباشند که به عنوان ارکان خلقت و جهان از آنها یاد میشود.
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۸.۰۸.۱۸ ۲۲:۵۰]
نمونه ای از زیبایی واژگان تورکی
برخی سعی می کنند که زادگاه تورکان را کوه های آلتایی نشان دهند تا آنان را بدور از فرهنگی جهان آنروز نشان دهند. در حالی که تورکان عیلامی و سومری بنیانگذار تمدن های بزرگ بوده اند.
بسیاری از واژگان سومری هنوز در زبان تورکی خود نمایی می کنند. آنا ama/ آتا adda/ داراق/ تاراق (شانه، جدا کننده موی سر) (جدا کردن) .
برای آشنایی با زیبایی واژگان تورکی تنها به واژگان صورت انسان توجه کنید و آنرا با فارسی و دیگر زبان ها مقایسه کنید:
باش (سر) ، دیش ( دندان) ، قاش (ابرو)، اوز (صورت) ، گؤز ( چشم) ، آغیز ( دهان) ، بنیز ( رنگ چهره) ، گنیز (حفره بینی)، بوغاز (گلو) یاناق ( گونه) ، قولاق ( گوش) ، بوخاق (غبغب) ، آلین ( پیشانی) ، بورون (بینی) ، کیرپیک (مژگان) ، امزیک ( امگک : جاندانه ، ملاج سر) و .....
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۹.۰۸.۱۸ ۲۰:۱۴]
دكتر جواد هيئت نويسنده و محقّق معاصر در كتاب خود، سير تاريخ زبان و ادبيات توركي را در سه بخش بيان ميدارد: «توركي قديم (اسكي توركجه)، توركي ميانه (اورتا توركجه) و توركي جغتايي» آنگاه با معرفي زبان و لهجههاي توركي معاصر آنها را به هفت گروه تقسيمبندي كرده است:
1 ـ گروه اوغوز: كه شاخههاي آن عبارتند از: الف) شاخة تركيه يا عثماني؛ شامل: توركي بالكاني، توركان يوگسلاوي، توركان يونانستان، توركان روحاني، توركان بلغارستان، توركي قبرس، توركان سوريه و لبنان، توركي كريمه (كريم ـ تاتار).
ب) توركي آذربايجان شامل: توركي آذربايجان جنوبي، اراك، ساوه، همدان، توركي قشقاقي، توركي خراساني، توركي عراق يا توركي كركوك.
ج) توركي تركمني.
د) توركي گاگاووز.
2 ـ گروه قبچاق: كه شاخههاي آن عبارتند از: الف) توركي قاراقالپاق.
ب) توركي قرقيزي. ج) توركي قازاق. د) توركي آلستاني. هـ) توركي نوقاي.
3 ـ گروه بلغار، يا قبچاق ـ اوغوز: كه شاخههاي آن عبارتند از:
الف) توركي قازان. ب) توركي باشقرد. ج) توركي قراچاي ـ بالكار. د) توركي قوموق. هـ) توركي كارائيم.
4 ـ گروه كارلوق ـ اويغور (توركي شرقي): كه شاخههاي آن عبارتند از: الف) توركي ازبكي. ب) توركي صاري اويغور. ج) توركي اويغور جديد (يئني اويغور ديلي). د) توركي سالار.
5 ـ گروه اويغور ـ اوغوز: كه شاخههاي آن عبارتند از: الف) توركي تووا. ب) توركي توفا (كاراكاس) ياقاراقاش. ج) توركي خاكاس. د) توركي شور. هـ) توركي بارابين. و) توركي چوليم يا كوئهريك.
6 ـ زبان چوواش: كه يكي از قديميترين زبانهاي توركي است و در جنوب منطقة اورال و ولگا قرار دارد.
