تسلیحات نظامی ترکیه=شهریور99

  •  

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları)

Türkiye’nin sınır ötesi operasyonlarında en önemli vuruş güçlerinden biri olan tanklar, yerli sistemlerle çok daha korunaklı hale getiriliyor. ROKETSAN üretimi zırhların giydirileceği tankların sahada önemli bir kabiliyete daha ulaşacağı öngörülüyor.

Abone ol

  • Paylaş
  •  
  •  
  •  

İHA - Anadolu Ajansı - DHA

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 1

Özellikle Suriye’deki harekatlarda Ankara’nın en önemli vuruş güçlerinden biri olan tanklar, yerli ve milli sistemlerle donatılıyor. Savunma Sanayii Araştırmacısı Anıl Şahin, ROKETSAN tarafından üretilen zırhların giydirileceği tankların durumunu ve bu adımın ne anlama geldiğini anlattı. Güvenlik güçlerinin mevcutta kullandığı tanklarla ilgili bilgiler veren Şahin, Türk Silahlı Kuvvetlerinin M48A5T2, M60A1, M60A3, M60TM, Leopard 1 ve Leopard 2A4 ana muharebe tanklarını (AMT) aktif olarak kullandığını söyledi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 2

Bunlardan ‘M’ serisi olanların ABD, Leopard'ın ise Alman üretimi olduğuna işaret eden Şahin, Suriye ve Irak gibi muharebe sahalarında; M60A3, M60TM ve Leopard 2A4 tankları görev aldığını vurguladı. Mevcudun içindeki en modern tankların 300 adetten fazla tedarik edilen Leopard 2A4 olduğunu kaydeden Şahin, bu modellerin 2000’li yıllardan itibaren Türk Kara Kuvvetleri Komutanlığına teslim edilmeye başlandığını söyledi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 3

Şahin, modernizasyonun ne anlama geldiği konusunda ise şöyle devam etti: 

“ROKETSAN Balistik Koruma Merkezi (BKM) tarafından geliştirilen Tepkisel Reaktif Zırh (ERA), Yüksek Balistik Mukavemete Sahip Kafes Zırh ve Boşluklu Modüler Add-on Zırh ile birlikte, Türk Kara Kuvvetleri Komutanlığı envanterindeki Leopard 2A4 tanklarının pasif ve reaktif korunma seviyeleri artacak. Leopard 2A4 tankları, bu zırh iyileştirmesinin ardından Suriye ve Irak bölgelerindeki anti-tank tehditlerine karşı üstün mukavemete sahip olacak. Ayrıca yine Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından modernize edilen M60T tanklarına entegre edilen elektronik sistemler de Leopard 2A4 tanklarına entegre edilecek. 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 4

Diğer yandan ASELSAN tarafından yapılacak bu elektronik modernizasyon ile Yakın Mesafe Gözetleme Sistemi (YAMGÖZ), Lazer İkaz Alıcı Sistemi (LIAS), SARP Uzaktan Komutalı Silah Sistemi (UKSS), PULAT Aktif Koruma Sistemi (AKS), Güç Dağıtım Ünitesi, ASELSAN Sürücü Görüş Sistemi (ADİS) ve Sesli Uyarı Sistemi entegrasyonları gerçekleştirilecek. Irak ve Suriye’nin ‘anti-tank silahlarının çiftliği’ haline geldiğine dikkat çeken Şahin, söz konusu bölgelerde görev yapan hiçbir zırhlı aracın yüzde yüz güvende olamayacağını ‘Çünkü delinmeyecek zırh yoktur’ sözleriyle ifade etti.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 5

“Buna rağmen hem zırh modernizasyonu hem de elektronik modernizasyon birleşince güzel işler çıkarmak mümkün. Biz de şu anda aynen bunu yapıyoruz” diyen Anıl Şahin, şunları kaydetti: 

“İlk kez yerli bir ERA ve Add-on Zırh, tanklarımızda kullanıma alınıyor. ALTAY’ı  saymıyorum çünkü o henüz aktif görevde değil. Ek olarak üretilen zırhların özellikleri de çok üst düzey ve gayet portatif. Yani muharebe esnasında, hasar gören kısım çabucak değiştirilecek şekilde. Bu çok kritik bir teknoloji. Belki dışarıdan tedarik ederdik ancak bu bize yüz milyonlarca dolara ve uzun bir süreye mal olurdu. Bizim ne boşa harcayacak paramız ne de zamanımız var. Boş harcanan para savunma sanayiine vurulan bir darbe; boşa giden zaman ise maalesef daha fazla şehit demek. Dolayısıyla Türkiye’nin bu süreci yerli ve milli imkanlarla yapabilmesi, işin hem maddi hem tedarik boyutunda hem de can güvenliği anlamında son derece önemli.” 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 6

Savunma Sanayii Araştırmacısı Anıl Şahin, M-60T tanklarını İsrail’in modernize ettiğini hatırlatarak, “Birkaç sene önce tank modernize ettiren bir ülkeyken, şimdi kendi tankımızı modernize edebilecek bir konuma geldik. Ayrıca, mutlaka küresel çapta bu pazara da ihracatçı olarak giriş yapacağız. Bundan sonra dışarıdan ERA, Add-On veya RPG Ağı gibi zırh sistemleri tedarik etmeyiz. Sadece ithalattan kurtulan bir ülke olmayacak, kendi zırhlarını dünyaya ihraç eden bir noktaya da ulaşacağız” dedi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 7

TÜRKİYE'NİN YENİ NESİL YERLİ SİLAHLARI

Gelişen teknoloji hayatımızın her alanına nüfus etmek ile birlikte silah endüstrisini de baştan başa yeniliyor. İşte Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) tarafından kullanılan yerli teknoloji ürünü olan silahlar...

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 8

YERLİ UÇAK BOMBASI SARB-83 GÖREVE HAZIR

TÜBİTAK SAGE Enstitü Müdürü Gürcan Okumuş, SARB-83 ve SERT-82'yi, projelerin belli bir aşamaya gelmesiyle IDEF 2019 fuarında kamuoyuyla paylaştıklarını söyledi. Envanterdeki nüfuz edici bombanın (NEB-84) geliştiril me sürecinde elde edilen tecrübenin benzer mühimmatların gelişiminin yolunu açtığını belirten Okumuş, şöyle konuştu:

"Uçak bombası olarak kullanılmayan, bildiğimiz kadarıyla ilk defa Türkiye'nin kullandığı bir teknoloji var, ardışık delicili harp başlığı teknolojisi. Bu teknolojiyi uçak bombalarında NEB-84 olarak dünyada ilk biz kullandık. Yerden atılan mühimmatlarda var ama uçak bombası olarak ardışık delicili yani çukur imlalı harp başlığı teknolojisi olarak yoktu. NEB-84'ten edindiğimiz tecrübeyle bunu Mark-83 (MK-83) geometrisinde ve kütlesinde yine ardışık delicili harp başlığı etkinliği olan bir mühimmat geliştirme projesi olarak öz kaynaklarımızla başlattık."

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 9

MK-83 uçak bombalarında kullanılabilen tüm güdüm kitlerinin SARB-83'te de kullanılabileceğini ifade eden Okumuş, SARB-83 projesinin SERT-82'ye göre biraz daha hızlı ilerlediğini, bombanın alt sistem testleri ve çevresel testlerinin sonuçlandırıldığını ve projenin nihai testleri kapsamında son olarak kalifikasyon ve delici etkinliğini görme testlerinin tamamlandığını bildirdi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 10

DUVARI SAATTE 280 KİLOMETRE HIZLA AŞTI

Okumuş, testlerin gerçekleştirildiği Hedef Balistiği Raylı Sistem Dinamik Test Altyapısı'nın (HABRAS) çok önemli bir altyapı olduğuna işaret ederek, şu değerlendirmede bulundu:

 

"NEB-84 testini İngiltere'de yapmak zorunda kalmıştık, bu altyapı yoktu. Artık kendi altyapımızda kendi geliştirdiğimiz mühimmatı, SARB-83'ü test etmiş olduk. Çok güzel görüntüler de aldık ve test de çok başarılı oldu. Yaklaşık 1,5 metrelik, 35 megapascal güçlendirilmiş duvarı SARB-83 mühimmatı ön delicisiyle deldi ve ana delici duvarın içinden geçerek etkinliğini gösterdi. SARB-83 yaklaşık saatte 300 kilometre hızla ilerledi, duvarı deldikten sonra ana delicimizin hızı yaklaşık saatte 280 kilometreydi. Yani 1,5 metrelik güçlendirilmiş duvarın yavaşlatma etkisi yüzde 10'dan bile az oldu. Bu gerçekten çok yüksek bir etkinlik göstergesi. SARB-83 için belki son kez uçaktan tamamen canlı bir atış yapılmasını planlıyoruz. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığımızın ve Hava Kuvvetlerimizin ihtiyacı doğrultusunda gelecek taleplere göre seri üretimi yapılabilir durumda. SARB-83, yakın zamanda farklı güdüm kitleriyle kullanılabilecek stratejik bir mühimmatımız olarak kullanıma hazır."

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 11

TÜRKİYE'NİN 'AMİRAL GEMİSİ'NDE SON DURUM GÖRÜNTÜLENDİ

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, çok maksatlı amfibi hücum gemisi ‘TCG Anadolu’ ile Türkiye’nin küresel güç olma yolunda önemli kabiliyetler kazanacağını bildirdi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 12

Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre Varank, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin deniz aşırı askeri harekat ve insani yardım operasyonu kabiliyetlerini artıracak TCG Anadolu’nun inşasının sürdüğü Tuzla Sedef Tersanesi’nde incelemelerde bulundu. Varank, Türkiye’de ilk defa üretilen çok maksatlı amfibi hücum gemisinin, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterine girecek en büyük tonajlı gemi olacağını söyledi. Varank, geminin milli tank ve zırhlı araçlar olmak üzere 100’e yakın amfibi görev grubunu ve göreve bağlı olarak 30’dan fazla hava aracını taşıyabileceğini bildirdi. Varank, taktik sınıfı insansız hava araçlarının (İHA) bile dikey iniş-kalkış olmadan bu gemiden kalkmasının mümkün olabileceğine işaret ederek, “Bu gemi küresel güç olma yolunda Türkiye’ye önemli kabiliyetler kazandıracak” diye konuştu.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 13

DİKEY KALKIŞ İMKANI

TCG Anadolu, 232 metre uzunluğa ve 32 metre genişliğe sahip bulunuyor. 58 metre yüksekliği olan gemide 1410 metrekarelik ağır araç güvertesi yer alıyor. Gemide ayrıca, 1165 metrekare gemi havuzu, 1880 metrekare hafif araç güvertesi, 6 iniş alanı ve uçuş rampasına sahip 5 bin 440 metrekare uçuş güvertesi ve 900 metrekare hangar bulunuyor. Gemi, görev grup gereksinimlerine bağlı olarak, dikey iniş-kalkış yapabilen 6 savaş uçağı, 4 Atak helikopteri, 8 orta yük nakliye helikopteri, 2 Seahawk genel maksat helikopteri ve 2 İHA dahil 30 hava aracını taşıyabilme kapasitesi barındırıyor. Bununla birlikte, bu araçlar için gerekli altyapı ve orta seviyede bakım ihtiyaçları da gemide karşılanabiliyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 14

HASTANESİ DE VAR

TCG Anadolu, 1 amfibi tabur ile gerekli muharebe ve destek araçlarını ana üs desteği olmadan kriz bölgelerine taşıyabilecek ve tüm denizlerde kullanılabilecek. Gemi üzerinde 1 adedi NATO için tahsis edilebilecek 3 savaş harekat merkezi bulunacak ve yüzen kışlada en az 1223 personel görev yapabilecek. Proje sayesinde, anavatandan uzak coğrafyalarda insani yardım harekatı gerçekleştirilebilmesi, gerektiğinde tam teşekküllü 2 ameliyathane, 14 yoğun bakım ünitesi ve yanık ünitesiyle 1000’e yakın kişiye tıbbi destek verilebilmesi, başka ülkelerin üslerine bağımlı olmadan hava harekatı yapılabilmesi gibi geniş bir yelpazede kritik yetenekler kazanılacak. Anadolu gemisi ilk olarak Mayıs 2019’da yüzdürülmüş, akabinde sevk sistemi montajlarının yapılması için havuza alınmıştı. Liman ve deniz testlerinin tamamlanmasının ardından, Anadolu’nun gelecek yıl Deniz Kuvvetleri Komutanlığına teslim edilmesi planlanıyor. Test ve tecrübeleri tamamlanan tüm sistemlerin entegrasyon ve montajları başladı.
 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 15

DENİZLER 'ATMACA'YLA KORUNACAK

Türkiye'nin ilk deniz seyir füzesi "Atmaca" 200 kilometrenin üzerindeki hedefi başarıyla vurdu.

Konuyla ilgili açıklama yapan Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir, "Atmaca'mız bu sefer uzun uçtu. Fonksiyonlarını mükemmel şekilde yerine getiren Atmaca seyir füzemiz envantere girmeye hazırlanıyor" ifadesini kullandı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 16

DENİZLER 'ATMACA'YLA KORUNACAK

Atmaca Projesi, Deniz Kuvvetleri'nin MİLGEM platformlarında konuşlandırılacak gemiden gemiye seyir füzesi ihtiyacına yönelik başlatıldı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 17

DENİZLER 'ATMACA'YLA KORUNACAK

Atmaca seyir füzeleri ROKETSAN, atış kontrol sistemleri ve diğer ekipmanlar ASELSAN tarafından yerli imkanlarla geliştirildi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 18

'İNSANSIZ MİNİ TANK' ENVANTERE GİRİYOR

ASELSAN ile Katmerciler arasında imzalanan seri üretim sözleşmesi doğrultusunda "insansız mini tank" olarak da adlandırılan silahlı insansız kara araçları, 2021'de Kara Kuvvetleri Komutanlığına teslim edilecek. 

ASELSAN ile Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayi Başkanlığı arasında imzalanan silahlı sınıf insansız kara aracı temin sözleşmesi kapsamında, seri üretimine başlanacak silahlı insansız kara aracının uzaktan kumanda iletişim alt yapısı dahil tüm altyapı platformu Katmerciler tarafından geliştirildi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 19

Araç, keşif, gözetleme, hedef tespiti yapabilen, üzerine silah ve gözetleme sistemleri dahil ihtiyaç duyulan her türlü sistemin takılabildiği, uydu bağlantısı üzerinden uzaktan kontrol edilip yönetilebilen, otonom olarak kullanılabilme özelliğine sahip, zorlu yol, arazi ve iklim şartlarında üstün hareket kabiliyetine sahip dünyanın en önde gelen platformlarından biri olacak.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 20

İnsansız kara aracı, her türlü arazi ve yolda üstün performans sergileyebiliyor.  Zırh opsiyonu bulunan araç, uydu bağlantısıyla çok uzak mesafelerden kontrol edilebiliyor. Uzaktan kumanda birimiyle ise yakın alanda tüm fonksiyonlarıyla yönetilebiliyor. Çeşitli silah sistemlerinin monte edilebildiği platform, hareketli halde ve meyilli arazide atış ve yüksek isabet imkanı sunuyor. 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 21

Araç, ASELSAN tarafından geliştirilen Sarp Dual Uzaktan Komutalı Stabilize Silah Sistemi'yle hedefi otomatik olarak tespit ve imha edebilecek. Araç, çok düşük termal iz özelliği taşıyor. Gece-gündüz, zorlu hava şartlarında ve iklimde kullanıma uygun olan aracın, elektrikli ve hibrit model seçenekleri bulunuyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 22

Platform, ağır ve hafif silahlara sahip silah istasyonu, keşif gözetleme aracı, hasta ve yük taşıma aracı ve çıkartma operasyonlarına yardımcı görev alabilecek konfigürasyonlarıyla kullanıcıya geniş seçenekler sunuyor. 

Üç ton yüklü ağırlık kapasitesine sahip araç, kompakt ebatına rağmen üst sınıf zırhlı araçlarda bulunan bütün zorlu performans ve arazı testlerinin tamamını başarıyla yerine getirebiliyor. 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 23

YERLİ HAVA SAVUNMA SİSTEMİ 'SUNGUR' GÖREVE HAZIR

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir, Twitter hesabından yaptığı paylaşım ve yayımladığı videoyla Sungur'a yönelik çalışmaların geldiği noktaya ilişkin bilgi verdi. 

Paylaşımında "Güvenlik kuvvetlerimizin kabiliyetlerini artırmak için sürpriz bir güç" ifadesine yer veren Demir, şunları kaydetti:

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 24

"Başkanlığımız öncülüğünde, ROKETSAN'ın yerli savunma sanayi paydaşlarıyla birlikte geliştirdiği hava savunma ailemizin yeni üyesi Sungur, başarılı atışlı testler sonrası envantere girmeye hazır.

Kademeli hava savunma sistemimizin yeni üyesi, portatif özelliğiyle kara, hava, deniz platformlarına entegre edilebilecek. Sungur, hareketli atış yeteneği, gece-gündüz hedef tespit, teşhis, tanımlama, takip ve 360 derece atış kabiliyetine sahip.

Sungur, hava unsurlarına karşı etkinliği ve yüksek manevra kabiliyeti, yüksek hedef isabet yeteneği ve karşı tedbir özelliği, titanyum harp başlığı, hedefin uzun menzilden görüntülenmesini sağlayan nişangahıyla kendi sınıfının önünde bir sistem."