7 ـ زبان ياقوت: زبان ملّي جمهوري خودمختار ياقوت يا ياقوتستان است كه در شمالشرق سيبري واقع است»
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۱۱.۰۸.۱۸ ۲۲:۵۸]
پارچا Parça = پارچه
"پار"Par ویا "بر" Bər یادگار توركی باستان و به معنی پارچه روپوش، روانداز، پیراهن، پارچه كتان است. "پار-بر" یكی از كلمات ریشه ای مشترك زبانهای آلتائیك میباشد و فرم اولیه آلتائی آن به صورت باری Bâri تثبیت شده است. فرمهای گوناگون این كلمه در زبانهای آلتائیك عبارتند از: در زبانهای مونقولی به معنی پارچه، باریBari (مونقولی نوشتاری)، بارا Bara (خالخا)، باران Baran(بوریات، كالموك)، در زبانهای تونگوسی به معنی پوشیدن، باراچیقو Baracigo، بارولی Baroli-(نانائی)، بارقاچی Bargaci-(اولچا)، باقدوخی Bagduxi- (اوروك)، در زبانهای كره ای به معنی پرده، پار Par(كره ای میانه)، پال Pal (كره ای مدرن). رابطه این ریشه آلتائیك با كلمات پاروParu در توركی چاغاتای به معنی كرك، بور Bôr در زبان مجاری به معنی پوست و پر Pər در خانتی شرقی به معنی جدار و غشا، هر دو از زبانهای اورالیك دانسته نیست. عده ای ریشه كلمه توركی پار-بئر را با كلمه بوشوBuşu از بین النهرین (و نیز عبری) مرتبط دانسته اند. همچنین در زبان باستانی آككادی كلمه ای به شكل پار-ورو Par-uru به معنی ساخته شده از چرم و در زبان مصری باستان كلمه ای به شكل پر Per و به معنی پوست وجود دارند. رابطه این كلمات با پالای سومری و یا پارPar –برBər توركی-آلتائی به معنی پارچه دانسته نیست.
كلمه پار-بر در سیر تاریخی خود به پارچاParça (پار+چا) و احتمالا پردهPərdə ؟؛ به فرم بئزBez در اثر پدیده روتاسیسم؛ و به چندین كلمه مرتبط و همریشه دیگر مانند پالاسPalas ، پالتارPaltar و پالانPalan ، پس از تبدیل شدن به پال منتج شده است.
فرم پارچا: پارچا كلمه ای مركب از بن تركی باستان پارPar به معنی پارچه و پسوند تصغیری توركی –چا-ça (مانند تایچاTayça ، بوخچاBoxça ، خالچاXalça و ... ) است. این كلمه بدین معنی وارد زبان روسی (به معنی زربافت و دیبا) و فارسی شده و بنابراین وامواژه ای توركی ماخوذ از ریشه پارPar بعلاوه پسوند تصغیری توركی -چاça میباشد.
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۱۲.۰۸.۱۸ ۲۱:۴۸]
♨️ﺍﻫﻤﯿﺖ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﺰﺭﮔﺎﻥ :
💢ﻣﺎﻧﺪﻻ:
ﺍﮔﺮ با ﻓﺮﺩﯼ ﺑﺎ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﻓﻬﻤﺪ ﺻﺤﺒﺖ نکنید ﺣﺮﻓﺘﺎﻥ ﺑﻪ مغزش ﻣﯿﺮﺳﺪ, ﺍﻣﺎ ﺍﮔﺮ ﺑﺎ ﺍﻭ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯾﺶ ﺻﺤﺒﺖ ﺷﻮﺩ ﺣﺮﻓﺘﺎﻥ بر ﺩﻟﺶ ﻣﯽ ﻧﺸﯿﻨﺪ .
💢ﻫﺎﯾﺪﮔﺮ :
ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﺭﺍ ﻗﻠﺐ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﻭ ﺍﻟﻬﺎﻡ ﺍﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﯾﻦ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﺩﺭ ﻣﯽ ﺍﻓﺘﻨﺪ ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﺑﺎ ﻋﻤﯿﻖ ﺗﺮﯾﻦ ﺟﻨﺒﻪ ﺭﻭﺡ ﻣﺒﺎﺭﺯﻩ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺁﺧﺮ ﻧﯿﺰ ﺳﺮ ﺷﮑﺴﺘﻪ ﺧﻮﺍﻫﻨﺪ شد.
💢ﺳﯿﺪﺟﻤﺎﻟﺪﯾﻦ ﺍﺳﺪﺁﺑﺎﺩﯼ :
ﻫﺮ ﻣﻠﺘﯽ ﻛﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻓﺮﺍﻣﻮﺵ ﻛﻨﺪ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﮔﻢ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻋﻈﻤﺖ ﺧﻮﻳﺶ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺩﺳﺖ ﺩﺍﺩﻩ اﺳﺖ ﻭ ﺑﺮﺍﯼ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺩﺭ ﺑﻨﺪﮔﯽ ﻭ ﺍﺳﺎﺭﺕ ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ.
💢ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻳﻮﻧﺴﻜﻮ :
" ﻛﺴﯽ ﻛﻪ ﻧﺘﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭی ﺧﻮﺩن ﺑﻨﻮﻳﺴﺪ و بخواند ﺑﻴﺴﻮﺍﺩ ﻣﺤﺴﻮﺏ ﻣﻲﺷﻮﺩ ".
💢ﻧﻈﺮﻳﻪ ﯼ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻥ :
" ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭی ﺑﺎ ﺷﻴﺮ ﻣﺎﺩﺭ ﺩﺭ ﺟﺎﻥ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﺎ ﻣﺮﮒ ﺍﺯ ﺗﻦ ﺑﻴﺮﻭﻥ ﻣﻴﺮود ﻭ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﻳﮕﺮ بجای زبان مادری ﺟﻨﺎﻳﺖ ﻣﺤﺴﻮﺏ ﻣﻴﺸﻮﺩ .
💢ﻫﺎﯾﺪﯾﮕﺮ :
" ﺍﮔﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﻠّﺘﯽ ﺍﺯ ﺑﯿﻦ ﺑﺮﻭﺩ ﺁﻥ ﻣﻠّﺖ ﻫﻢ ﺍﺯ ﺻﺤﻨﻪ ﻫﺴﺘﯽ ﺧاﺭﺝ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ.
💢پروفسور جینو آلفرد:
کسی که زبان مادری را به فرزندان خود یادندهد نه تنها به پدران و اجداد و فرزندان خود خیانت کرده بلکه به تمام بشریت نیز خیانت کرده است چون باعث نابودی یکی از فرهنگهای بشری شده است.
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۰.۰۸.۱۸ ۱۹:۲۳]
اۇرمو
اۇر ; سومئرلرین ۶ شهری نین بیری نین ده آدی اۇر/ur اوْلوب
اوۇر ; شهر/ اویغارلیق(مدنییت) یئری،
اوروق - توروق (ارگ ; قالا- یاشاییش یئری)
اوربان اولاراق اینگیلیزجه یه گیریب، شهری آنلامیندا
اورشلیم / اور شالیم; اور سالیم آدی دا تۆرکجه دن آلینما بیر آددیر عیبرانی دیلینه پای گئدیب و....
اور سؤزونو، اورارتو اویغارلیغینین آدیندا دا گؤرمک اوْلار.
مو ; سومئرلرده قۇتسال و معنوی آیین لر و گؤی بۇیوروقلارینا مو/می دئییلیردی،
می/مو سؤزونو آذربایجانین چوْخلو یئر-یۇرد آدیندا گؤرمک اوْلور
مییانا ; می + آنا (اساس و اصلی قۇتسال آیین لر یۇردو / اساس تاپینما(پرستش)، تاپیناق;معبد،)
می +ان+داب (قۇتسال و اصلی معبدین یئری; باشقا بیر یازی دا آچیقلانیب)
مایان ; مای/می + ان
ان ; مکان اکی / یئر-یۇرد بیلدیرن اک و تاکید اکی
مییار مییار ; می آر
می ; قوتسال معبد
آر ; چوْخلولوق و طایفا بیلدیرن اک
(ماجار/آفشار/قاچار/بولقار و.....)
ایندی بۇ بیلگی لره دایاناراق ;
اۇر+مۇ ; قۇتسال شهر (معبد و تاپیناق یئری ; عیبادتگاه شهری)
- بۇ سؤزو یانلیشجاسینا;
اۇر ; شهر
مو (عیبرانی جه مییاح ; سۇ دان تۇتولموش آچیقلاییبلار، و سۇلار شهری یاریبلار، دۆز دئییل)
و اۇرمو قۇتسال شهر و تاپیناق یئری اوْلور.