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 25

DRAGONEYE ELEKTRO-OPTİK SENSÖR SİSTEMİ

Kara Kuvvetleri Komutanlığı ihtiyacı için Milli Savunma Bakanlığı ile imzalanan Portatif Termal Kamera sözleşmesi kapsamında son parti teslimatı gerçekleştirildi. Böylece sözleşme kapsamında tüm teslimat yükümlülükleri başarıyla tamamlanarak sistemler Kara Kuvvetleri Komutanlığının kullanımına sunulmuş oldu.

Dragoneye Sistemi, Kara Kuvvetleri Komutanlığı tarafından özellikle sınır birliklerinde ve karakollarda yoğun ve etkin şekilde kullanılıyor.

 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 26

Dragoneye Elektro-Optik Sensör Sistemi

Soğutmalı Termal Kamera, Yüksek Çözünürlüklü Gündüz Kamerası, Lazer Mesafe Ölçer, Dijital Manyetik Pusula ve GPS alt sistemlerini içeren entegre bir elektro-optik sensör sistemi olan Dragoneye, araç üstü ve sabit kullanım amacıyla olmak üzere iki farklı konfigürasyonda üretiliyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 27

Türk savunma sanayisinin son dönemde en dikkati çeken ürünlerinden "kamikaze drone"lar yakın zamanda ''Alpagu'' ile çeşitlenecek.

AA muhabirinin edindiği bilgiye göre, Türkiye'ye "kamikaze drone" olarak bilinen vurucu insansız hava araçlarını (İHA) kazandıran STM Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret AŞ, bu alandaki ürün çeşitliliğini ve araçların yeteneklerini artırmaya yönelik çalışmalar yürütüyor.  Ağırlığı 2 kilogramın altındaki Alpagu'ya dünyada benzer niteliklerde yalnızca 2 platform bulunuyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 28

Alpagu, küçük boyutu ve hafifliğine rağmen üzerinde hedefini etkisiz hale getirebilecek kadar patlayıcı taşıyor, çok uzak mesafelerde görev yapabiliyor ve tek bir asker tarafından kolayca taşınıp görev alanında çok hızlı kullanılabiliyor. Alpagu ayrıca üzerideki yapay zeka ve görüntü işleme kabiliyetleri, sessizliği, taşıdığı patlayıcıyı hedefe tam ulaştırma yetenekleriyle önemli bir sürpriz etkisi ve operasyonel üstünlük sağlıyor.

Zorlu bir geliştirme sürecini başarıyla tamamlayan STM, sahada yoğun testlere devam ediyor. Lançerden fırlatma, uçuş, hedefe ulaşma ve etkisiz hale getirme kabiliyetleri test edilen ve iyileştirilen Alpagu, oldukça başarılı sonuçlara ulaştı. Nihai testlerin çok kısa sürede sona ermesi ve yıl sonuna doğru Alpagu'nun Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanımına sunulması hedefleniyor.

Alpagu, sahip olduğu üstün kabiliyetler yanında, sürü olarak kullanılabilme yeteneği, farklı platformlara entegre olabilmesi gibi özelliklerle dünyada çok az muadili bulunan rakiplerinden ayrışıyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 29

'BETON DELİCİ MÜHİMMAT' SARB-83 TESTİ GEÇTİ

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, Twitter hesabından yaptığı paylaşımda, beton delici mühimmat olarak tasarlanan ve harp başlığı teknolojisine sahip SARB-83'ün test görüntüsüne ilişkin videoya yer verdi. 

SARB-83'ün ilklere imza atarak testi geçtiğini vurgulayan Varank, şunları kaydetti:

"Türkiye'de ilk kez ardışık delici teknolojisine sahip canlı mühimmat test edildi. HABRAS altyapısı sayesinde, gizli mühimmat projelerinin düşük maliyetlerle kısa sürede test edilebilmesi artık mümkün."

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 30

YERLİ FÜZENİN MOTORU TEST EDİLDİ

Türkiye'nin orta menzilli ilk yerli füze motoru (TEI-TJ300), Eskişehir'de Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank'ın katıldığı törende test edildi.

Bakan Varank törende yaptığı açıklamada "TJ300 adlı turbo jet motorun ateşlemesini gerçekleştirdik. Bu motorlar orta menzilli gemisavar füzelerinde kullanılmak üzere tasarlandı" dedi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 31

TEI-TJ300'ÜN ÖZELLİKLERİ

TÜBİTAK, TEI ve Roketsan'ın iş birliğiyle üretilen "Türkiye'nin Orta Menzil Gemi Savar (OMGS) ilk Hava Solumalı Füze Motoru" TEI-TJ300, dar bir çapta 1300 nevton itki üretebiliyor. Milli tasarım füze motoru, 5 bin fitlik irtifada ses hızının yüzde 90'ına varan yüksek hızlarda çalışabilme özelliğine sahip. 

Sistem, saniyeler içinde yeterli itkiye ulaşacak şekilde geliştirildi. Milli tasarım füze motorunun marşa (başlatıcı sistem) ihtiyaç olmadan kanat altı rüzgarı ile çalışma özelliği mevcut.

Füze motoru, boyutlarındaki zorlayıcı kısıtlar nedeniyle hava, deniz ve kara savunma sistemlerine uyacak şekilde tasarlandı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 32

AK40-GL BOMBA ATARI

Güvenlik güçlerinin bomba atar ihtiyacının karşılanması için Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından düzenlenen ihaleye katılan Konya'daki Akdaş Silah firması, üretimini tamamladığı "AK40-GL" bomba atarın ilk partisini Kara Kuvvetleri Komutanlığına teslim etti.

Savunma Sanayii Başkanlığının açtığı "bomba atar" ihalesine katılan firma, ihtiyacın 8 bin adedini üretmek için anlaşma yaptı. 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 33

Özgün tasarımının sağladığı avantajla sağ ve sol elle de kullanılabilen bomba atarda, görüş ve aydınlatma sistemleri takılabilecek tertibatı bulunuyor. 

Firmanın yöneticisi Ömer Akdaş, yaptığı açıklamada, son yıllarda yaptıkları çalışmalarla savunma sanayisinin önemli tedarikçilerinden biri haline geldiklerini söyledi.

Güvenlik güçlerinin bomba atar ihtiyacının karşılanması için SSB'nin düzenlediği ihaleye katıldıklarını anlatan Akdaş, Kara Kuvvetleri Komutanlığında Mehmetçik'in kullanımı için AK40-GL bomba atarı ürettiklerini dile getirdi. 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 34

ALTAY İÇİN TARİH VERİLDİ

"Finansal Metamorfoz ve Geleceğe Dönüş" temasıyla düzenlenen 10. İstanbul Finans Zirvesi'nin ikinci gününde konuşan BMC Yönetim Kurulu Başkanı Ethem Sancak, yatırımcıların savunma sanayisine yatırım yaparlarsa kârlı çıkacaklarını söyledi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 35

Sancak, "Umut ediyorum ki 24 ay sonra TSK kendi eseri olan Altay'ı harp sahasında kullanacak. En geç 48 ay sonra da Altay tankı ve beraberindeki diğer ürünler Türk malı ve yerli olacak." bilgisini verdi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 36

İşte Altay tankının özellikleri...

Türkiye'nin ilk Milli Ana Muharebe Tankı Altay’ın tasarımında, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin gerçekleştirebileceği her türlü harekat şartları ve katılım sağlayacağı BM/NATO harekatlarının ihtiyaçları göz önünde bulunduruldu.

Altay, Türkiye'nin geliştirdiği 3+ nesil ana muharebe tankıdır.  

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 37

Bu amaçla Altay, modern tanklarda kullanılan en yeni teknolojilerle donatıldı. Altay, sahip olacağı üstün ateş gücü ve isabet oranı, yüksek hareket kabiliyeti ile Türk Silahlı Kuvvetleri’nin en temel ve caydırıcı güçlerinden biri olacak.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 38

MİLLİ MUHARİP UÇAK İÇİN TARİH VERİLDİ

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı Uçak Daire Başkanı Can, Milli Muharip Uçağın ilk uçuşunu 2026-2027'de yapmayı hedeflediklerini bildirdi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 39

Can, milli muharip uçak projesine ilişkin ise şunları kaydetti:

"Milli muharip uçak, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığının bir projesi. Bizim alt yüklenicimiz TUSAŞ. TUSAŞ bu projede bir İngiliz firmadan danışmanlık alıyor. Şu anda 90'a yakın İngiliz mühendis bizim projemize destek veriyor. TUSAŞ'ın da yaklaşık 400 personeli var, bunların büyük kısmı mühendis. Milli Muharip Uçak'ta, şu anda ön tasarım safhasındayız. İnşallah 2022'de ön tasarımı bitireceğiz. Bu ön tasarım devam ederken, belirli bir süre sonra uçağın ilk sacını kesmeye başlayacağız. 2023'de belki ilk prototipin şeklini görmeye başlarız. 2026 sonu, 2027 başlarında milli muharip uçağın ilk uçuşunu yapmayı arzu ediyoruz."

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 40

MİLLİ PİYADE TÜFEĞİ KULLANIMA SUNULUYOR

Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKEK) tarafından, yüksek atış kabiliyeti, benzerlerine göre hafif ve etkili bir silah olma özellikleriyle ön plana çıkan, meskun mahal gibi dar alanlarda kullanılabilen Milli Piyade Tüfeği (MPT-55) güvenlik güçlerinin kullanımına sunuluyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 41

MENZİLİ 3 BİN 600 METREYİ BULUYOR

MPT-55, özellikle meskun mahal çatışmalarında, komando birliklerinde kullanılabilecek etkili bir yeni nesil piyade tüfeği olarak şekillendirildi.

Yüksek atış kabiliyeti, benzerlerine göre hafif ve etkili bir silah olma özelliğiyle ön plana çıkan MPT-55, TSK'nin ihtiyacına binaen özgün, muharebe ortamında gece ve gündüz, her türlü arazi ve hava şartlarında kullanılabilecek şekilde geliştirildi. 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 42

Ağırlığı 3 bin-3 bin 300 gram olan tüfekle dakikada 850 atım gerçekleştirilebiliyor. Yarı otomatik ve tam otomatik olmak üzere iki atış modu bulunan MPT-55'in etkili menzili 400 metre iken maksimum menzili 3 bin 600 metreye ulaşıyor.

Tüfek, 30 fişek kapasiteli plastik kompozit şarjöre ve üzerine her türlü optik sistemin takılabileceği üniversal pikatini ray sistemine sahip.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 43

TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİNE İLK SİLAHLI DRONE 'SONGAR' TESLİMATI YAPILDI

Songar'ın teslimatı ile birlikte, Türk savunma sanayisinin güvenlik güçlerine kazandırdığı milli sistemlere bir yenisi eklenmiş oldu.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 44

ASİSGUARD Genel Müdürü Ayhan Sunar, ''Ülkemizin ilk silahlı milli drone sistemi olma özelliği taşıyan Songar, hedef bölgenin tespitinden tehdidi etkisiz hale getirmeye, operasyon sonrası hasar belirlenmesinden gerçek zamanlı görüntü aktarımına kadar kritik birçok görevi icra edebiliyor. Tekli veya çoklu drone sistemiyle eş zamanlı görev yapabilen Songar'ın güvenlik operasyonlarında önemli görevler üstleneceğine inanıyoruz. Yerli sanayimizi yenilikçi milli teknolojilerle ileri taşımaya odaklanarak yatırımlarımıza devam ederken, Songar'a yeni gelişmiş özellikler kazandırmak üzere de çalışmalarımızı sürdüreceğiz'' dedi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 45

BORA

"Bora" balistik füzeleri operasyon kapsamında ilk kez kullanıldı. İşte yerli yapım Bora'nın öne çıkan özellikleri... Roketsan tarafından geliştirilen Bora füzesi 610 mm çaplı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 46

Sistem, yüksek teknoloji ürünü seyrüsefer ve otomatik tevcih sistemleri sayesinde at ve uzaklaş taktiğini başarıyla uyguluyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 47

Sistem, farklı marka ve modellerde araç, telsiz, güç sistemi, seyrüsefer sistemi gibi alt sistemlere sahip olacak şekilde kullanıcının lojistik altyapısı ve ihtiyaçlarına göre farklı versiyonlarda tasarlanabiliyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 48

MİLLİ İNSANSIZ KARA ARACI PROTOTİPİ GELİŞTİRİLDİ

İnsansız teknolojiler üzerinde çalışmalarımız sürüyor. 1, 3 ve 6 kg ağırlığında üç tip Hafif Sınıf İnsansız Kara Aracı prototipi yerli olarak geliştirildi. Mağara, meskûn mahal, çok katlı bina, geniş arazi operasyonlarında güvenlik birimlerimizin minik yardımcıları olacaklar. pic.twitter.com/2Wgic7KwQU

— Ismail Demir (@IsmailDemirSSB) December 6, 2019 ">Savunma Sanayii Başkanı Demir, ''1, 3 ve 6 kg ağırlığında üç tip Hafif Sınıf İnsansız Kara Aracı prototipi yerli olarak geliştirildi'' dedi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 49

Savunma Sanayii Başkanı Demir açıklamasına, ''İnsansız teknolojiler üzerinde çalışmalarımız sürüyor'' şeklinde başladı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 50

Demir açıklamasına, ''Mağara, meskûn mahal, çok katlı bina, geniş arazi operasyonlarında güvenlik birimlerimizin minik yardımcıları olacaklar'' şeklinde devam etti.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 51

İşte Hafif Sınıf İnsansız Kara Aracı'nın özellikleri...

Yüzde 60 eğilimli yerlerden tırmanabiliyor. Uzaktan kontrol edilebiliyor. 
Menfez geçişi bulunuyor.
Merdiven çıkabiliyor.
Alternatif silah modülü bulunuyor. 
Keşif ve gözetleme modülüne sahip.
Sudan geçebiliyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 52

ASELSAN tarafından geliştirilen Deniz Elektronik Harp Süiti'nin fabrika kabul testlerinden ilki başarıyla tamamladı.

Türk Silahlı Kuvvetleri, Çok Maksatlı Amfibi Hücum Gemisi (LHD) TCG Anadolu Projesi ile anavatandan uzak coğrafyalarda, insani yardım harekatından muharip olmayanların tahliyesine, arzu edilen bir bölgede kara harekatı icra edilebilmesinden başka ülkelerin üslerine bağımlı olmadan hava harekatı yapabilme imkanına kadar uzanan geniş bir yelpazede önemli yetenekler kazanacak.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 53

ASELSAN'IN 'KÜÇÜK ASKER'İ GÖRÜCÜYE ÇIKTI

ASELSAN, bir süredir üzerinde çalıştığı akıllı Nano İnsansız Hava Aracı'nı (İHA) TEKNOFEST İstanbul Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali'nde (TEKNOFEST İstanbul) görücüye çıkardı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 54

Araç keşif, gözetleme ve istihbarat amaçlı olarak açık ve kapalı mekanlarda görev icra edebilmek amacı ile geleştirildi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 55

Nano İHA Proje Yöneticisi Yusuf Ziya Kotil, "Asgari 25 dakika havada kalma süresine sahip. 1,5 kilometre mesafeden gerçek zamanlı görüntü aktarma kabiliyeti bulunuyor. Bunlara ilave diğer özellikleriyle kendi boyut ve ağırlık limitleri dahilinde piyasadaki emsal ürünlere kıyasla performans özelliklerinin daha iyi olduğunu söyleyebiliriz." ifadelerini kullandı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 56

TÜRK MÜHENDİSLER 3 AYDA LAZER SİLAHI YAPTI

TÜBİTAK Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi (BİLGEM) mühendisleri Star Warsfilmlerinde kullanılan ışın silahlarına benzer lazer silahları geliştirdi. 50 kişilik Ar-Ge ekibi tarafından ordunun talebi üzerine 3 ay içinde prototip olarak üretilen Tüfeğe Monte Lazer Silahı, Milli Piyade Tüfeği (MPT) 76'ya monte edilerek kullanılabiliyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 57

Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nda (IDEF) tanıtılan ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın incelediği Tüfeğe Monte Lazer Silahı'nın Proje Yöneticisi Doç.Dr. Aydın Yeniay, lazer silahı hakkında bilgi verdi.

Bir süredir lazer silahı teknolojileriyle ilgili araştırma ve geliştirme çalışması yürüttüklerini anlatan Yeniay, Geliştirdikleri Tüfeğe Monte Lazer Sistemi ile Milli Piyade Tüfeği - MPT76'ya lazer silahı işlevini de kazandırdıklarını söyleyen Yeniay, şu bilgileri verdi:

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 58

"Tüfeğe Monte Lazer Sistemi'ni bir çanta içerisinde taşınabilen ve 30 dakika içinde şarj olabilen yapıda geliştirdik. Lazer silahımız 180 atımlık. Lazeri, odaklayıcısı, optiği ve bütün kontrollerini milli olarak geliştirdiğimiz lazerimizi yine milli silahımız olan MPT 76'ya entegre ettik. Lazer silahımız 100-150 metre mesafeden 1 milimetre çelikleri delebiliyor. Yalnızca lazer gücüyle çalışıyor ve silahın diğer özelliklerini hiçbir şekilde etkilemiyor. Diğer silahın üzerine standart arayüzlerle ekleyebiliyoruz. Lazer sistemi de sırt çantasına sığabiliyor. taşınabilmesi çok önemli. Hem taşınabiliyor hem şarj edilebiliyor."

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 59

Yeniay, silahın Türk mühendisliğinin başarısı olduğuna dikkati çekerek, "Dünyada bu güçte taşınabilir ilk lazer silahını geliştirdik. Şu anda Türk Silahlı Kuvvetleri'nde kullanımda yok. Yakında olacak." dedi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 60

ZAHA İLK ÇIKARMASINI IDEF'TE YAPTI

Türk savunma sanayi firması FNSS Savunma Sistemleri'nin Zırhlı Amfibi Hücum Aracının (ZAHA) ön prototipinin tanıtımı yapıldı. 