@davud_ebdi
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۵.۰۸.۱۸ ۱۶:۲۶]
ورزقان
قدیم زامانلار عسکرلر موحاریبهدن قاییداندا، بو منطقهده بیر آرایا توپلانیب وظیفهلرینی آلاردیلار، اونا گؤره عسکرلر بو منطقهیه "وظیفه خوران" آدی وئرمیشلر و بو لوغت سونرالار ورزقان لوغتینه چئوریلمیشدیر.
بو مسخره جومله فارسچی قایناقلارین ورزقان آدی حاقدا وئردیگی بیلگیدیر. آمان-آمان آنلامازلار الیندن.
وَرزَقان/ وَرزَغان لوغتینین باشقا فونئتیک واریانتی وارساقان/ وارساغان دیر. "س" حرفینین "ز" حرفینه چئوریلمهسی آراس/آراز و آلماس/آلمازدا گؤروندویو کیمی عادی بیر فونئتیک اولایدیر.
میلاددان مینایل اؤنجه بوتون آسیانی بورورین بؤیوک قبیله بیرلشمهسی آشور و بابیل کتیبهلری و یهودی قایناقلاریندا ایشغوز/ایشقوز، هئردوت تاریخینده ایسکوز و استرابون جغرافیسینده ایسکوت، ددهقوقوت کیتابیندا ساقا و آغساقا و شاهنامهده سکا آدی ایله قئید ائدیلمیشدیر. میرعلی سئیدوفا گؤره، ایشقوزلار لاپ ائرکن چاغلاردان آرساق، وارساق و ساق طایفالارینا بؤلونورموشلر. بو طایفالار محمود اسماعیلین یازدیغینا گؤره سونرالار ایگیرمی طایفا و محمود کاشغرییه گؤره ایگیرمی ایکی طایفا و نهایت ایگیرمی دؤرد طایفایا بؤلونرک بوگونکو اوغوزلار و ایچاوغوزلارین اول بابالاری اولموشلار.
بیر سیرا عالیملر ددهقورقوت کیتابیندا گلن آغساقالاری آغ هونلارلا عینی بیلیب بوگونکو گورجوستاندا یاشایان آهیسکا تورکلرینی اونلارین یادیگارلاری کیمی تقدیم ائتمیشدیر. شاهنامه کیتابی ساکالاری تورانلی معرفی ائدرک، سیستانی ( سکستان، سقزی، سکزی) ساکالارین یوردو کیمی قبول ائتمیشدیر. آرساق/ ارشاق طایفاسی دا فارسجا قایناقلاردا ارشک و اشکانی یازیلان بؤیوک امپراطورلوغون قوروجوسودورلار.
آدلاری چوخ یئرده او جوملهدن ورزقاندا یاشایان وارساقلار، هله اورتا عصیرلره قدر بیر موستقیل طایفا کیمی یاشادیلار. اونلار بیرینجی سلطان مرادا قارشی قارامانلیلار عیصیانینا قوشولموشدورلار. وارساقلار اؤز مدنیتی- سؤز صنعتی، میدان تاماشالاری، سیلاح قاییرما باجاریقلاری ایله بیر چوخ خالقلارین رغبتینی قازانمیشلار. اینجه صعنت عالمینده چوخ واختلار بیر صعنت اؤز آدینی اونو یارادان طایفا آدیندان آلیر. بایاتی شعری بایاتلار، آووشاری عاشیق هاوالاری، آووشار پیچاغی و آووشار خالچاسی آووشار طایفاسینا و خاتای پارچاسی خاتای بویونا عایید اولدوغو کیمی وارساغی آشیق هاواسی و وارساغی قیلینجی دا وارساق ائلینین صنعت دونیاسینا تحفهسی کیمی هلهده یاشاماقدادیر.
بیزجه وارساقان و ورزقان لوغتلری وارساق طایفاسی یاشایان یورد دئمکدیر.
✍️ابراهیم ساوالان
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۱۱.۰۹.۱۸ ۲۳:۱۴]
قدیم تورکلرده دین و اینانیش
1. تورکلر، تاریخلری بویونجا چوخ گئنیش اراضیلره یاییلدیقلاریندان، تورکلر آراسیندا بیر چوخ فرقلی دین یاییلمیشدیر.
2. ایلک دؤنملرده هر شئیین یارادیجیسی اولاراق تثبیت ائدیلن گؤی-تانری اینانیشی یایغین اولاراق گؤرولموشدور.
3. شامانیزم، بیر دینی اینانیش اولماییب داها چوخ فالچیلیق، سحر، بویوچولوک اولاراق اورتایا چیخدیغی کیمی تورکلرده بتلارا عبادت ده گؤرولمهمیشدیر. شامان دئییلن دین آداملارینین گیزلی گوجلری اولدوغونا اینانیلیردی.
4. تورکلر آراسیندا، گؤی-تانری اینانجیندان باشقا طبیعت گوجلرینه اینانما، آتالار کولتو، مانییزم، بودیزم، خیریستیانلیق، موسویلیک و ایسلاملیق دینلری یاییلمیشدیر.
5. فرقلی دینی اینانیشا صاحب اولان تورکلرین بیر آرادا یاشامالاری دینی مسامحهیه صاحب اولدوقلارینین ان اؤنملی نشانهسیدیر.
6. تورکلر؛ دین آداملارینا، شامان (قام) و یا باخشی دئمیشدیرلر. دین آداملارینین فرقلری اولمادیغیندان تورکلرده «راهب صینیفینین اولمادیغی» ایرهلی سورولموشدور.
7. تورکلر، اؤلومدن سونراکی یاشاما اینانمیشدیرلار. یوغ آدی وئریلن دینی تؤرنلر دوزنلهنیر، اؤلو اشیالاری ایله بیرلیکده «قورقان» دئییلن مزارلارا گؤمولوردو. مزار باشلارینا قهرامانلیقلارینین نشانهسی اولاراق «بالبال» آدی وئریلن داش هئیکللر دیکلدیردیلر. آیریجا یاخشیلارین اوچماغا (جنّته) پیسلرین تامویا (جهنّمه) گئدهجگینه اینانیلیردی.
✍️آیدین خلفی زنگیر
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۲۰.۰۹.۱۸ ۲۱:۲۳]
#بئش (پنج)
گذری بر مفهوم پنج (بئش) در زبان تورکی
چرا (در #تورکی ) در جواب "یزیده لعنت!" در ایام عاشورا گفته میشود " #بئش لعنت!"
به عبارات زیر دقت کنید:👇
چرا در این مثال ها از عدد « بئش » استفاده میشود؟👇
ایندییه جن درد بیر ایدی
له له اؤلدو درد « بئش » اولدو
ایش لریمیز اولوب اوزون
باشیمیزا کئچیب قازان
بو گونووونن مال قازان
گتیر وئر نور جاهان یئسین
دیننده ده بئش مین یامان دئسین
1. اعداد بعد از پنج ⬅️ دو صامت پشت سر هم دارند.
(نشان دهنده مضاعف شدگی)
2. می دانیم که صدای « ب » در زبان تورکی از لحاظ شکل دارای مفهوم "غیر تیز مدور و صاف "و از لحاظ کارکردی دارای مفهوم " شروع_کنندگی " دارد مثل:
باش
بؤرک
بارماق
باشماق
بوغاز
بیر
باهار
بانلاماق (بانگ سر دادن خروس در اول صبح) و ...
3. با مراجعه به سیستم شمارش در زبان #سومری به راحتی متوجه میشویم که بعد از عدد پنج عمل شمارش به نوعی تکرار می شود. که نشان می دهد سیستم پنج تایی برگرفته از انگشتان دست نقش تعیین کننده در شکل گیری گشمارش در این زبان داشته است.
4. صدای / د / مفهوم تغییر قطعی را و قطعیت را در زبان تورکی بیان می کند ⬅️ دؤرد (بعد از چهار باید شمارش به نوعی تغییر کند )
مثال:
دیز
دیرسک
داغ
دابان
دیمدیک و ...
5.به شمارش زیر توجه کنید:
بوش (باش)
بیر
ایکی
اوچ
دؤرد
بئش
آلتی
یئددی
سککیز
دوققوز
(بی دلیل نیست که که مفهوم "خالی" " تهی " در تورکی یعنی " بوش " با صدای / ب / شروع می شود.
نتیجه گیری کلی عدد پنج" بئش " مفهوم " شروع مرتبط
{یا سطح بالاتر}، شروع متقابل " دارد.
دلیل اینکه در جواب "یزیده لعنت" می گویند :بئش_لعنت " در واقع به گفته های خودشان شدت مضاعف ببخشند هست.