FNSS üst yöneticisi Nail Kurt, 14. Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nda (IDEF 2019) bulunan FNSS standında gerçekleştirilen lansmanda ZAHA gibi araçları az sayıda ülkenin üretebildiğini söyledi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 61

Kurt, Türk Deniz Kuvvetleri'nin 20. yüzyıl muharebe alanı gereksinimleri uyarınca ortaya çıkmış bir ihtiyaç olan ZAHA'nın, havuzlu çıkarma gemilerinde konuşlandırılacağını belirtti.

Nail Kurt, "Belirlenen ihtiyaçlar çerçevesinde Savunma Sanayii Başkanlığı ve FNSS arasında imzalanan ZAHA projesi kapsamında tasarım ve üretim yapılacak. Bu sözleşme kapsamında 27 adet araç teslim edilecek, bu araçlardan 23'ü personel taşıyıcı, 2 âdeti adet komuta kontrol, 2 adeti de kurtarma aracı. Sözleşme şartları gereği teslimatlar 2021'de başlayacak 2022'de tamamlanacak." dedi.

Aracın testlerinin gelecek sene tamamlanacağının altını çizen Kurt, istekler gereği 15 deniz miline kadar denizde hareket kabiliyeti olduğunu dile getirdi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 62

Kurt, içlerinde 21 personelle, yine tanımlanan hızlarda personel koruma altında sahile çıkacağına işaret ederek, sahilde ve karada bir zırhlı personel taşıyıcıyla kara harekatına devam edeceğini anlattı.

Bu aracın NATO'da sadece bir ülkede olduğunun altını çizen Kurt, "Başka bir projeden uyarlanmış bir araç değil. Mayın ve balistik koruması, personel taşıma kapasitesi, kara ve deniz harekatında diğer rakiplerinden daha üstün bir araç." diye konuştu.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkan Yardımcısı Mustafa Şeker de, ZAHA gibi büyük projeleri program olarak gördüğünü ve  bu tür projelerde birçok KOBİ'nin de katkısının olduğunu söyledi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 63

TANKLAR YERLİ FÜZE TANOK ILE VURACAK

Türkiye'nin roket ve füze alanındaki lider şirketi ROKETSAN ise, tank mühimmatı Tanok'u ilk kez 14'üncü Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nda (IDEF'19) sergiliyor.

120 milimetre Lazer Güdümlü Füze Tanok, tanklar ve diğer yüksek kalibre namlulu silahlarda kullanılan geleneksel topçu mühimmatlarına alternatif olacak, yenilikçi bir seçenek olarak geliştirildi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 64

Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) lazer güdümlü tanksavar topçu mühimmatı ihtiyacının karşılanması amacıyla tasarlanan Tanok, düşük ağırlığı ve kullanıcıya zarar vermeyen fırlatma motoru sayesinde portatif olarak kullanılabilme veya kara araçlarından atılabilme kabiliyetine sahip bulunuyor.

Modern muharebe sahasının ihtiyaçlarına; yüksek etkinlik, hassasiyet ve maliyet etkin bir çözüm sunmak üzere geliştirilen Tanok, mevcut tanklar tarafından kullanılmaya uygun bir mühimmat seçeneği sunuyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 65

İŞTE YENİ YERLİ TAARRUZ HELİKOPTERİ ATAK-2'NİN İLK FOTOĞRAFI

Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ (TUSAŞ), Atak-2 adlı ağır sınıf taarruz helikopterinin tam boy bir modelini Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nda (IDEF'19) ilk kez gün yüzüne çıkaracak.

22 Şubat tarihinde TUSAŞ ile Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) arasında imzalanan anlaşma ile çalışmalarına başlanan helikopter böylece ilk kez tam olarak görülmüş olacak.
 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 66

BOĞAÇ

Dünyada sadece ABD'de olduğu belirtilen insansız kara aracının benzeri yerli ve milli imkanlarla Ankara'da Türk firması tarafından üretildi. 'BOĞAÇ' adı verilen 6x6 insansız kara aracı, en zorlu arazi koşullarında zorlanmadan ilerliyor, üzerindeki 'Atış Tespit Sistemi' ile düşman ateşini tespit edip, yine üzerindeki 'Uzaktan Komutalı Silah Kulesi' ile hedefi ateş altına alabiliyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 67

Firma sahibi Ferhat Uğur, ilk defa Uluslararası Savunma Sanayi Fuarı'nda (IDEF) sergilenen BOĞAÇ'ın sınır ötesinde ve sınırda, hatta talep edilen tüm özel alanlarda görev yapabileceğini söyledi. Ferhat Uğur, daha önce de Türk güvenlik güçlerinin ihtiyaçları doğrultusunda insansız bomba imha, mayın tarama ve silahlı operasyon robotları ürettiklerini belirterek, dünyada otonom sistemlere geçişin şart olduğunu ifade etti.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 68

ABD'nin Meksika sınırında artık otonom araçlar kullandığına dikkat çeken Uğur, şöyle devam etti:

"Türkiye'de emniyet güçlerimiz bu tarz otonom araçlar kullanmak yerine bu görevi kendileri yapıyorlar. Bu bize bir yük getiriyor. Her türlü hava şartlarında silah taşıyoruz, mühimmat taşıyoruz, dolayısı ile biz onların yükünü hafifletmek istedik. Bu yüzden bir otonom araç yaptık. Üzerinde yük taşıyabiliyorsunuz. Biz bunu '6x6 teknolojik bir katır'a benzetiyoruz. İçinde gömülü bir silah sistemi var. Dünyadaki rakiplerinde silahlar hep gövdeye monte edilmiş ve bu sebeple düşman tarafından ele geçirildiği durumlar olabiliyor. Biz, silahı içine gömelim gerektiği zaman eğer üzerine gelen bir mermi veya saldırı varsa silahlar anında dışarı çıksın ve gerekli işlemi yapsın istedik."

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 69

GÖKSUNGUR TÜRKİYE'NİN EN HIZLI İHA'SI OLACAK

TUSAŞ Genel Müdürü Temel Kotil, daha önce parça üreten Türk savunma sanayisi şirketlerinin bunun yanında artık kendi ürünleri için çalıştıklarını söyledi.

Airbus, Boeing, Lockheed Martin gibi havacılık devlerine parça ürettiklerini ve yılda yarım milyar dolar ihracat yaptıklarını belirten Kotil, bu yıl 2,6 milyar dolar ciro hedeflediklerini ve bunun büyük kısmını kendi ürünleriyle yapacaklarını bildirdi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 70

"380 KİLOMETRE HIZLA UÇUYOR"

14'üncü Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nda (IDEF'19) ilk kez sergiledikleri İHA Aksungur'un ismini saatte 180 kilometre hızla uçan "doğan"dan aldığını vurgulayan Kotil, "Bir de bunun Göksungur'u var, o da 380 kilometre hızla uçuyor. Daha sonra o da gelecek inşallah. Bu 2 motorlu İHA'yı 18 ayda bitirdik. Bu da şunu gösteriyor, geçmiş yıllarda bunun katları süren zamanlardan daha kısa bir sürede yapabiliyoruz, çok daha az bütçeler gerekiyor, demek ki ustalaşmaya başladık. Bu fuar da ustalık fuarı." dedi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 71

Aksungur'un 1 numaralı uçağının uçtuğunu, sergilenen 2 numaralı uçağın fuardan sonra uçmaya başlayacağını dile getiren Kotil, "İlk 2 uçağı test uçuşlarında kullanıyoruz, 3'üncüyü de inşallah sene bitmeden kuvvetlerimize teslim etmiş olacağız. Bu 750 kilogram yük taşıyor. Görevdeki Anka İHA'larımız 200 kilogram taşıyordu, arada büyük fark var. Tabii bomba, dedektör, kamera olsun ne kadar çok askeri malzeme havaya kaldırırsanız, o kadar etkin oluyor." diye konuştu.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 72

TÜRKİYE'NİN ELEKTRİKLİ ZIRHLISI İLK KEZ ARAZİYE ÇIKTI

Türkiye'nin global kara sistemleri üreticisi Otokar'ın, savunma sanayisindeki iddiasını farklı bir boyuta taşıyan Akrep II ürün ailesine yönelik çalışmaları sürüyor. Ailenin ilk üyesi, aynı zamanda Türkiye'nin ilk elektrikli zırhlı aracı "Akrep IIe" araziye çıkmaya başladı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 73

Koç Topluluğu şirketlerinden Otokar, 1995'te geliştirdiği, yurt içinde ve ihracat pazarlarında kendini kanıtlayan Akrep zırhlı araç ailesini baz alarak tasarladığı yeni nesil Akrep II zırhlı araç ürün ailesini ilk kez bu yılki 14'üncü Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nda (IDEF'19) tanıttı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 74

NATO ve Birleşmiş Milletlerin tedarikçisi olan Otokar’ın, savunma sanayisinde güncel beklenti ve gelecekteki tehditlere karşı bilgi birikimi ve yüksek teknolojiyi kullanarak geliştirdiği yeni nesil Akrep II, gelişmiş özellikleriyle modern orduların tüm beklentilerini karşılayacak.

Otokar'ın zırhlı keşif ve silah platformu olarak tasarladığı Akrep II 4x4 yeni nesil zırhlı araç ailesi, düşük silueti ile orduların güncel ve gelecek ihtiyaçlarına cevap verebilmek için tasarlandı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 75

Her arazi koşulundaki hareket performansının yanı sıra eşsiz manevra kabiliyetine sahip araç, elektrik, dizel ve hibrit gibi alternatif güç gruplarının kullanılmasına imkan verebilecek bir altyapı üzerine inşa edildi.

Güç üretim ve aktarma sistemleri, sensörler, bilgisayarlar, haberleşme ve hedefleme sistemlerinin tek bir sistemde entegre edildiği Akrep II, otonom araçlara doğru geçişi hızlandıracak bir altyapı sunuyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 76

SİLAHLI KUVVETLERE MİNYATÜR FÜZE

ROKETSAN, füze ürün ailesinin en yeni üyelerinden olan Yatağan Füze Sistemi’ni,14'üncü Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nda (IDEF'19) tanıttı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 77

Tek piyade tarafından mevcut bombaatar silahlarıyla kullanılabilecek şekilde tasarlanan Yatağan, meskun mahal muharebelerine; hassasiyet, menzil ve hedefe yönelmiş tahrip gücü getiriyor.

Yatağan, hafifliği ve hassasiyeti ile insansız kara, deniz ve mini insansız hava araçlarının da silahı olabilecek.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 78

BMC'DEN ASKERİ SÜRÜCÜSÜZ ARAÇ

Türkiye'nin zırhlı kara aracı üreticilerinden BMC, 14. Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nda (IDEF'19) Çok Amaçlı Zırhlı Araç Amazon'un yeni teknolojilerle otonom sürüş yeteneği kazandırılan prototipini ilk kez sergiledi.

BMC'nin Sakarya Karasu Fabrikası'nın temel atma töreninde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a tanıtılan Amazon, monokok gövdesi ve özel V tabanıyla mayın, balistik ve el yapımı patlayıcılara karşı uluslararası standartlara koruma seviyesine sahip bulunuyor. Amazon, üstün koruma özellikleri ve geniş kullanım alanlarının yanı sıra kullanıcılarına yüksek manevra kabiliyeti sunuyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 79

Günümüz meskun mahal ve asimetrik savaş ortamları için özel olarak geliştirilen araç, BMC’nin yenilikçi teknolojilerini hayata geçirdiği özel proje olarak dikkati çekiyor. Amazon 4x4 Çok Amaçlı Zırhlı Araç, insansız ve uzaktan kumandalı olarak da görev yapabiliyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 80

Son olarak Kara Kuvvetleri Komutanlığının ihtiyaçları dikkate alınarak, Askeri Sürücüsüz Araç Prototipi Projesi başlatıldı. Proje kapsamında sahada kendini kanıtlayan uzun menzile sahip Amazon'un tam otonom versiyonu sunuluyor.

Elektronik Kontrollü Sürüş Sistemi'ne ve başta gerçek zamanlı haritalama ve yapay zeka ile çevre farkındalığı gibi teknolojilere sahip olan araç, tanımlı koşullar altında herhangi bir müdahale olmaksızın otonom sürüş gerçekleştirebilecek.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 81

Askeri Sürücüsüz Araç Prototipi, opsiyonel olarak uzaktan bir operatör müdahalesi ile de görev yapabilecek.

Araç, girilmesi zor ve tehlikeli yerlerde, silahlı kuvvetler için veya yardım amaçlı askeri ve sivil görevlerde risk olmaksızın kullanılabilecek.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 82

ATAK'A YERLİ TOP GELİYOR

TUSAŞ tarafından üretilen ve Pakistan ile imzalanan ihracat sözleşmesinin ardından Latin Amerika ülkelerinin de dikkatini çeken yerli Ağır Sınıf Taarruz Helikopteri ATAK'ın burun kısmında yer alan 20 mm'lik toplar, artık Türkiye'de üretilecek.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 83

SÖZLEŞME İMZALANDI

Savunma Sanayi Başkanlığı, 'Cumhurbaşkanlığı İkinci 100 Günlük İcraat Programı'nda yer alan '20 MM Top Geliştirilmesi Projesi için TR Mekatronik Sistemler AŞ ile sözleşme imzalandı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 84

30 AY İÇERİSİNDE TAMAMLANACAK

Projeye göre, 20 mm burun topunun tüm kritik alt sistemleri ve bileşenleri yurtiçinde tasarlanacak ve 30 ay içerisinde prototipler üretilecek.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 85

FARKLI PLATFORMLARDA DA KULLANILACAK

Seri üretime geçilmesinin ardından sistem farklı kara, hava ve deniz platformlarından da kullanılacak.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 86

Kendi sınıfının en etkili taarruz helikopteri olan AtakBrezilya'da yaptığı uçuşlarla beğeni topladı.

Alınan bilgiye göre, Brezilya Kara Havacılık Komutanlığının Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ (TUSAŞ) tesislerinde gerçekleştirdiği Atak test ve değerlendirme faaliyeti sonrası, helikopterin Brezilya’da performans sergilemesi kararlaştırıldı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 87

Brezilya Kara Havacılık Komutanlığı ile yapılan koordinasyon sonucunda, 25-28 Mart arasında Rio de Janeiro'daki 12. LAAD Savunma ve Güvenlik Fuarı öncesi, T129 Atak Brazil Roadshow için gerekli planlama yapıldı.

Böylece, Sao Paulo'daki Forte Ricardo Kirk Kara Havacılık Komutanlığında 26 Mart ve Başkent'teki Brasilia Askeri İtfaiye Merkezi Operasyonel Havacılık Bölümünde 28 Mart'ta iki ayrı uçuş performansı sergilendi. Atak, aynı günün akşamı Türkiye'nin Brasilia Büyükelçiliği bahçesine indirildi. 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 88

Roadshow kapanış resepsiyonu kapsamında Büyükelçiliğin bahçesinde Atak helikopterinin statik gösterimi yapıldı. Etkinliğe, üst düzey Brezilyalı askeri ve sivil yetkililer ile yabancı misyon temsilcileri katıldı. Ayrıca davetli büyükelçiler ve tüm askeri ataşelere hem TUSAŞ hem de Atak helikopteri tanıtıldı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 89

Taubate'de 25 Mart'ta başlayan roadshow çerçevesinde, Atak helikopteri 11 pilot tarafından, 22 sorti ile yaklaşık 18 saat uçuş yaparak, bin 360 mil katetti.

Rio de Janeiro kentinin simgelerinden olan Kurtarıcı İsa heykeli etrafından da uçan Atak, performansıyla pilotların ve izleyicileri beğenisini kazandı.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 90

YERLİ HAVA SAVUNMA SİSTEMİNDE YENİ BAŞARI

Aksaray atış alanında Savunma Sanayii Başkanlığı, Türk Silahlı Kuvvetleri, ASELSAN ve ROKETSAN temsilcilerinin katılımıyla düzenlenen atışlarda yeni bir aşama daha başarıyla gerçekleştirildi. Gelişmeyi Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir, sosyal medya hesabı Twitter üzerinden duyurdu.

Hisar-A'nın (alçak irtifa) 2021'de, Hisar-O'nun (orta irtifa) 2022'de silahlı kuvvetlere teslim edilmesi planlanıyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 91

YERLİ FÜZE SİSTEMİ 'SİPER' İÇİN İLK ADIM

Milli Savunma Bakanlığı Halkla İlişkiler Daire Başkanlığınca 2018 içinde ve yıl sonundan itibaren bugüne kadar geçen sürede meydana gelen olaylarla ilgili bilgilendirme toplantısı düzenlendi.

Milli Savunma Bakanlığı'nca hazırlanan metni okuyan Tanıtım Subayı Deniz Binbaşı Nadide Şebnem Aktop, yerli ve milli uzun menzilli hava ve füze savunma sistemi Siper için ilk adımın atıldığını söyledi

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 92

MİLLİ İHA'LARA GEZİCİ ÜS

Türk savunma sanayisinin insansız hava aracı/silahlı insansız hava aracı (İHA/SİHA) üreticisi Baykar, araçların ve üzerlerindeki faydalı yüklerin komuta edildiği yer kontrol istasyonu için mobil çözüm geliştirdi.