اما متاسفانه این اصطلاح با "بیش" در لهجه فارسی به علت نزدیکی بودن واژه ها اشتباه گرفته می شود.
https://telegram.me/qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۵.۱۰.۱۸ ۱۹:۳۸]
[Forwarded from ☆Qarlı Savalan☆ (Adil fəthi)]
آثار زبان تورکی در زبان سرخ پوستان امریکا
قدیمیترین آثار زبان تورکی در زبان سرخ پوستان آمریکا
اثر میرفاتح زکییف:محقق و استاد تاریخ دانشگاه غازان
ترجمه: دکتر رحمت قاضیانی
قدیمیترین ریشه های قومی انسانها معمولا از طریق زبان شناسان و با بررسی مطالعات زبانشناسان و با اضافه کردن مشاهدات باستانشناسی به آن پیدا میکنند.در علوم زبانشناسی و تاریخی مرسوم در اروپا و روسیه،که با ادعای مرکزیت برای هندواروپائیها نوشته شده،سعی شده که تقسیم زبان اورال-التائی به زبان های التائی و اورالی از حدود ده هزار سال پیش و تقسیم زبان آلتائی به زبان های تورکی –مغولی ، منچوری و ژاپنی- کرهای از حدود شش هزار سال پیش و تقسیم زبان تورکی – مغولی به زبان های تورکی و مغولی حدود چهار هزار سال پیش اتفاق افتاده است.
اولین شکاف در دیدگاه فوق در قرن هفده اتفاق افتاد و در قرن نوزده ضربات سختی به ایده فوق وارد شد و. در قرن بیست تناقض گفته های مدعیان ثابت شد.
در سال 1638 آقای جانژوسلین" متوجه شدند که در زبان سرخ پوستان آمریکا آثاری از لغات تورکی وجود دارد. در قرن نوزده " اتو رریک" در زبان اقوام " سو" از سرخ پوستان شمال امریکا لیستی از لغاتی با نزدیکی به زبان ترکی تهیه نمود. مثلا،" تانگ"یعنی طلوع " تائی " یا " تانگی " یعنی آموختن. " اتا " یعنی پدر، " اینا " یعنی، مادر، " تا " یا " ته " یعنی ضمیمه ای برای مکان ، " اکتا " یعنی " یک طرف " و غیره. در ایتالیا و فرانسه نیز بررسی هائی مشابه انجام شد و نتایجی یکسان بدست آمد.
دانشمند سوئدی اقای " استیک ویگاندر " تعدادی از تحقیقات خود را در مورد رابطه بین زبان های قوم " مایا " و زبانهای التائی انتشار داده است. اقای " ا. کاریمولین ، 141-136 1976 در تحقیقات خود مثالهای زیر را اورده است." ااک " یعنی خیس ، " اکا "-" اگا " ، " اقا " یعنی جریان ، جاری شدن . " بالدیز " یعنی خواهر جوانتر همسر ، " بایال " یعنی ثروتمند و فراوان، " بویا " یعنی رنگ ، " بور " یعنی بافتن گیسو، " ایک " یعنی ظاهر شدن، و " تور " یعنی استادن.
در زبان سرخ پوستان آمریکائی " مایا " صداهای " ی " و " یو " بطور مکرر قابل تبدیل و تغییر هستند و این معمولا فونتیک تورکی را بخاطر می آورد.مثل زبان تورکی در زبان " مایا " کلمه " یاش "به مفهوم نو و تازه و جوان می باشد و ترکیب ان مثل " یاشیل " یعی سبز است.(دییگو.د.لاندا،1955،19،77،79 ) .
دانشمند روسی آقای " یو.وی.کنوروزوف " برای مدت طولانی و مستمر، نوشته ها و فرهنگ قوم " مایا " را مطالعه کرده است.در نتیجه او لیست لغات مربوط به زبان " مایا " را تنظیم کرده ولی هیچوقت به این فکر نیفتاده که تشابهی بین آن لغات و واژگان زبان تورکی وجود داشته است.بعضی از این تشابهات در زیر اورده شده است.