Baykar, son dönemde ülke içinde ve sınır ötesinde etkin olarak kullanılan ve 66 bin saat uçuş süresine ulaşan Bayraktar TB2 ile sahada edindiği deneyimleri sistemin geliştirilmesine yönelik kullanıyor. Baykar mühendislerinin bilfiil sahada yer alıp ortaya çıkan ihtiyaçlara anında müdahale etmesi aynı zamanda yeni çözümlere de kapı aralıyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 93

TÜRKİYE'NİN İLK ELEKTRİKLİ ZIRHLI ARACI 'AKREP II' TANITILDI

Savunma sanayiinde Türkiye'nin yanı sıra 30'dan fazla ülkenin silahlı kuvvetleri ile güvenlik güçlerine hizmet veren Otokar, Türkiye'nin ilk elektrikli zırhlı aracı 'Akrep II'yi tanıttı. Sakarya'nın Arifiye ilçesindeki fabrikada basın toplantısı düzenleyen Otokar Genel Müdürü Serdar Görgüç, son 20 yılda dünyada değişen tehditler nedeniyle silahlı devriye, keşif ve gerektiğinde meskun mahal çatışmalarında kullanılabilecek araçlara olan ihtiyacın arttığını ve yeni nesil zırhlı araç 'Akrep II'nin buradan yola çıkarak, geliştirildiğini belirtti.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 94

Serdar Görgüç, birikim ve ileri teknoloji kullanarak, 'Akrep II'yi geliştirdiklerini belirtip, "Kullanıcılarımızda her türlü keşif ve gözetleme görevleri başta olmak üzere birçok silah sistemi entegrasyonuna imkan veren düşük siluetli, yüksek balistik korumalı bir zırhlı araç ihtiyacının geliştiğini gözlemledik. 1995'te ürün ailemize eklediğimiz, yurt içinde ve dışında başarılar gösteren 'Akrep' aracımız, silueti küçük, 3 kişilik bir platformdu. Güncel beklenti ve gelecekteki tehditlere karşı sahip olduğumuz bilgi birikimimizi ve yüksek teknolojiyi kullanarak yeni nesil 'Akrep II'yi geliştirip, ürün ailemize ekledik. 'Akrep II'nin yüksek atış gücü, üstün koruma ve beka kabiliyeti, yüksek hareket kabiliyeti, düşük silueti, çevikliği ile özellikle ihracat pazarlarında başarı göstermesini bekliyoruz" dedi.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 95

Bu yıl 14'üncü kez düzenlenecek IDEF'19 Uluslararası Savunma Sanayi Fuarı'nda 'Akrep II'nin ilk kez sergileneceğini, aracı özel konfigürasyonla sunmak için çalışmaların aylardır sürdürüldüğünü kaydeden Görgüç, şöyle konuştu:

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 96

"Teknolojik gelişmelerden bahsederken elbette alternatif yakıtlar da gündemimizdeydi. 'Akrep II'yi alternatif güç gruplarına da uygun olarak tasarladık. Elektrik motoru ve gelişmiş pillerle donatılan 'Akrep II', Türkiye’nin ilk elektrikli zırhlı aracı olarak IDEF 2019'da sergilenecek. Geleneksel zırhlı araçlara kıyasla çeviklik, düşük termal iz, yüksek hız ve sessizlik avantajlarını bir arada sunan 'Akrep II', tüm dünyada orduların zorlu isteklerini karşılayabilecek yeterlilikte bir elektrik motora sahip. Taktik performans beklentilerine de en iyi şekilde cevap veren 'Akrep II', özellikle yakıt verimliliği, hareket, beka kabiliyeti ve entegre lojistik destek anlamında da avantajlar sunuyor. Otokar, 'Akrep II' ile elektrikli araç teknolojisinin zırhlı araçlara uygulanması yönünde eşsiz bir bilgi birikimi kazanmıştır. Bu gelişme, geleceğin hibrit ve otonom zırhlıları için ilk adım niteliği taşımaktadır. Hedefimiz, 'Akrep II'nin Türkiye'nin teknoloji ihracatında öncü ürünlerden biri olmasıdır."

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 97

DÜNYANIN EN HAFİFİ 'OZAN' TEST EDİLDİ

Yüzde 100 yerli üretim olan OZAN, 1.5 kilodan hafif ve Mehmetçik'in ihtiyaçları dikkate alınarak tasarlandı

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 98

'OZAN'ı inceleyen Demir, Twitter hesabından, "TÜBİTAK BİLGEM tarafından tamamen yerli tasarımla geliştirilen dünyanın en hafif mayın dedektörü 'OZAN’ın denemesini yaptık. Güvenlik birimlerimizin uzun intikallerinde taşıma kolaylığı sağlayan sistemle yanlış alarm oranı en aza indirgeniyor" açıklamasında bulundu.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 99

OMTAS FÜZESİYLE YAPILAN İLK ATIŞTA HEDEF BAŞARIYLA VURULDU

Savunma Sanayii Başkanlığı, Silah Taşıyıcı Araçlar (STA) projesi kapsamında FNSS'in geliştirdiği 'Kaplan' aracından 4 kilometre menzile sahip Orta Menzilli Tanksavar Silah Sistemi (OMTAS) füzesiyle yapılan ilk atışta hedefin başarıyla vurulduğunu duyurdu.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 100

Savunma Sanayii Başkanlığı'nın Twitter hesabından yapılan açıklamada, "STA projesi kapsamında FNSS’in geliştirdiği 'Kaplan' aracından 4 kilometre menzile sahip OMTAS füzesiyle yapılan ilk atışta hedef başarıyla vuruldu. Yıl içinde projenin kalifikasyon testleri tamamlanarak Kaplan ve Pars'ın teslimatlarına başlanacak. Toplamda 260 araç teslim edilecek" denildi.

 

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 101

ROKETSAN tarafından geliştirilen OMTAS, kızılötesi arayıcı başlık ile karadan karaya zırhlı hedeflere karşı 4 kilometre menzile kadar kullanılabiliyor. OMTAS, atış öncesi/atış sonrası kilitlenme ile at-unut/at-güncelle özellikleriyle muharebe sahasında görev yapabiliyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 102

İŞTE TÜRK ASKERİNİN BİR KARIŞ BOYDAKİ YENİ GÖZCÜSÜ

Yeni teknolojilerle birlikte güvenlik güçlerinin ihtiyaçlarına yönelik sunulan ürünler de çeşitleniyor.

Hafif Sınıf İnsansız Kara Aracı kategorisinde yer alan, küçük boyut ve yarım kilogramın altında ağırlığa sahip TRobot, keşif-gözetleme kabiliyetleriyle dikkati çekiyor.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 103

Yapılan açıklamaya göre, TRobot adındaki bu araç, operasyon kamerası olarak kullanılacak.

HayZek Savunma Müdürü Nazmi Türkeş, aracın mağara ya da kapalı alanlarda bomba, silah, tuzaklama olup olmadığının tespitinde kullanılabildiğini belirtti. Bu sayede güvenlik güçleri tehlike arz eden bölgelere girmeden durumu kontrol edebilecek.

Yerli zırhlar ilk kez sahaya iniyor (Türkiye'nin yeni nesil silahları) - 104

TÜRKİYE 'KILIÇ' İLE UZAYA ÇIKACAK

Savunma Sanayii Başkanlığı yönetiminde Kılıç Küp Uydusu (KILIÇSAT) ismiyle yeni bir Ar-Ge projesi başlatıldı.

Projeyle, yerli ve milli olarak geliştirilen X-Bant LNA (Low Noise Amplifier-Düşük Gürültülü Yükselteç) modülüne uzayda tarihçe kazandırılacak, seyir halindeki gemiler ile diğer kaynaklardan yayınlanan AIS (Automatic Identification System-Otomatik Tanımlama Sistemi) verileri toplanarak yer istasyonuna indirilecek. Bu amaçla Alçak Dünya Yörüngesi'nde görev yapacak bir küp uydu geliştirilecek

منبع:https://www.ntv.com.tr/galeri/teknoloji/yerli-zirhlar-ilk-kez-sahaya-iniyor-turkiyenin-yeni-nesil-silahlari,4LfUJpJY3Ee21ZjqzpyLrg.

آلات و سبک های موسیقی آذربایجانی

آلات و سبک های موسیقی آذربایجانی

موسیقی غنی آذربایجان دارای سابقه طولانی است. قدیمی ترین اطلاعات درباره موسیقی آذربایجانی مربوط به حفاری های باستان شناسی منطقه قبوستان و گمی قایا است که قدمت سنگ نگاره های آن از 5000 تا 40000 سال می رسد.

در کتاب دده قورقود آلت های موسیقی بسیاری یاد شده است همچنین در آثار نظامی , فضولی اطلاعات غنی درباره موسیقی آذربایجان ارائه شده است. از دانشمندان موسیقی قرون وسطی می توان صفی الدین اورموی ، عبدالقادر مراغه ای ، میرزا بئی و میر محسن نواب را نام برد.

دست نوشته ای از عبدالقادر مراغی در توضیح آلات موسیقی (با نفس نواخته می شوند)

 

از کتاب های نوشته شده درباره موسیقی آذربایجانی در قرون وسطی می توان کتاب های جامع الالحان ، مقاصد الالحان ، شرح الادوار و کنزالالحان نوشته عبدالقادر مراغه ای را نام برد. همچنین نقاوه الائوار نوشته عبدالغزیز پسر عبدالقادر مراغی و مقاصد الادوار به دست نوه عبدالقادر مراغی نگاشته شد.

یکی از جالب ترین رساله های اوایل قرن 17 کتاب میرزا بیگ درباره موسیقی است.

اسامی 165 مورد از آلات موسیقی آذربایجان:

سیمی: قوپوز ، قیلقوپوز ، شانقوپوز ، قولچا قوپوز ، باغلاما ، جورا ، جورا باغلاما ، دومبرا ، تار ، دوتار ، سه تار (ستا) ، چهار تار ، پنج تار ، شش تار ، ششخای ، ششخانا ، بم تار ، ساز ، جوره ساز ، عصا ساز ، تاوار سازی ، اورتا سازی ، قاپاق ، کمان ، قاپاق کمانه ، کامانچا ، کمانه ، کلاسیک کمانه ، قارادنیز کمانه سی ، آغاچ کمانه ، کامانجی ، قانون ، ارقانون ، عود ، تنبور ، یایلی تنبور ، تنبوره ، شیروان تنبور ، آلبوتا ، قوربوتا ، جانبوتا ، جنقور ، موغنی ، نوزحه ، نوزحت ، رباب ، چحق ، رود ، شاهرود ، روباب ، قیچک ، چنگ ، چنگین ، بربت ، لاوتا ، یاتوفان ، مورینهور ، ایکلیغ ، دیوان ، چوغور ، چاقاناق ، چاغانا ، سنتور ، دوققوز خرکی سنتور ، اون ایکی خرکی سنتور ، دامبور ، چخستا ، چوغور (چوکور) ، دونقار ، اوزان.

با نفس نواخته شونده ها: بالابان ، می ، سومسو ، زورنا (سورنای ، سور) ، می بالابان ، سومسو بالابان ، زورنا بالابان ، بم بالابان ، شاپ بیر بالابان (شوپور) ، قوشا بالابان ، زیل زورنا ، قوشا زورنا ، توتک ، چوبان توتکی ، موغام توتکی ، نی ، نی واری ، تولوم ، بوردوغ ، نای چاوور ، نفیر ، شاه نفیر ، کرنای ، کالانای ، باق ، موسیقار (چینچیق) ، چاپچاق ، نیین ، قاودوم ، قاودومون ، میسقال ، سیبیزقی ، کاوال ، کورای ، سیپسی ، چیفته ، آرغول ، دودوک ، یان دودک ، گیریف ، پیشه ، مو ، قارا قامیش ، قوموز ، قارمون ، هوقاباز بوروسو ، میزمار ، تولوم ، تولک ، کسول ، بوغ ، بورغو ، شیپور.

طبل ها: ناغارا ، قوشا ناغارا ، ناغارازن ، قاوال ، دونبک ، دف ، کوس ، قوشاکوس ، بالا کوس ، جوت کوس (دبدبه) ، تبیره ، داوول ، دومدول ، دوهول ، قودوم ، مزهر-بندیر ، نوبه ، داربوکا ، قیقلوم ، مازهار ، طبیل ، طبیل-باز ، تبیره.

خود صدا دهنده ها: شاخ شاخ (چال پارا) ، کامان ، لاقوتو ، ارقان ، زنگ ، قومرو ، قیمری (قومروو) ، قاشیقک ، جرس ، جاراس ، زیل ، خلیله زیل ، مهتر زیلی ، زیللی ماشا ، بارماق زیلی ، چوقان ، چالپارا ، هیتیت سیستروم ، جام بارداق ، کاسا ، فینجان ، سافایل ، آغیز قوپوزو ، چان ، لاگوتی ، سینج (زینج) ، تشت ، درای ، خلخال.

موسیقی و ترانه های آذربایجان به دلیل تنوع مضامین و محتوا ، وضوح موسیقی و زبان شاعرانه به چندین گروه ژانر تقسیم می شوند. برای مثال: دست رنج ، مراسمات تشریفاتی , معیشت و تاریخی.

قدیمی ترین ژانر ترانه های دست رنج است. برای مثال می توان گفت ترانه های دست رنج درباره زحمت ها و تلاش های مادر و پدر , عشایر و کشاورزان است.

از نمونه های قدیمی ترانه های مربوط به دست رنج می توان: چوبان آوازی ، توتو ننم ، ساغیم ، چیچک شوملا یئری ، شوم نغمه سی و غیره… را نام برد.

ترانه های تشریفاتی یکی از قدیمی ترین اشکال موسیقی آذربایجان است. ترانه های تشریفاتی انواع مختلف دارد که در جشنواره های سنتی جشنواره های مردمی ، عروسی ها و مراسم عزاداری به کار می رود. بعضی از آنها در دوران باستان برای هر فصل و چهار عنصر اصلی آتش ، باد ، آب ، خاک و نیرو های طبیعی مورد استفاده قرار می گرفت. برای مثال: گونش چیخ چیخ چیخ کهر آتی مین چیخ ، یاغیش چاغیر ، خیدیر ایلیاس ، سمنی ، کوس-کوسا ، اکنده یوخ بیچنده یوخ یینده اورتاق قارداش اکثر اشعار این ترانه ها را بایاتی تشکیل می دهد این ترانه ها با موسیقی و نمایش مخصوص خود همراه است.

ترانه های معیشت به چند قسمت تقسیم می شود برای مثال: اوشاق ماهنیلاری و یومورلو.

در بین ترانه های معیشت قدیمی ترین آنها مربوط به اوشاق ماهنیلاری است مخصوصا ترانه هایی که مادران برای نوزادان خود می خوانند که خود به چندین قسمت از جمله نین نی لر ، لایلا لار و اوخشاما لار تقسیم می شود.

ترانه های حماسی-تاریخی و قهرمانانه جایگاه مهمی در بین مردم آذربایجان را به خود اختصاص داده است. این ترانه ها که از رویداد های قدیمی سرچشمه گرفته اند ، ترانه هایی هستند که به هر رویداد تاریخی در تاریخ کشور یا قهرمانان مردمی اختصاص یافته اند که نقش بسزایی در زندگی مردم داشته اند.

مجموعه ای از ترانه ها درباره کوراوغلو ، معشوقه وی نگار و همراهان سرسخت وی و اسب دلسوز او قر آت نمونه هایی از این موضوع هستند. همچنین قاچاق نبی ، قاچاق کرم ، قاچاق ایسماییل ، دلی علی ، قانادلی نقی و غیره… حماسه ها و ترانه هایی در مورد چنین قهرمان هایی وجود دارد. برای مثال: گئدن گئلمه دی ، پیاده کور اوغلو و اینگونه ترانه هایی وجود دارد.

در کنار موسیقی ترانه و رقص ، ژانر های سنت های شفاهی حرفه ای مردم در فولکلور آذربایجان زندگی و توسعه یافته اند. مهم ترین آنها موغام است. موغام اوج موسیقی کلاسیک ملی آذربایجان و همچنین مردمان خاورمیانه است. در گذر عصر ها موغام رشد کرده و کامل تر شده است. موغام در موسیقی آذربایجانی به دو نوع تقسیم می شود. موغام اول لاد است. 12 موغام شامل: اوششاق ، نوا ، بوسه لیک ، راست ، عراق ، اصفهان ، زیرف کند ، بوزورق ، زنگوله ، رهاوی ، حسینی و حجاز از 24 بخش ، 48 گوشه ، 6 آوا ، رنگ ها و طبقه بندی های مختلف تشکیل شده است.

هم اکنون هفت موغام لاد در آذربایجان وجود دارد که شامل: راست ، شور ، سه گاه ، چهار گاه ، شوشتر ، بایاتی-شیراز ، همایون است.

موغام دوم موسیقی بسیار پیچیده و جالب با شکل بسیار منحصر به فرد است. بنا بر شکل موغام مجموعه راپسودیا با سمفونی مقایسه می شود. این اثر بر اساس ریتم بر موغام لاد استوار است.

ایفا کنندگان موغام خواننده و گروه موسیقی متشکل از (اوچلوک تار ، کامانچا ، دف) که وی را همراهی می کنند. خواننده های موغام در متن ترانه های خود از اشعار شعرای معروفی چون خاقانی ، نظامی ، نسیمی ، فضولی و غیره… و غزل های فلسفی استفاده می کنند.

موغام آذربایجان از موغام سایر ملت ها متفاوت است. موغام آذربایجان از نظر بداهه گویی ، آواز ها ، طبقه بندی و آلات موسیقی تنوع بسیار دارد برای همین درخشان تر از موغام سایر ملل است.