" چاک " یعنی رنگ در کلمه " چاگیلدیر – انعکاس دادن " " چاک " یعنی تنور و بخاری . در کلمه " چاقما " یعنی سنگ آتش زنه." یاش کین " ، یعنی خورشید. در تورکی " کین " ( گون ) به خورشید اطلاق می شد. کلمه تورکی " کن یاش " ( گون یاش" در تورکی باستان با کلمه " یاش کیک " ( یاش کین- یاشیک ) با معنی خورشید مترادف است.در زبان " مایا " کلمه " یاش " به معنی آتش استفاده شده است و در ترکی تاتارها کلمه " یاشن " (روشن شدن) با معنی آتش ارتباط دارد. کلمه " گون " ( خورشید ) در هر دو زبان با معنی آتش ارتباط دارد.
تمام این بررسی ها نشان می دهد که تشابهات معانی در لغات تورکی و زبان " مایا " تصادفی نبوده ، بلکه به تشابه ساختار زبانی آنها مربوط می شود.
" ااک " – روشنائی
" ایچین " – حمام کردن. " اچ +این " –در آب فرو رفتن – در یافتن.
" چن " – چاه ، طبیعی و نه مصنوعی. " چونگل " – گود.
" ایشیل " قسمتی از سرزمین مایا، " ایش – ایل " یا " ایچ – ایل " – مملکت داخلی، با قسمت انتهائی
" ال – ایل " اسامی مکانها بصورت زیر وجود دارد.
ایشیل، تسنتال.تسوتس ایل. چول ، چونت ایل ، پوهلاب ایل.باک هال ایل ، کوسوم ال . چکتمال . کونگ ال، ایتسم ال، و وک یاب ال.(دییگو.د.لاندا )
البته امکان اینکه مثالهای بیشتری از نظر تشابه زبانی بین زبان مایا و تورک آورده شود وجود دارد ، ولی مثالهای قبلی بیان شده نشان می دهد که زبان مایا از نظر عاریه های تورکی غنی است.
مردم مایا مثل تورکها منسوبین جوانتر و بزرگتر را به خوبی تشخیص می دادهاند و انها را به عناوین مختلف صدا می کرده اند.(دییگو.لاندا.1955،48).( ایلمینسکی.ان.ای.1862،22،23) .
موزیک قوم مایا مثل تورکها اساس پنج صدائی ( پنتاتونیک) داشته است.
@qarlisavalan
👇👇👇👇
☆Qarlı Savalan☆, [۰۵.۱۰.۱۸ ۱۹:۳۸]
[Forwarded from ☆Qarlı Savalan☆ (Adil fəthi)]
تحقیقات " یو.وی.کنوروزوف " نشان می دهد که نظام اجتمائی قوم مایا شبیه جامعه سومر و مصر بوده است.در هر دو ،ساختار قبیله ای با ساختار برده داری ترکیب شده بوده است.
(دییگو..د لاندا.1955،37)
چون مایاهای آمریکای شمالی از جهات متفاوت تورکها را به خاطر میاورد، بعضی دانشمندان مایا ها را " پراتورک" (ماقبل تورک) بحساب می آورند.بنظر ما برای نفی یا اثبات هر مدعائی لازم است که مطالعات تطبیقی دقیقی از نظر زبان شناسی تاریخی ،باستان شناسی ، انسان شناسی، افسانه شناسی،و هنری این انسان ها داشته باشیم. تنها در سایه چنین مطالعاتی میتوان گفت کدام یک از انها قدمت بیشتری دارند. بعضی اقوام سرخ پوست امریکا،چه ماقبل تورک و چه غیر تورک ،در اورآسیا تاثیرات عمیقی از تورک ها را بر خود داشته اند. از هر ریشهای که باشند ، تاثیرات و نزدیکی زیاد آنها را به تورکها نشان می دهد که در 20 تا 30 هزار سال پیش تورکها در قاره اورآسیا بطور وسیع پراکنده بودهاند.