نوع دیگر زربی موغام نام دارد که به طور مثال: هیراتی ، آرازباری ، اووشاری ، منصوریه ، شیمای-شمس ، کرمی ، کسمه-شیکسته ، قاراباغ شیکسته سی شامل آن می شوند.

همچنین موغام هایی هستند که بر اساس پایه و تون طبقه بندی می شوند. برای مثال: ماهور ، بایاتی-قاجار ، خاریج سه گاه ، اورتا سه گاه ، میرزا حسین سه گاهی ، یتیم سه گاه را می توان نام برد.

تفاوت این موغام ها در آنجاست که نوازنده ها به طور دقیق خواننده را مشایعت میکنند. دف و ناغارا جایگاه اصلی را در بین ابزار های موسیقی دارند. برای ترانه های زربی موغام موسیقی غنی و خاص و حرکتی پرشور در ابتدا از طرف نوازنده ها اجرا میشود.

موغام یک نام مشترک برای بزرگترین ژانر موسیقی سنتی آذربایجان است و در مورد انواع فرم های موغام صدق می کند ، هر چند که هر یک از آنها نام و سبک مختص به خود را دارد.

موغام از طرف سازمان بین المللی یونسکو ثبت آثار ملی آذربایجان و شاه اثر بشریت توصیف شده است.

از دیگر ادبیات شفاهی آذربایجان می توان آشیق را نام برد. هنری که از دوران باستان سرچشمه گرفته است و در بین مردم محبوبیتی بسیار دارد.

ماهیت اشعار آشیق را دموکراسی ، عدالت ، مردانگی ، زندگی نامه قهرمانان ، آرزوها ، اهداف ، طنز و حماسه های باستان تشکیل می دهند.

گسترده ترین ژانر آشیق ژانر حماسه است ، یعنی حماسه ها ، به ویژه حماسه های قهرمانانه.

هنر آشیق و ترانه هایی که می نوازد به مردم وحدت ، یکپارچه گی و دوستی می بخشد.

آشیق یک هنر فردی است. خود حماسه های باستانی و تاریخی را تبدیل به اشعار می کند موسیقی را آهنگسازی می کند و اجرا می کند. آلت موسیقی او را ساز تشکیل می دهد. ساز یکی از آلت های موسیقی شناخته شده آشیق ها است که قدمتی هزاران ساله دارد. که هر کس با دیدنش هنر آشیق در ذهنش تدایی می شود.

ساز به خاطر آوای زیبایی که دارد شاعر ها همیشه در مورد وصف آن سخن به میان آورده اند. آشیق خود اشعار را می خواند و خود ساز می نوازد و گاهی هم می رقصد و با تسلطی که در هنرش دارد و حماسه هایی که نقل می کند مردم را به وجد می آورد. یکی از حماسه های معروفی که آشیق ها نقل می کنند حماسه کور اوغلو است. نقل های زیادی در مورد حماسه کور اوغلو وجود دارد. برای مثال نقل: کور اوغلو جنگی سی ، آتلی کور اوغلو ، پیاده کور اوغلو وجود دارد.

همچنین آشیق ها را می توان در گروه های دو ، سه و یا چهار نفره دید که یک نقل مشترک را اجرا می کنند و در زمان خسته شدن با هم جا عوض می کنند. میصری موسیقی است که خاصیت حماسه ای و قهرمانی دارد و در موقع عوض شدن جای آشیق ها نواخته می شود.

ترانه های آشیق که هم در مورد عشق و قهرمانی باشد می توان گوزللمه را بیان کرد. ترانه هایی سرشار از غم و اندوه مانند یانیق کرمی ، دیلقمی. و ترانه های پر شور و حرارت مانند افشاری ، شریلی که نمونه هایی زیبا از ترانه های آشیق هستند وجود دارند.

همچنین ترانه هایی مملو از نصیحت و درس زندگی مانند قوشما ، موخممس ، اوستادنما ، قفیل بند له یاناشی ، تجنیس ترانه های دوست داشتنی آشیق ها هستند که می توانند در ترانه های نقل و داستان هم استفاده شوند.

بیشتر متن اشعار ترانه های آشیق را وزن هجا بارماق حسابی و متن ترانه های اروزوق به خود اختصاص داده است. ترانه های آشیق از دوبیتی ها تشکیل شده است و بعد از بیان هر دو بیت نواختن با ساز انجام می شود.

آشیق های آذربایجانی بنا بر منطقه خود روایات ، ویژگی ها و خلاقیت های منحصر به فرد خود را دارند می توان گفت آشیق ها ویژگی ها و خلاقیت های فردی هم دارند. برای مثال آشیق های گویچا ، گئنجه ، کئلبجر ، قازاخ ، تووز ، بوچالی ، شیروان ، سلیان با هم در سبک ، خلاقیت و ویژگی متفاوت بوده و با عزم بسیار روایات و سبک خود را حفظ می کنند.

در زمان های قدیم و قرون وسطی به آشیق ها اؤزان ، وارساق ، دده گفته می شد.

قدیمی ترین منبع نوشته شده درباره زندگی ، محبت ، وطن پرستی و مردانگی اؤزان ها که اجداد آشیق های کنونی هستند کتاب دده قورقود است.

آشیق پیر خردمندی است که تجربه دنیا را کسب کرده و از همه چیز آگاه است و با اشعار خود به جامعه سامان می بخشد. ابزار قدیمی آشیق های اوغوز در قدیم قوپوز بوده است. دده قورقود خود نیز آشیق بوده و می گویند در نواختن قوپوز مهارت بسیار داشته و کسی به پای او نمی رسید.

هر یک از آلات موسیقی داستان پیدایش خود و استادی که آنرا می نواخته است دارد و همچنین دارای چندین سبک نواختن است.

 

گردآوری ، تدوین و ترجمه : حسین خیری ، نشر دیجیتال : ائل اوبا

منبع: وزارت فرهنگ جمهوری آذربایجان

منابع آلات موسیقی:

وبسایت: سلطان عبدالعزیز

کتاب: “SƏADƏT ABDULLAYEVA” نوشته: “AZƏRBAYCAN XALQ ÇALĞI ALƏTLƏRI”

کتاب: “الادوار” نوشته: “صفی الدین اورموی” عکس های گرفته شده از نسخه اصلی کتاب در کتابخانه ملی قاهره.

“الادوار” نوشته: “صفی الدین اورموی” عکس های گرفته شده از نسخه اصلی کتاب در کتابخانه Oksford, Bodlean.

لیتوگرافی P. Marilyn در کتاب نوشته: Gérard de Nerval عکس از نسخه اصلی کتاب.

دست نوشته Muristus عکس از نسخه اصلی کتابخانه بیروت.

رساله “کنز التحف” از کتاب “H.Farmerin” عکس از نسخه اصلی موزه لندن بریتانیا.

مقاله: “F.İbrahimov” آکادمی ملی علوم آذربایجان صندوق باستان شناسی و مردم شناسی انیستیتو ملی علمی باکو.

رساله دست نویس عبدالقادر مراغی “Fəvaid-əşərə” عکس از نسخه اصلی.

کتاب “جامع التواریخ” نوشته رشیدالدین فضل‌الله همدانی ، کتابخانه عمومی دولتی Saint-Petersburg.

کتاب “خمسه” نوشته نظامی گنجوی ، موزه لندن بریتانیا و موزه Metropolitan نیویورک.

دست نویس داغلی “اوزان قاراوالی”

موزه تاریخ جمهوری آذربایجان صندوق های قوم نگاری № 4653 ، № 3433 ، № 3552 ، № 4379 ، № 5150 ، № 4011 ، №  4274 ، № 4273 ، № 4010 ، № 4012 ، № 1498 ، № 4651 ، № 568 ، № 4652 ، № 4649 ، № 4013 ، № 130 ، № 4702 ، № 4378 ،№ 1504 ، № 5809 ، № 5210 ، № 5298

موزه دولتی هنر جمهوری آذربایجان موجودی های № 1252 ، № 1148 ، № 453

موزه ادبیات آذربایجان موجودی های № 1680 ، № 1695 ، № 1678

موزه کشور شناسی گنجه

موزه دولتی تئاتر جمهوری آذربایجان موجودی های № 2449 ، № 3432 ، № 3433 ، № 3443 ، № 3444 ، № 3442 ، № 3445 ، № 2495

موزه ادبیات جمهوری آذربایجان صندوق های قوم شناسی № 1626 ، № 1627 و کلکسیون های № 3174 ، № 3627 ، № 2903 ، № 2238

موزه کشور شناسی شکی

موزه دولتی مدنیت موسیقی جمهوری آذربایجان شعبه آلات موسیقی موجودی های № 13530 ، № 13528 ، № 13532 ، № 13527 ، №  13539 ، № 13540 ، № 13546 ، № 13539 ، № 13538 ، № 13535 ، № 13536 ، № 1189 ، № 2674 ، № 14772 ، № 15618 ، № 14855 ، № 13761 ، № 2378 ، № 13017 ، № 2341 ، № 1797 ، № 15626 ، № 13792 ، № 12719

منبع:http://eloba.ir/آلات-و-سبک-های-موسیقی-آذربایجانی

امپراتوری سلجوقیان

امپراتوری سلجوقیان

دکتر جواد هیئت

 ایلغار دسته های بزرگ ترکان اوغوز به ایران و آناتولی، با کوچ سلجوقیان آغاز شد. سلجوقیان به اوغوزهای خزر ساکن در میان دریاچه آرال، دریای خزر و کوههای اورال جنوبی و به ویژه به خاندان حاکم قبیله «قینیق» منسوب بودند.

درباره اینان در کتاب حدود العالم که در سال 965 م. نوشته شده و همچنین در سفرنامه ابن فضلان که در 923 از این حدود گذشته و به کشور بلغار رفته، اطلاعاتی ارائه شده است.

این اوغوزها به رهبرانشان «یابغو» و به فرماندهان ارتش «سوباشی» می گفتند. «قام»ها یا رهبران دینی نیز در میان اینان نفوذ فراوان داشتند. سلجوق جد بزرگ سلجوقیان ، نیز سوباشی بود. دوقاق پدر سلجوق تازه به دین اسلام درآمده بود.

زمانی که سلجوق سوباشی بود، میان او و یابغو اختلافی روی داد. سلجوق با صد اسب ، مقدار شتر و گوسفند به حوالی شهر مسلمان نشین جند در ساحل سیر دریا آمد.

سلجوق ها مدت نیم قرن در ماوراء النهر ماندند تا اینکه از طرف اوغوزهای سیردریا (ترکمنها) تحت فشار قرار گرفتند و ناچار به سوی جنوب یعنی خراسان کوچ کردند.

سلجوق در 994 م. درگذشت. از چهار پسرش (میکائیل، اسراییل (ارسلان)، یوسف و موسی (میکائیل پیشتر مرده بود، از این رو اسراییل به عنوان یابغو تعیین شد.)

سلطان محمود که از قدرت او در هراس افتاده بود ، او را فراخواند و در مرز هندوستان زندانی کرد. پس برادرش یوسف، یابغو شد. او نیز در سال 1030 م. توسط امیر علی تکین قاراخانی دستگیر و به قتل رسید. در زمان سلطان محمود غزنوی، سلجوقیان به فرماندهی طغرل و چاغری فرزندان میکائیل، از جیحون گذشته و شهرهای خراسان از جمله نیشابور را تسخیر کردند (1037 م).

طغرل بیگ در اینجا به نام خود خطبه خواند و اعلام استقلال کرد. سلطان مسعود با لشکری بی کران به خراسان یورش آورد و در دندانقان میان مرو و سرخس، با سلجوقیان درآویخت.

سلجوقیان پیروز میدان بودند (1040 م)و خراسان را گرفتند.سپس آنان به فرماندهی طغرل بیگ، همدان و آذربایجان را نیز به زیر فرمان خود درآورده و با انتخاب ری به عنوان پایتخت، دولتی بزرگ برپا کردند.

 

برج طغرل – شهر ری دوره سلجوقی

 

طغرل بیگ در 1055 م. به بغداد رفت و لقب سلطان را از خلیفه دریافت کرد. او در 1063 م. درگذشت. مقبره او هنوز نیز پابرجاست. پس از او آلپ ارسلان پسر چاغری بیگ مقام او را گرفت و به آناتولی یا کشور روم لشکر کشید و در 1071 م رومیان را در ملازگرد تار و مار کرد.

سلجوقیان با موفقیت وارد آناتولی شدند. آلپ ارسلان پس از فتح آذربایجان، گرجستان و ارمنستان، سفر آناتولی را که از زمان طغرل آغاز شده بود، پی گرفت. دیوژن امپراتور روم شرقی با ارتش بزرگی که از بالکان و آناتولی گرد آورده بود، در جلگه ملازگرد سنگر گرفت.

سپاه پنجاه هزار نفری ترک به فرماندهی آلپ ارسلان سررسید. آلپ ارسلان در حالی که کفن پوشیده بود، اعلام جهاد کرد و پیشاپیش سربازانش بر رومیان تاخت. چون از نبرد شدید و بی امان نتیجه ای به دست نیامد، سپاهیان ترک با اجرای تاکتیک توران عقب نشینی کردند.

رومیان از سنگرهای خود بیرون شدند. در این میان پئچنک ها و اوزهای ترک که جناح راست و چپ ارتش روم را تشکیل می دادند، به سلجوقیان پیوستند.

آلپ ارسلان فرمان حمله داد. رومیان غافلگیر شده و شکست خوردند. امپراتور دیوژن اسیر شد ولی آلپ ارسلان به بزرگواری با او رفتار کرد.

 

 

قلمرو امپراتوری سلجوقیان پایتخت اصفهان

 

دلایل فروپاشی دولت سلجوقیان:

عوامل اصلی فروپاشی دولت سلجوقی در مدت زمانی کوتاه ، داخلی بوده و به طور خلاصه می توان آن را در 4 مورد دسته بندی کرد:

1.مساله وراثت
2.مجادله میان خلیفه و سلاطین سلجوقی
3.اتابکان
4.مداخله خارجی

 

مسأله وراثت:

در میان سلجوقیان بنا به رسم قدیمی ، همه منسوبان خاندان، واجد صلاحیت و حق برای دست یابی به مقام خاقانی یا سلطانی هستند. از این رو نیز پس از مرگ سلطان، میان پسران او جنگ قدرت درمیگرفت و شاهزاده پیروز، بر اورنگ پادشاهی جلوس میکرد. این وضعیت موجب تضعیف و تجزیه دولت می شد.

 

مجادله میان خلیفه و سلاطین سلجوقی:

در زمان برقراری حکومت سلجوقیان و از زمان طغرل بیگ، خلیفه بنی عباس تنها به امور دینی مشغول بوده و امور حکومتی بر عهده سلطان بود.

با نمایان شدن نشانه های ضعف در امپراتوری سلجوقی، مجادلاتی میان سربازان خلیفه و سلجوقیان رخ داده و زمینه را برای انقراض دولت سلجوقی فراهم کرد.

 

اتابکان:

پس از آنکه قدرت سلجوقیان کاهش یافت، اتابکان حکومت های محلی برپا کرده و موجب تجزیه امپراتوری شدند.

از مهمترین این اتابکان می توان به اتابکان فارسی (1286-1147 م) اتابکان آذربایجان یا خاندان ائل دنیز (1225-1146)، اتابکان موصل (1233-1127م) و اتابکان حلب نام برد.

 

مداخله خارجی:

علت پایانی فروپاشی دولت سلجوقی، جنگ با قاراختاییان و اوغوزهای خارجی بود.

سلطان سنجر در نتیجه هجوم و استیلای اوغوزها از خراسان شمالی، شکست خورده و به اسارت درآمد. همین حادثه موجب فروپاشی دولت بزرگ سلجوقی شد.

تشکیلات و فرهنگ در میان سلجوقیان:

سلجوقیان همراه با برپایی حکومت اسلامی، عادات و آداب ترکی خود را حفظ کرده بودند. آنان زبان فارسی را به عنوان زبان رسمی برگزیدند.

این در حالی بود که در نشان حکومتی، طغرای سلطان و پول نیز تصویر تیر و کمان نقش بسته بود. عادات و آداب ترکی همچون تقسیم ارتش به جناح راست و چپ، تاکتیک توران، مراسم سوگواری، ازدواج فرد با همسر برادر مرده اش خفه کردن افراد خاندان سلطنتی با زه کمان و خودداری از ریختن خون آنها، برگزاری توی (مهمانی عمومی) از طرف سلطان و عمل به اصول حقوق ترکی رایج بود.

طغرل بیگ پس از آنکه بغداد را گرفت و از طرف خلیفه بنی عباس به عنوان سلطان غرب و شرق شناخته شد، کار دنیا و دین را میان خود و خلیفه تقسیم کرد.

طغرل برای اداره شهر بغداد یک شحنه (والی نظامی) و یک عمید (والی اداری) تعیین کرد.

دسته موزیک سلطنتی در پنج وقت نماز، موزیک نوبت می نواخت. منسوبان خاندان سلطنتی که به ایالت ها فرستاده می شدند، تنها حق داشتند سه بار نوبت بنوازند.

در تشکیلات سیاسی نیز بیشتر از حکومت غزنوی و عباسی الگوبرداری شده بود.

به تشکیلات دربار نیز بارگاه یا درگاه می گفتند و این تشکیلات از نقش هایی چون حاجبان، جامه داران، امیرآخوران، وکل خاص، سرهنگان، ندیمان، آبداران، شرابداران، چوبداران، قورچیان، و مصاحبان و سربازان شکل می گرفت.

 

حکومت:

دیوان سلطنت از 5 دیوان یا وزارت تشکیل شده بود:

1. صاحب دیوان یا خواجه بزرگ یا صدر اعظم. صدر اعظم وکیل مطلق سلطان بود.

2. دیوان طغرا (وزیر خارجه).

3. دیوان استیفا: در رأس این دیوان یک مستوفی قرار داشته و به عنوان مسئول خزانه، بر امور خراج و مالیاتهای خاص، اقطاع، شرع و عرف رسیدگی میکرد.

4. دیوان عرض الجیش (دفاع ملی): به رئیس این دیوان عارض می گفتند.

5. دیوان اشراف (تفتیش): به رئیس این اداره مشرف می گفتند آنها هر کار و هر جایی را به جز امور عدلیه و نظامی مورد تفتیش قرار میدادند.

در مراکز ایالت علاوه بر شحنه یا فرمانده نظامی، یک عمید یا مسئول اداری نیز گمارده میشد.

علاوه بر این محتسبی نیز وجود داشت که به امور بلدیه رسیدگی میکرد.

اردو:

اردوی سلجوقیان در زمان ملکشاه، نیرومندترین اردوی قرون وسطی بوده و به عنوان الگویی برای دولت های اسلامی، ترکی درآمده بود.

این اردو به صورت گزینش از اقوام مختلف و با آموزش ویژه سلطنتی تربیت یافته و متشکل از اردوی تحت فرمان مستقیم سلطان و همچنین سربازان زیر فرمان والیان ایالات بود.

این سربازان را غلامان دربار نیز نامیده و نام آنها در دفاتر دیوانی ثبت شده و 4 بار در سال حقوق می گرفتند. علاوه بر این، سپاهیانی نیز بودند که در هر گوشه امپراتوری پراکنده شده و معاش آنها از اقطاع تأمین می شد.

به هنگام لزوم نیز سربازان مزدور (حشر) از میان مردم جذب میشد. سربازانی مرکب از ترکمن ها، مرزهای خارجی کشور را پاس می داشتند.

عدلیه:

قضاوت به دو گونه شرعی و عرفی تقسیم شده بود. قاضیان به اختلافات شرعی رسیدگی می کردند. آنان همچنین اداره اوقاف را در دست داشتند.

در دادگاه های عرفی نیز به جرایمی نظیر جرایم سیاسی، بی انضباطی و نافرمانی از دستور دولت رسیدگی میشد و به رئیس این دادگاهها «امیرداد» می گفتند. رسیدگی به اختلافات شرعی اردو را نیز قاضی عسکر بر عهده داشت.

این تشکیلات با تغییرات جزئی به عنوان الگویی برای دولتهای بعدی درآمد.

 

دین و مذهب:

بیشتر ترکان سلجوقی حنفی مذهب و بخشی کوچک نیز شافعی مذهب بودند. سلاطین سلجوقی حنفی بودند ولی وزیرانی چون خواجه نظام الملک پیرو مذهب شافعی بودند.

این امر نشان می دهد که سلاطین سلجوقی افرادی متعصب نبودند و به طور مثال در حضور سلطان سنجر، مباحثات دین و فلسفی انجام می شد. بیشتر عالمان فقه، کلام، تغییر و حدیث دنیای اسلام در این دوره پرورش یافته اند. گرایش تصوف نیز در این زمان رشد یافته بود. شخصیت بزرگی چون غزالی صوفی بود. او کلام را با دیدگاه صوفی مطابقت داده و تصوف اسلامی نوینی را به میان آورد.

بر این اساس طریقت های مختلفی چون قادریه توسط عبدالقادر گیلانی، کبرویه توسط شیخ نجم الدین کبرای خوارزمی، اکبریه توسط صدر الدین قونوی شاگرد محی الدین عربی، مولویه، نقشبندیه در آسیای مرکزی و بکتاشیه در آناتولی و… رواج یافتند.

تصوف ترکی متفاوت با تصوف ایرانی همراه با سادگی و صفای اخلاقی، از اندیشه دلاوری و جسارت قدیم ترکی نیز بهره مند بود.

بدین ترتیب صوفیان ترک در خراسان و آسیای مرکزی، تحت رهبری آلپها، باباها و ابدال ها و در آناتولی با عنوان غازیان، وظایف وطنی خود را ایفا می کردند.

طریقت بکتاشیه که از طریقت یسوی زاییده بود، در عین حال طریقت رسمی طبقه نظامیان بود. جلال الدیًن مولوی اصالتا از ترکان شرقی بوده و در قونیه زندگی می کرد.

با این حال تفکر عرفانی و زبان شعر او با مردمی که در میانشان میزیست، متفاوت بود. امکان مجادله در تفکر او داده نشده است. ابن عربی توصیه می کند که با سلاح در برابر کافران دفاع شود ولی مولوی صلح و آرامش را ترجیح داده و مسالمت با مغولان را بهتر می داند.

طریقت مولویه را پسرش سلطان ولد ایجاد کرده و مرشدی آن را در خانواده خود موروثی کرد. یونس امره بزرگترین شاعر صوفی ترک پس از احمد یسوی است. یونس امره از ترکان آناتولی و 30 سال جوانتر از مولوی بود. او اشعارش را با زبان مردمی سروده و زندگی مردم را تمثیل کرده است.

طریقت های صوفیگری و شیعه گری در آناتولی نیز رواج یافته و طریقت هایی مانند بابایی، بکتاشی و حروفی ایجاد شدند. طریقت بابایی از طرف بابا اسحاق برپا شده بود. بابا اسحاق در کنار شهر آماسیه زندگی کرده و در میان ترکمن ها به عنوان پیامبر شناخته می شد.

مریدان او نیروهای دولتی را مغلوب کرده و چند شهر را گرفتند. چندی بعد او و مریدانش توسط نیروهای دولتی دستگیر و اعدام شدند (129 م).

بکتاشیه مانند باباییه طریقتی مهم است که عقاید شیعه و حروفی را تبلیغ کرده و توسط حاج بکتاش تأسیس شد.

حاج بکتاش یکی از جانشینان بابا اسحاق در سده 14 است.

از آنجا که این طریقت بر اساس عقیده 12 امامی شیعه بنا شده بود، به سرعت در قالب گروههایی چون حیدری، قلندری، ابدالی و غیره گسترش یافت.

طولی نکشید که در میان دلاوران و جنگاوران خراسان، رواج عمده پیدا کرد.

 

معماری یک مسجد سلجوقی آناتولی – ترکیه

 

 

علم و ادبیات:

دوره سلجوقی از نظر تعلیم و تربیت، نقطه عطفی در جهان اسلام است. نظام آموزشی نخستین بار در زمان آلپ ارسلان شکل گرفته و تحت حمایت دولت درآمد.

نخستین مدرسه و یا دانشگاه جهان اسلام از طرف آلپ ارسلان ( 1066م/ 444هـ)، با نام نظامیه در بغداد برپا شده و بازارها، کارونسراها، حمام ها و مزارعی، وقف این مدرسه شدند.

مدارس نظامیه بغداد

 

مدارس نظامیه بغداد

 

سپس بر اساس نمونه این مدرسه ، نظامیه های دیگر در اصفهان، نیشابور، بلخ، هرات، بصره، طوس،و آمل تأسیس شده و موضوعات درس نظامیه بغداد، قرنها در تمام قلمرو اسلامی تداوم یافت. در مدارس نظامیه علاوه بر دروس دینی، علوم دیگری چون ریاضیات، نجوم و زبانشناسی نیز تدریس میشد.

نظامیه بغداد شاید بتواند نخستین دانشگاه جهان به شمار آید. در این مدرسه 600 هزار کتاب وجود داشته است.

زبان و ادبیات:

در زمان سلجوقی، زبان فارسی در کنار زبان عربی رسمی شده و ترکی، زبان رسمی در دربار و اردو بود. سلاطین بزرگ سلجوقی (ملکشاه، سنجر و…) به فارسی شعر سروده اند.

سلاجقه روم نیز فارسی را به عنوان زبان دفتر و دیوان برگزیدند ولی در سال 1277 م/ 656 هـ) محمد قارامان اوغلو پس از تسخیر قونیه با صدور فرمان زیر، زبان ترکی را رسمی اعلام کرد:

از امروز در دیوان، درگاه، بارگاه، مجلس و میدان به زبانی غیر از ترکی تکلم نخواهد شد

پس از این حادثه، سرودن شعر به زبان ترکی در آناتولی رواج یافت. البته پیشتر از آن سرودن به ترکی تحت تأثیر اشعار عرفانی احمد یسوی شاعر صوفی ترک، آغاز شده بود.

مولوی 17 شعر ترکی سروده بود و همزمان با مولوی، کسانی چون احمد فقیه و شیاد حمزه و سپس یونس امره و سلطان ولد نخستین نمونه های شعر ترکی اوغوز را آفریدند.

بدین سال زمینه برای نمایندگان شعر کلاسیک ترک مانند گلشهری و عاشیق پاشا فراهم شد.

یونس امره معادل مولوی در زبان ترکی است. او مفاهیم و عقاید والای عرفانی را به شکلی ساده در اشعار خود آورده تا مردم عادی نیز آن را بفهمند. او دوره ای جدید در شعر عرفانی آناتولی آغاز کرد.

منبع : تاریخ مختصر ترک ، دکتر جواد هیئت ، ترجمه پرویز زارع شاهمرسی ، نشر پینار

منبع:http://eloba.ir/امپراتوری-سلجوقیان

شهر سقز، ترکان سکا/ ساکا و قلعه زیویه

شهر سقز، ترکان سکا/ ساکا و قلعه زیویه

ساکاها که نامشان در شهر سقز به یادگار مانده در منطقه سقز، ربط سردشت الی صایین قالا و تکاب اقتدار داشتند و به نوعی اثرهایشان را در این مناطق برجای نهاده‌اند. منابع شرقي ساکاها و یا اسکیت‌ها را ايشگوز (ايچ اوغوز) قيد كرده است، حسن آتا آنان را ايسكي/اسكي تورك می‌داند.

دورنانیوز – دکتر توحید ملک‌زاده: سال‌های ۶۵۰ قبل از میلاد یعنی ۲۷۰۰ سال قبل در جنوب آذربایجان گروهی از تورکان باستان درخشیدند که نامشان در بسیاری از منابع آشور قدیم و حتی هرودوت آمده است. ساکاها که نامشان در شهر سقز به یادگار مانده در منطقه سقز، ربط سردشت الی صایین قالا و تکاب اقتدار داشتند و به نوعی اثرهایشان را در این مناطق برجای نهاده‌اند. منابع شرقی ساکاها و یا اسکیت‌ها را ایشگوز (ایچ اوغوز) قید کرده است، حسن آتا آنان را ایسکی/اسکی تورک می‌داند.

توحید ملک زاده - عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

توحید ملک زاده – عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

هرودوت نقل می‌کند که اسکیت‌ها از طریق دمیرقاپی دربند به آذربایجان آمده در آذربایجان با اتحادیه ماد جنگیده و حکومت آذربایجان را به مدت سه دهه در دست گرفتند و وارد ائتنیک و فرهنگ آذربایجان شدند. میزی اولو طوایف اسکیف را چنین می‌شمارد: کاللی پیه‌ها، آمازون‌ها، اکینچی اسکیف، چاراسکیف، آندروفاق ها، نئور Nevr، بودین Budin، ساورومات ها، قئلون Gelon، آرقی پئی Argippey، ایسئدون Issedon، ماساژئت Massaget، هیساقئت Hissaget. نئورها به توتم گرگ اعتقاد داشتند و همچون هون‌ها شمشیر را نعمت الهی شمرده و به آن احترام می‌گذاشتند. آلتای ممدوف معتقد است برای بررسی دقیق روابط بین یونان و اوغوزها اسکیت‌ها (ایچ اوغوزها) تدقیق کتاب ده‌ده‌قورقود لازم است.

پروفسور ائی. علی بیگ زاده در مقاله‌ای تحت عنوان «قدیم اسکیدلرین دیلی»، (زبان اسکیدهای قدیم) اشاره می‌کند که زبان ترکی اسکیت‌ها قبل از میلاد از سرحدهای خود فراتر رفته و تا به یونان رسیده بود. بیهوده نیست که هرودوت و دیگر تاریخ‌دانان آن سامان به اقوام ترک آشنایی کامل داشته و آداب‌ورسوم آنان را قید کرده‌اند. براثر این ارتباط و آشنایی است که سوژه‌های اساطیر – تاریخی و فرهنگی ترکان باستان نظیر داستان‌های ده‌ده‌قورقود و قهرمان‌های آن نظیر تپه گؤز به میان اساطیر یونانی رفته و به‌صورت سیکلوپ درآمده است. در زمان حمله اسکندر به قلمرو هخامنش‌ها، آتروپات فرمانروای آذربایجان، صد زن سوارکار از آمازون‌ها را برای اسکندر جهت نمایش فرستاد.

از مهم‌ترین اثرهای تورکان سکا می‌توان به ایجاد تمدن کورقان اشاره کرد که در منابع بیشمار از جمله هرودوت به تفصیل امده است. یکی از مهمترین این کورقانها در ده زیوه/ زیویه در سال ۱۳۵۴ کشف شد. آثار تاریخی ارزشمندی در طی این سال ها از قلعه زیویه بدست آمدند که از مهم ترین آن ها می توان به قطعات عاج های فیل که نقوش حیوانی و صحنه های شکار اساطیری بر آن ها حک شده است، اشاره کرد. نام قلعه باستانی زیویه برای اولین در طول تاریخ در برخی سالنامه های اشوری ذکر شده است. در این سالنامه ها گفته شده که پس از شورش های مکرر اقوام مانایی ساکن در غرب و جنوب دریاچه اورمیه، در قرن های نهم تا ششم قبل از میلاد مسیح، از این قلعه به عنوان یک مرکزی نظامی برای سرکوب این شورش ها استفاده شده است. قلعه زیویه ساکاها هم از نظر شاخص های هنر معماری و هم از نظر آثار تاریخی که از آن یافته شده است، از مهم ترین محوطه های باستانی در کشور محسوب می شود.

این قلعه را بر بلندای تپه‌ای مرتفع ساخته‌اند تا هم نفوذ به آن برای مهاجمان دشوار باشد و هم دید خوبی نسبت به زمین‌های اطراف برای نگهبانان فراهم شود. قرارگیری این قلعه بر روی این تپه، چشم‌اندازهای زیبایی از طبیعت اطراف را پیش روی چشمان گردشگران می‌گذارد. بقایای تالاری که ۱۶ ستون بزرگ در دو ردیف ۸ تایی داشته است امروزه پایه برخی از این ستون‌ها قابل‌مشاهده‌اند. به عقیدهٔ باستان شناسان اشیاء مکشوف که نفوذ هنرهای مختلف در آن دیده می‌شود کار جواهرسازان محلی آذربایجان در دوران ماننا و ساکای است که در ناحیه شرقی و جنوب شرق دریاچه اورمیه مسکن داشته‌اند.

منبع:http://durnanews.ir/?p=42488

کشف قدیمی‌ترین عینک بشریت در آذربایجان‌غربی +عکس

منبع:http://durnanews.ir/?p=43196

 

 

کشف قدیمی‌ترین عینک بشریت در آذربایجان‌غربی +عکس

قدیمی‌ترین عینک بشریت مربوط به هزاره ۳ و ۴ قبل از میلاد در آذربایجان‌غربی مربوط به یکی از تمدن‌های تورک، کشف شد.

به گزارش دورنانیوز؛ نخستین عینک از جنس استخوان مربوط به هزاره‌ ۳ و ۴ قبل از میلاد که بر روی چشمان جسد دختری مربوط به دوره یانیک در آذربایجان غربی بدست آمد، این عینک طبق بررسی‌ها به منظور بهبود دید و حفاظت از چشم کاربرد داشته است.

یانیک به دوره‌ای از حکومت ترک ‌ها در آذربایجان گفته می‌شود که آثار باستانی زیادی از آنان در منطقه بوکان بخصوص گوک‌تپه کشف شده است.

فرهنگ (یانیک یا یانیخ واژه ترکی به معنی سوخته است ) به اواخر هزاره سوم پیش از میلاد تا هزاره دوم پیش از میلاد اتلاق می شود که به احتمال باسنانشناسان این فرهنگ از سمت آناتولی به سمت شرق و کشور ایران کشیده شده است.

آثار این فرهنگ در ایران از دریاچه اورمیه تا دامنه کوه های الوند ، همدان و دشت قزوین پراکنده شده است./ ندای موج

سلطان حسین بایقارا، شاعر ترکی سرا

دکتر محمدرضا باغبان کریمی

سلطان حسین بایقارا، شاعر ترکی سرا

دورنانیوز- سرویس تاریخی و فرهنگی: سلطان حسین، یکی از سلاطین قدرتمند تیموری است که شهرت زیاد او نه تنها به خاطر زور شمشیر و تدبیر و سیاستش، بلکه به خاطر هنر و ادبش به دست آمده است. همه­ مورخان اذعان کرده‌­اند که او توجه خاصی بر اهل علم و ادب و هنر داشته و مرکز ادبی، علمی –هنری هرات، توسعه و تکامل وافی کرده و به اوج ترقی فرهنگی و هنری خود رسیده است.