در مخالفت با نتیجه گیری فوق ،طرفداران مرکزیت اروپائی علوم،وجود ارتباط اقوام سرخ پوست امریکا با قبایل اورآسیا را رد می میکنند.ولی بررسی دقیق نشان میدهد که در حدود 20 تا 30 هزار پیش تنگه برینگ وجود نداشته است و قاره امریکا و اسیا بوسیله خشکی پل مانندی بهم وصل بوده اند و انسان ها آزادانه و به راحتی از انها در رفت و امد بوده اند.(ب.کوزمیشکف.342.1968) . انواع انسانی ، مطابق خصوصیات سرخ پوستان امریکا ، هم در اسیا و هم در اروپا پیدا شده اند ، همچنین در باشقیرستان (گ.ماتیوشین 29-30.1969 ) و هم در مغولستان (نووگرودوا . ای.ا.30-1977 ).جمجمه ها و مقبره های پنج هزار ساله نشان میدهد که اجداد سرخ پوستان امریکا در این مناطق زندگی می کرده اند.
هیئت اعزامی باستانشناسی مشترک امریکا و حکومت شوروی، بدین نتیجه رسیدهاند که مردمانی از آسیا به قاره امریکا ، از طریق تنگه برینگ ، آلاسکا و جزایر الوتیان مهاجرت کردهاند.سرپرست این گروه اعزامی ، "اوکلانیکوف " متوجه شده است که سیبریه ای ها ،اولین آمریکائی ها هستند.(اکلانیکوف1975-33).آنها بتدریج مسافرت سخت و طولانی بسوی آمریکای جنوبی داشته اند.(ب.کوزمیشکوف.1968-343)
اعلام اینکه باستانیترین تورکها در اروپای غربی،حتی در شبه جزیره ایبری زندگی می کرده اند،میتواند فرضیه اولین مهاجرت به آمریکا،از طریق اروپا را مطرح کند. ولی این فرضیه احتیاج به بررسی خیلی دقیق دارد.
مردم "مایا" نشان میدهند که آنها گروه بزرگی از سرخ پوستان آمریکائی هستند که در شبه جزیره یوکاتان ساکن شدهاند . مایا ها قبل از دوره ما، تمدن و فرهنگ بسیار پیش رفته ای ایجاد کرده بودند که احتیاج به مطالعات مخصوص دارد، ما فقط اینرا میدانیم که تمدن آنها توسط فاتحان اسپانیائی از بین رفته است.
اگر همانندی تورکها و سرخ پوستان آمریکا ثابت شود،می توانیم بگوئیم ،ترکها قبل از اینکه اجداد سرخ پوستان آمریکا به آنجا مهاجرت بکنند وجود داشته اند.در صورتی که مهاجرت اجداد اوراسیائی سرخ پوستان آمریکا از طریق تنگه برینگ (که قبلا وجود نداشته) انجام شده باشد،باید در مورد اقوام بسیار قدیمی تورکی در ناحیه شرق سیبری زندگی می کرده اند، تحقیقات گسترده ای صورت گیرد.اگر دانشمندان بتوانند ثابت کنند که مهاجرت از طریق اروپا صورت گرفته، باید در آن مناطق در مورد اجداد قدیمی تورکهای آن مناطق تحقیقات وسیعی انجام شود.
@qarlisavalan
قارلی ساوالان
☆Qarlı Savalan☆, [۰۵.۱۰.۱۸ ۲۰:۳۱]
گوردویونوز کیمی ایراندا ،درسلیک تاریخ کیتابلاریندا، یازیبلار تورکلر #بیابانگرد #وحشی قبیلهلر ایدیلر...
حسن اومود اوغلو دئییر:
بونلارا دئیین قبول ائدیریک بیز وحشیایمشیک سونرا گلیب اهلی اولدوق:
4 دنه دوُوار چکیب اوستونو باسدیریب آدین قویدوق:
《اوْتاق》
اونون بوجاغیندا بیر یئر دۆزلدیب آدین قویدوق:
《اوْجاق》
《قابلاما》گتیریب یئمک پیشیردیک:
اونو《بوْشقاب》آدلی بیر زادا، چکدیک
《قاشیْق》ایله یئدیک.
سیزه(فارس) 1000 ایل واخت وئریرم بو 5 کلمهنین فارسیسین تاپین یا دۆزلدین...
《اوْتاق》
《اوْجاق》
《قابلاما》
《بوْشقاب》
《قاشیْق》
اوندا بیللم بیزده تمدن یوخایمیش بلکه ازلدن سیزدهایمیش...
@qarlisavalan
+ نوشته شده در پنجشنبه هفدهم آبان ۱۳۹۷ ساعت ۵:۶ ق.ظ توسط aliroshanzadehizmara
|