به گزارش دورنانیوز، ربع آخر قرن نهم، دوران کشمکش­های فراوان بر سر سلطنت و میان خاندانهای تیمور و قره ­قویونلو، آغ قویونلو و صفویه بوده است. سلطاه ابوسعید با کسب سلطنت در سال ۸۵۵، با نیروی دیگری روبرو شد که او اوزون حسن آغ­قویونلو بود. اوزون حسن در جنگی بر سر تصرف آذربایجان بر او غلبه یافت. اما ممالک تیموری به سادگی سلطه قره­‌قویونلو یا آغ­‌قویونلو را نپذیرفت. هرچند که جهانشاه قره ­قویونلو حکومت مقتدری پدید آورد و بخشی از سرزمین وسیع تیموری را تحت سلطه گرفت و یا اوزون حسن آغ­ قویونلو توانست بر بخش دیگری سلطنت نماید، اما از میان کشمکش های فراوان، سلطان حسین سر برافراشت و از سال ۸۷۵ مدتی نسبتا طولانی –بیش از ۳۵ سال – تا سال ۹۱۱ هجری خراسان، ماورا النهر و گرگان را به کف آورد و در هرا مستقر شد.

سلطان حسین، یکی از سلاطین قدرتمند تیموری است که شهرت زیاد او نه تنها به خاطر زور شمشیر و تدبیر و سیاستش، بلکه به خاطر هنر و ادبش به دست آمده است. همه­ مورخان اذعان کرده‌­اند که او توجه خاصی بر اهل علم و ادب و هنر داشته و مرکز ادبی، علمی –هنری هرات، توسعه و تکامل وافی کرده و به اوج ترقی فرهنگی و هنری خود رسیده است.[۱] نوشته ­اند که در هرات، مدرسه و کتابخانه­ ای عظیم برپا ساخت و عده­ کثیری از شاعران، مورخان و مؤلفان معروف در این مرکز، در ظل عنایات سلطان حسین مجتمع و از توجهات او برخوردار بودند.[۲]

از جمله خوشبختی­ های او را، داشتن امیر و ندیم صدیق و مشاور فاضل و شاعری بنام «امیر کبیر علیشیر نوایی» دانسته ­اند که این دو دست در دست هم، مشوق عمده علما و فضلای روزگار برای تالیف و تصنیف بوده، نویسندگان، صنعتگران، هنرمندان و شاعران را حمایت می­کرده­اند.

سلطان حسین در سال ۹۲۲ هجری دار فانی را وداع گفت، اما با ۳۵ سال سلطنت از یک سو، بر گنجینه­ فرهنگ مردم افزود و از سوی دیگر با خلق دیوان پرحجم خود، جایی در دل مردم ادبدوست باز کرد. به طوری که امروز هم مردم ما از دیوان اشعار او بهره ­ها می­برند و از او به خوبی یاد می­کنند. می­دانیم که این سلطان علم دوست، در همان زمان مورد تفقد و مدح شاعران و عالمان زمان بوده و اکثر مورخان و تذکره نویسان خصوصیات علمی – اخلاقی اورا ستوده ­اند. حتی وزیر دانشمندش امیرعلیشیر نوایی اورا «سلطان­ الفضلا حسینی خلد ملکه» نامیده است.[۳] نوایی اکثر آثار خود را بدو تقدیم کرده و همواره اورا ستوده است. دولتشاه سمرقندی مؤلف «تذکره­الشعرا»، سام میرزا در «تحفه­ سامی»، عبدالرحمن در «بهارستان»، مولانا برهان­ الدین در «مجالس بهشت» و بسیاری دیگر، سلطان حسین را سلطانی بلند همت، بذال، علم دوست، دلباخته­ دانش و هنر، حامی بی­ مثال هنرمندان و عالمان دانسته ­اند. نویسنده­ قاموس ­الاعلام از اشعار عامه پسند وی سخن رانده، علیشیر نوایی در «مجالس النفائس» اشعار اورا پسندیده، شاه محمد قزوینی مترجم مجالس النفائس هم از مورد پسند بودن اشعار سلطان در بین شاعران روزگار خود سخن رانده است.

لازم به ذکر است که همه فرزندان سلطان حسین به تاسی از پدر علاقمند شعر و ادب بوده و دیوان اشعاری به زبان ترکی و گاهی فارسی هم ترتیب داده­‌اند. یکی از پسران سلطان حسین بنام میرزا بدیع الزمان متخلص به «بدیعی» دیوان اشعاری مفصل دارد که طبع نیز شده است (متوفی به سال ۹۲۳). پسر دیگرش شاه غریب میرزا با تخلص «غریبی» دیوان شعرش طبع شده و تماما به ترکی است (متوفی به سال ۹۰۲). فریدون فرزند دیگر سلطان حسین نیز دیوان شعری به ترکی دارد و او نیز متوفی ۹۱۶ هجری است. از فرزندان دیگر سلطان حسین و شاهزادگان شاعرپیشه این دوره: محمد حسین میرزا، سلطان محسن میرزا، محمد مؤمن میرزا و مظفر حسین میرزا را نام برده ­اند که دارای اشعار زیبایی به فارسی و ترکی بوده ­اند.[۴] دکتر ذبیح­اله صفا در ضمن بررسی زندگی و آثار حسینی، می ­نویسد: «در مدرسه و کتابخانه ای که در هرات بنا کرده بود قریب دو هزار  طالب علم به خرج وی سرگرم تحصیل بودند و همه­ی ابنیه­ی وی در هرات از جمله شاهکارهای فن معماری و ظرافتکاری دوره­ی تیموری است».[۵]

وضع علوم، هنر و ادب در دوره ی سلطنت سلطان حسین بایقرا

تردیدی نیست که تیموریان در طول بیش از یکصد سال حکومت خود، در آبادانی و عمران شهرها کوشیده و تا امروز صدها اثر معماری از خود به یادگار نهاده ­اند. در کنار این آثار، هنرهای دیگری مانند خطاطی، نقاشی، ادبیات، همچنین موسیقی نیز به اوج ترقی و کمال خود نزدیک شده است. امروز کتابخانه­ ها و موزه­ های جهان بسیاری از تابلوهای نقاشی و نسخه های خطی آثار ادبی این دوران را حفظ می­کنند. تردیدی نیست که علوم مختلف زمان – از علوم دینی تا علوم انسانی مانند ریاضیات، نجوم، هیئت، طب و غیره نیز رونقی داشته و آثاری تصنیف شده است. فراموش نکنیم که همه عالمان این دوره، طرفدار حکومت تیموری نبوده ­اند، بلکه مخالفانی سرسخت نیز داشته اند که از آن جمله می­توان به فضل اله نعیمی تبریزی، قاسم انوار و سید علی عمادالدین نسیمی اشاره کرد که در آن زمان متهم به فساد عقیده شده، مثله شدند، ریسمان بر گردن و پایشان انداختند، سر بریدند و پوست از تنشان کندند. به هر حال، آنان که در این مساجد و مدارس بودند همگی طرفدار آنان نبوده ­اند. گاهی خانقاهها، واقعا خوانگاه بوده و گاهی به معنی مخفی گاه نیر عمل می­کرده است، هرچند که سلاطین تیموری بسیار دوست می­داشته­ اند تصوف جیره­ خوار در آستین بپرورند؛ در حالیکه صوفیانی نیز سر برافراشتند که خوان سلاطین را به خون آغشتند.

همت سلاطین صرف رونق دینی هم شده است و دانشمندانی چون ابوالخیر محمد ابن محمدالجزری (۷۵۱ -۸۳۳ هجری) با برپایی دارالقرآن به علم قرائت و تفسیر قرآن همت گماشت. ملا حسین واعظ کاشفی (متوفی ۹۱۰هجری) «جواهرالتفسیر لتحفه الامیر» را در تفسیر قرآن نوشت. شیخ علاالدین محمد شاهرودی بسطامی (متوفی ۸۷۵) «تفسیر محمدیه» را نوشت و شیخ محمد بن محمود بخاری «تفسیر خواجه محمد پارسا» را به رشته­ تحریر کشید که این آثار بارها به طبع رسیده ­اند.[۶]

در علم کلام نیز کسانی چون علی بن محمد بن یونس العاملی (متوفی ۸۷۷) و علامه میرسید شریف جرجانی (قرن نهم هجری)، ابن ابی جمهور شمس ­الدین محمد احسائی و نگارش آثار ماندگار این عالمان مانند زادالمسافرین، کشف البراهین، کتاب الملل و النحل و صدها اثر دیگر اشاره کرد.

در حکمت و منطق و دیگر علوم عقلی نیز صدها اثر ارزشمند نوشته شده و صدها عالم و حکیم به ظهور رسیدند که نام بردن از آنان موجب دوری از موضوع اصلی ما خواهد بود. اما در ریاضیات، سمرقند مرکز علوم ریاضی جهان شد و به ویژه در عهد الغ بیگ و میرزا بایسنقر و سپس سلطان حسین بایقرا با پرورش ریاضی­دانان و منجمان فرهیخته­ای چون خواجه نصیرالدین طوسی، غیاث ­الدین جمشید کاشانی، ملا علی قوشچی (که الغ بیگ بدو لقب “اوغلوم” داده بود)، قاضی زاده­ی رومی، عبدالقادر بن حسن رویانی، محمدبن حسین ملقب به”سید منجم”، رکن­الدین بن شرف­الدین حسینی و دیگران با کشفیات و رصدهای علمی زیاد، همچنین با نگارش آثاری ماندگار، علوم زمان را به اوج ترقی و کمال رساندند که امروزه هم آثارشان منبع علم آموزی مردم جهان است.

در موسیقی: با ظهور دانشمند کبیر خواجه کمال الدین ابوالفضایل عبدالقادر مراغه­ ای(۷۵۴ -۸۳۷ )، با نگارش اشعار ترکی و تصنیف نت­های موسیقی و نگارش کتابهایی در علم موسیقی مانند «جامع الالحان» موسیقی آذربایجان را جانی تازه بخشید.

از دیگر موسیقی دانان این زمان می­توان از قول محمد، شیخ نایی، حسین عودی و … نام برد که همواره مدیون سخاوت و کرم دربار سلطان حسین بایقرا بوده و در ظل حمایت آن بزرگ، به تصنیف آثار گرانقدری نائل آمده­اند.

از نقاشان بزرگ دربار سلطان حسین می­توان: مولانا جلال­ الدین یوسف، شاه مظفر، حاج محمد، میرک و نهایتا از نقاش برجسته­ی تاریخ – استاد کمال الدین بهزاد نام برد که آثارشاه امروز هم زینت­بخش کتابخانه ها و کتابهای بی­شماری می­باشد.

اما رشد و توسعه ی خطاطی در همین دوران به بالاترین زیبایی­های خود نائل شده است و در طول یکصد سال حکومت تیموری بسیاری از خطوط به وجود آمدند و صاحب اصول و فنونی علمی شدند و صدها، بلکه هزاران نسخه از کتابها استنساخ شدند. از صدهر خطاط زبردست این دوره به نام تنی چند اکتفا می­کنیم که در زمان سلطان حسین می­زیسته­اند: مولانا عابد، میرزا بایرام، مولانا معین­الدین فراهی، ملا علی تبریزی، سلطان علی مشهدی، خواجه عبدالله مروارید، سلطان محمد خندان، سلطان محمد ابن نورالله و…

علم طب نیز در این دوره پیشرفت­های شایانی کرد و کتابهای ارزشمندی به رشته­ تحریر درآمد. از میان صدها طبیب بزرگ می­توان به: مولانا قطب­الدین احمد آدم، مولانا شمس الدین محمد، مولانا برهان ­الدین رازی، مولانا کمال­ الدین حسین واعظ کاشفی، برهان ­الدین نفیس کرمانی، غیاث­الدین متطبب و دیگران اشاره کرد که کتابهای نگارش یافته توسط آنان امروزه روز هم ماخذ و منبعی ارزشمند در علم طب به شمار می­آیند[۷]. یادآوری می­شود سلطان حسین به چند رشته از علوم علاقمند و صاحب علم و مهارت بوده است که از آن جمله در ریاضیات، مدتی شاگرد مولانا فصیح الدین محمد نظامی بوده که در ریاضی و حکمت سرآمد زمان شناخته می­شد.

اما شعر و ادبیات در دوره­ تیموری ارزش و اعتباری فراوان یافت و برخلاف ادیبان فارسی که می­گویند بعد از حافظ، دوران فترت شعر و ادب ایران آغاز شده است ما بر این عقیده­ایم که ادبیات رونقی فراوان و جانی تازه یافته است. ادبیات ایران تنها ادبیات فارسی نیست که با ضعف آن ادبیات ایران را محک بزنیم، بلکه ادبیات ایران شامل ادبیات همه ی زبانهای ایرانی است. در این دوره، ادبیات ترکی به چنان اوجی رسید که امروز هم از درخشان­ترین دوره­های ادبیات محسوب می­شود. در این زمان صدها شاعر، عالم، ادیب و مورخ سر برآوردند و قدم در راه آفرینش ادبی- علمی نهادند که امروز مورد مباهات هر ایرانی است. در دوره­ی نخست تیموریان، سید علی عمادالدین نسیمی، شیخ فضل­ اله نعیمی تبریزی، همدوش با حافظ شیرازی قله­ های شعر و ادب را فتح کردند و به دنبال خود شاعران بزرگی چون سید قاسم انوار و ملک­ الشعرای حبیبی را کشاندند و صد البته با قلم بدست گرفتن سلاطین بزرگی چون سلطان حسین بایقرا، جهانشاه حقیقی و امیرکبیر علیشیر نوایی، زبان و ادبیات ترکی را رسمیت دادند و با تشویق و ترغیب شعرای زمان در دربار خویش، شعر و ادب را رونق دادند و زمینه­ی ایجاد ادبیاتی غنی و سرشار را فراهم آوردند. در عین حال، خود به یکی از توانمندترین شعرای زمان تبدیل شدند به طوری که شاعر بزرگ فارسی گوی – عبدالرحمن جامی، در مدح هنر شعری این سلاطین قلم فرسایی کرده و از این حیث، آنان را مدح و وصف کرده است.

سلطان حسین بایقرا با ۳۵ سال سلطنت بر بخش بزرگی از امپراتوری تیموری، و داشتن صدها عالم، هنرمند، ادیب و مورخ در دربار خود، امکان استفاده از دانش این بزرگواران و عشق و علاقه­ ی بیحد وی به هنر و ادب، توانسته است خود را در میان بزرگان این عرصه نشان دهد و با استعداد ادبی خود توانسته است آثاری بسراید که شاعران زمان را به دنبال خود بکشاند. او، دیوان خود را پیش جامی فرستاده تا مورد نقد و بررسی قرار گیرد و جامی، تمامی آنرا پسندیده و به گواه تذکره­نویسان، مورد تائید قرار داده است. در ضمن، امیرعلیشیر نوایی وزیر کاردان و نکته سنج سلطان حسین، بی­تردید بر دیوان اشعار سلطان حسین نظارت داشته و جالب است که وی با وجود اینکه یکی از شعرای نامدار جهان است، غزلی از حسینی را تضمین کرده است و این امر نشانگر ذوق و سلیقه سلطان و توافق امیر با او بوده است. بنابراین دیوان سلطان حسین که با تخلص “حسینی” سروده شده است، در زمان حیات خود او مورد پذیرش و استفاده­ی ادیبان و شاعران زمان بوده است و تذکره نویسان با اعتماد و اطمینان از سلاست کلام و فصاحت بیان او سخن گفته و به نقل اشعاری از او همت گماشته­اند.

آثار متعددی به نظم و نثر از وی برجای مانده است :رساله معما، به شعر که از طبع‌آزمایی‌های رایج آن زمان بوده است؛ مناظره گل و مل، در قالب مثنوی که نسخه دستنویس آن در کتابخانه شخصی اصغر مهدوی موجود است؛ دیواناشعار ترکی، که اشعار آن در قالب غزل و دربرگیرنده­ی مضامین عاشقانه است؛ و رساله‌ای منثور به زبان ترکی که در آن اندیشه‌ها و عقاید خود را همراه با شرح مختصری از وضعیت فرهنگی عصرخویش بیان کرده است. اثر معروفی که به‌غلط به وی نسبت داده شده مجالس‌العشاق است که نویسنده واقعی آن، کمال‌الدین حسین گازُرگاهی، از معاصران و نزدیکان حسین بایقراست.

سلطان حسین بایقرای شاعر: «حسینی»

نزدیکترین دوست سلطان حسین، وزیر کاردان و مدبر او امیر کبیر علیشیر نوایی است که خود یکی از بزرگترین شاعران ادبیات ازبک محسوب می­شود و در کل جهان ادب، به عنوان شاعری توانمند و مقتدر شناخته شده است. او اشعار حسینی را بارها مطالعه کرده و حتی از دیوان وی بهره ­ها برده است که از آن جمله تضمین یک غزل او شاهد این مدعاست. علیشیر نوایی، سلطان حسین را «سلطان­ الشعر» نامیده و جایگاهی ویژه بدو داده است. همچنین در کتاب ارزشمند خود به نام مجالس ­النفائس که به زبان ترکی نوشته و بعدا به اکثر زبانهای دنیا از جمله به فارسی نیز ترجمه شده است، بخشی را به اشعار حسینی اختصاص داده و غزلیاتی نقل کرده است.

کتاب دیگر این عصر «تذکره الشعرا» از دولتشاه سمرقندی است که او نیز با احترام از اشعار حسینی نام برده و نمونه­ هایی را ارائه داده است. اما این کتاب، تنها به آوردن چند غزل فارسی حسینی اکتفا کرده است و در مورد غزلیات ترکی سکوت کرده و بدون دادن نمونه ای از اشعار ترکی، به تعریف این اشعار بسنده کرده است. تردیدی نیست که دولتشاه اشعار ترکی را نمی­دانسته و لذا به آوردن اشعار فارسی راضی شده است. مؤلف قاموس الاعلام نیز سلطان حسین بایقرا را از اعاظم شاعران ترکی­ گوی نام برده و به نقل چند غزل فارسی او بسنده کرده است.

زندگی سلطان حسین بایقرا

در کتابهای تاریخی و تذکره­ های متعدد، زندگی و شرح حال دوران حکومت سلطان حسین نوشته شده و از ۳۵ سال خدمت او در آبادانی و عمران کشور تیموری سخن­ها رانده ­اند. تذکره­ هائی مانند تذکره الشعرا، تحفه­ سامی، مجالس ­النفائس، مجمع الخواص و… به هنر شاعری سلطان حسین اشاره ها شده و نمونه هائی از اشعار اورا ارائه داده اند. در زمان حاضر نیز نوشته ­هائی در مورد شعر و شاعری وی آمده است که اشاره ­ای بدانها خواهیم کرد. ابتدا لازم است در مورد لقب «بایقرا» از کتاب مجالس ­النفائس توجه کنیم. در این کتاب آمده است که چون برادر بزرگتر سلطان حسین میرزا، موسوم به «بایقرا میرزا» اورا پرورده و بزرگ کرده بود وی را سلطان حسین میرزای بایقرا نامیدند.[۸]

دکتر ذبیح اله صفا در تاریخ ادبیات خود چنین می­نویسد: «سلطان ابوالغازی حسین میرزا از سلاطین مشهور و دانش پرور و شعر دوست تیموری است که عهد سلطنتش به وجود بزرگترین رجال علم و ادب دوران تیموری مزین بود». وی، در مورد منابع زندگی او چنین ادامه می­دهد: «ذکر منابع تحقیق در باره­ او زائد به نظر می­آید. زیرا تواریخ مهمی که در عهد او و یا در اوان سلطنتش به رشته­ تحریر درآمد پر است از مناقب او، مانند مطلع­ السعدین، روضه الصفا، حبیب السیر و… علاوه بر این دولتشاه سمرقندی فصلی مشبع در باره ی او دارد».[۹] وی اضافه می کند: «وی به ترکی و به فارسی شعر می­ ساخته و در شعر حسینی تخلص می­کرده است». [۱۰] البته دکتر صفا نیز بیشتر به عمران و آبادانی کشور در زمان او پرداخته و می­نویسد: «در مدرسه و کتابخانه ­ای که در هرات بنا کرده بود قریب ده هزار طالب علم به خرج وی سرگرم تحصیل بودند و همه­ ابنیه­ وی و امرایش از جمله شاهکارهای فن معماری و ظرافتکاری دوران تیموری است». وی بعد از ارائه­ اطلاعاتی در این باره، تنها به آوردن یک غزل فارسی از او اکتفا کرده، ولی بابی تازه می گشاید و چنین مطرح می­کند که کتاب مشهور «مجالس العشاق» منسوب بدوست.

این کتاب هرچند که از طرف دیگران نیز به بایقرا نسبت داده شده است اما تحقیقات موثق نشان داده است که مؤلف آن کمال الدین گازرگاهی بوده و به سلطان حسین تقدیم کرده است.[۱۱] علی اصغر حکمت نیز به این موضوع پرداخته و اصل کار (ایجاد شبهه) را ادوارد براون کرده است که او در طرح چنین شائبه­ هائی استادی ماهر است.[۱۲]

ادوارد براون نیز در مورد شاعری سلطان حسین بایقرا سخنی فراتر از صفا نگفته است یا برعکس، صفا گفته ­های او را تکرار کرده است. یادآوری می شود ادوارد براون کسی است که سیاست «تفرقه بینداز و حکومت کن» انگلیس را در ساحه­ ادبیات ایران به اجرا در آورده است. او در تاریخ ادبیات ایران که متاسفانه هنوز بهترین تاریخ ادبیات فارسی تلقی می­شود همواره تلاش کرده است ادبیات ایران را فقط به ادبیات فارسی منحصر نماید و از ادبیات غنی ایرانی که شامل ادبیات زبانهای ایرانی است خودداری نماید. برای همین هم است که از اشعار ترکی بایقرا حتی یک بیت هم ذکر نمی­ شود و در تمامی کتابهای ادبیات ایران که توسط ادیبان فارس و پیروان او نوشته شده است سیاست همین است، و در کتابهای افرادی چون صفا، شفا، شفق، و دیگران نمونه ­ای از اشعار ترکی آورده نمی­ شود. این سیاست تا حدی است که حتی به دیوان فارسی شاعران بزرگی چون نسیمی، فضولی و … نیز بی­ توجهی نشان داده می­شود و دلیل آن غنای بالای اشعار ترکی این بزرگان است و اشاره به آنان ممکن است عمق و ژرفای ادبیات ترکی را عیان سازد. متاسفانه این لکه  ننگ، دامن ادبیات ایران را آلوده است.

در باره­ شعر و آثار سلطان حسین بایقرا در کتب و تذکره ­های قدیمی می­توان در حبیب ­السیر، تذکره ­الشعرا، مجالس ­النفائس، بهارستان جامی، تحفه­ سامی، قاموس الاعلام، مقدمه­ سنگلاخ و … مطالبی را یافت و از آثار معاصر ایران می­توان در کتاب­های نوشته شده توسط ذبیح­اله صفا، سعید نفیسی، دکتر یارشاطر، ادوارد براون، علی اصغر حکمت، و دکتر رکن­ الدین همایون فرخ یافت. همایون فرخ در نشر دیوان امیر کبیر علیشیر نوائی اشارات فراوان به آثار سلطان حسین بایقرا کرده و از تحقیقات دانشمندان ازبکستان نیز سخن می­راند.[۱۳]

اما در ادبیات ترکی نیز، هرچند تحقیقات وسیعی صورت گرفته، اما دیوان حسینی تنها در نیمه­ دوم قرن بیستم مورد توجه قرار گرفته و منتشر می شود. اسماعیل حکمت نخستین ادیبی است که دیوان سلطان حسین بایقرا را در سال ۱۹۴۶ نشر می­دهد.[۱۴] از آن پس، ادیبان ترک به بررسی این دیوان پرداخته و جایگاه آن را در ادبیات ترکی باز نموده اند. نهاد سامی بانارلی در کتاب «رسیملی تورک ادبیاتی تاریخی»، ضمن بررسی زندگی او، نگاهی به آثار وی دارد. او می نویسد: سلطان حسین بایقرا، بانی مکتب هرات در شعر و ادب بوده و در دربارش شاعران برجسته­ ای چون جامی، هاتفی، امیرعلیشیر نوائی، خطاطانی چون سلطان علی، نقاشانی چون کمال­ الدین بهزاد، تذکره نویسی چون دولتشاه سمرقندی گرد می ­آمدند و مجالس الشعرا تشکیل داده و از شنیدن اشعار زیبای علیشیر نوائی لذت می­بردند. این مجلس یادآور مجالس جم بوده که لبریز از ذوق و شعف بوده است.[۱۵] وی می­افزاید که دیوان سلطان حسین، بعد از مرگ وی ترتیب یافته و مورد توجه عموم قرار گرفته است. در ضمن، بانارلی معتقد است قدرت شعرسرایی وی در حد و اندازه ­های قدرت سلطنتی وی نبوده، بلکه خود او شعرسرایی را بیشتر برای تشویق هنرمندان و عالمان مد نظر قرار داده است. اضافه می­نماید اکثر محققان ترک، در بررسی ادبیات این دوره، اگر ده صفحه به امیرعلیشیر نوائی اختصاص می­دهند، یک صفحه ­ای هم به سلطان حسین می­پردازند از آن جمله بانارلی در حالیکه ۱۲ صفحه به نوائی جا داده، تنها نیم صفحه به حسینی اختصاص داده است.

نسخه­ های خطی دیوان حسینی، که امروزه کتابخانه­ های سراسر دنیا از جمله: استانبول، هرات و لندن را مزین کرده است در دوران بعد از مرگ شاعر، اما نزدیک به دوران حیات وی استنساخ شده اند.

دیوان حسینی در نیمه دوم قرن گذشته مورد توجه قرار گرفته و شاید بتوان گفت که از این زمان جائی در میان تدقیقات ادبی ترکی پژوهی یافته است. به هر حال دیوان وی در شهرهای مختلف دنیا از جمله: هرات، استانبول، شهرهای ازبکستان و افغانستان به چاپ رسیده است و اسماعیل حکمت، بانارلی، فؤاد کؤپرولوزاده، و دیگران بدان پرداخته ­اند.

دیوان ترکی سلطان حسین بایقارا

دیوان­های ترکی فراوانی در گوشه و کنار جهان و بویژه در کشورمان – ایران وجود دارد که در سده­ گذشته با بی­ مهری عمدی مواجه شده و ملت شریف ایران از این گنجینه­ های گرانبها بی­ نصیب مانده است. گذری بر کتابخانه­ ها و نسخه­ های دست نویسی که در هر جای میهن اسلامی ما می­توان با آن برخورد کرد، نشانگر فرهنگ غنی اسلامی – ترکی – ایرانی این سرزمین است که با تاسف فراوان می­ توان اذعان کرد که در بوته­ فراموشی نهادن این گنجینه، تاثیرات منفی خود را تا امروز نشان داده است. تردیدی نیست که غبار از روی هزاران دیوان شعر و ادب، کتب علمی و ادبی زدودن، وظیفه­ ی انسانی هر ایرانی است؛ که اگر عالمان امروز سکوت کنند فردا ملت غیورمان آنان را چون دیگرانی که در این وادی به خیانت متهم شده ­اند نشانه خواهد گرفت. لازم می­دانیم تا با همتی دوباره و با تعهد به فرهنگ غنی گذشته‌­هایمان این گنجینه­ ی لایزال را خود نجات دهیم و دل به دست مستشرقین نبندیم که می­دانیم آنان فرهنگ ما را دزدیده و سالهاست که به قیمتی گزاف به خود ما می­فروشند و تازه به نحوی که دلشان بخواهد عمل می­کنند. همین است که امروز تاریخ ادبیات ایران می­شود تنها ادبیات فارسی! و آن هم به میل و اراده­ آنان. ما، این سرافکندگی فرهنگی را نخواهیم پذیرفت و خود برای شناساندن ادبیات و مدنیت بالنده­ خویش به پا خاسته­ ایم.

انتشار دیوان ترکی سلطان حسین بایقرا، یکی از مقتدرترین سلاطین تاریخ ایران که دوران طلایی سلطنتش از بهترین دوران تاریخ ایران محسوب می شود گامی در راستای شناخت فرهنگ و ادب سرزمینمان تلقی می­گردد. باشد تا دیگر خزاین این سرزمین را نیز بشناسیم و بشناسانیم.

چاپ ما نخستین چاپ این دیوان در ایران به شمار می­آید که از روی چاپ افغانستان به عمل آمده است. تردیدی نیست که نشر این دیوان به دلیل کار نخستین، دارای عیب و ایراداتی باشد. نسخه­ چاپی مورد استفاده ما، در سال ۱۹۷۶ به انجام رسیده است. امید آن داریم که مورد توجه ادب دوستان قرار گرفته و با دقت تدقیق گران مواجه گردد تا از ایرادات آن کاسته شده و دیوانی بهتر ارائه گردد.

 منابع و توضیحات:

[۱] ذبیح اله صفا، همان، ص۱۰٫

[۲] حبیب السیر، همان.

[۳] مجالس النفائس، ترجمه فارسی، تهران، ص۳۱۶٫

[۴] ذبیح اله…، همان، ص۱۳۳٫

[۵] ذبیح اله صفا، همان، ص۵۲۶٫

[۶] فهرست کتابخانه ی مدرسه عالی سپهسالار، ج۱، ص ۱۰۰ الی ۱۱۶٫

[۷] مقدمه دیوان امیر نظام الدین علیشیر نوایی، دکتر رکن الدین همایون فرخ، تهران، ۱۳۷۵، ص ۴۶٫ ذبیح اله صفا، تاریخ ادبیات فارسی در ای ران، ج۴، ص۱۱۱٫

[۸] مجالس النفائس، لطائف نامه، ترجمه فارسی، تهران، ص۱۲۷٫

[۹] تذکر الشعرا، تهران، ص۵۸۹ الی ۶۱۰٫ تاریخ ادبیات، همان، ص۵۲۶٫

[۱۰] همان، ص۵۲۷٫

[۱۱] سعید نفیسی، تاریخ نظو و نثر در ایران، تهران، ص ۲۸۴٫

[۱۲] ادوارد براون، تاریخ ادبیات ایران، ج ۳،.

[۱۳] دیوان فارسی امیر علیشیر نوائی، به همت دکتر رکن الدین همایون فرخ، تهران، ۱۳۷۵، ص ۳۷ الی ۴۸٫

[۱۴] تورک ادبیاتی اؤرنک لری، دیوان سلطان حسین میرزا بایقرا، استانبول، ۱۹۴۶٫

[۱۵] نهاد سامی بانارلی، رسیملی تورک ادبیاتی، استانبول، ۲۰۰۴، ص۴۲۳٫

دکتر محمدرضا باغبان کریمی


منبع:http://durnanews.ir/?p=15129

کدام نام های ترکی برای استفاده در ایران مجازاند؟

کدام نام های ترکی برای استفاده در ایران مجازاند؟

دورنانیوز- سرویس سیاسی و اجتماعی: اولین هدیه وعطای هریک از شما به فرزندتان, نام نیکو و اسم خوب و زیبایی است که به او اختصاص می دهید. حضرت محمد(ص)

به گزارش دورنانیوز، یکی از ویژگی های منحصر به فرد زبان کهن و شیرین ترکی وجود صدها نام زیبا و بامعنی در آن میباشد که اکثر آنها ریشه در تاریخ و تمدن دیرین سرزمین آذربایجان داشته و میتوان با نهادن این اسامی بر روی کودکان و فرزندان خود علاوه بر اعطای یک نام زیبا و اصیل به آنها مطابق با توصیه پیامبر اعظم اسلام، در پاسداشت فرهنگ، تمدن و زبان آذربایجان نیز نقشی اساسی ایفا کرده و از نابودی و منسوخ شدن این اسامی زیبا و تاریخی جلوگیری نمود.

با اینکه متاسفانه به دلیل وجود برخی از تنگ نظری ها در رابطه با زبان ترکی در کشور استفاده رسمی از بسیاری از نام های ریشه دار ترکی ممنوع میباشد و سازمان ثبت احوال کشور از تایید این اسامی جلوگیری به عمل می آورد، تعداد معدودی از اسامی ترکی توانسته اند از فیلترینگ این سازمان با موفقیت عبور کرده و استفاده از آن ها در کشور بر اساس دستور العمل های موجود آزاد و بلامانع است که در زیر لیستی از این نام های ترکی (دختر و پسر) با استناد به سایت سازمان ثبت احوال کشور [۱] را میتوانید مشاهده کنید:

 

نامتلفظمعنی
آتا/ātā/(ترکی) ۱- پدر، جد، سرپرست، ریش سفید؛ ۲- (اَعلام) نام پادشاهی در دامنه‌های شمالی جبال «نیشپو» که در جنوب آن «داگارا» واقع بود. و محتملاً در نقطه‌ای [در جغرافیای قدیم] از ناحیه‌ی صحنه (سنندج) که توسط لشکر آشوریان تار و مار شد.
آتاشا/ātāšā/(ترکی ـ فارسی) ۱- [آتاش = آداش = همنام، هم اسم + ا (پسوند نسبت)] منسوب به آتاش؛ ۲- (به مجاز) هم نام.
آتاناز/ātā nāz/(ترکی ـ فارسی) افتخار پدر، موجب آسایش و شادکامی پدر، عزیزِ پدر.
آتمین/ātmin/(ترکی) (به مجاز) اسب‌سوار(؟)؛ [البته در برخی از گویش‌های زبان ترکی مفهوم اسب سوار را به ذهن متبادر می‌کند گو اینکه معنای اصلی آن «اسب سوار شو» می‌باشد].
آتیلا/ātilā/۱-(ترکی) (آت به معنی اسب + یلا (صفت))، به معنی چابک، شجاع؛ نامی، نامدار(؟)؛ ۲- (اَعلام) پادشاه هون‌ها [۴۳۴-۴۵۳ میلادی] که به روم شرقی تاخت و کشتار و ویرانی بسیار کرد، در جنگ با روم غربی شکست خورد، کشیشان به او تازیانه‌ی خدا لقب داده بودند.
آراس/ārās/۱- (در ترکی) آراز، به معنی رود ارس؛ ۲- (اَعلام) مرکز استان پادوکاله، در شمال فرانسه.
آران/ārān/(اَعلام) ۱) نام پادشاه آذربایجان در عهد باستان؛ ۲) نام سرزمینی در شمال غربی ایران و مغرب دریای خزر (کشور آذربایجان)؛ ۳) نام شهری است که قباد آن را بنا کرده است؛ ۴) نام شهری در کاشان.
آناتای/ānā tāy/(ترکی) ۱- به معنی مانند مادر؛ ۲- نظیر و همتای مادر.
آنالی/ānāli/( (ترکی) [از دو جزء آنا (مادر) + پسوند نسبت ساز (لی)] ۱- دارنده‌ی محبت؛ ۲- برخوردار از محبت مادر؛ ۳- مادر دار، دارای مادر.
آنیل/ānil/(ترکی) ۱- به خاطر آورده شدن؛ ۲- مشهور، نامی.
آی‌پارا/āy pārā/(ترکی) ۱- ماه پاره، پاره‌ی ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آی‌تان(آیتان)/āy tān/(ترکی)۱- مانند ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آی‌تای(آیتای)/āy tāy/(ترکی) ۱- به معنی مانند ماه، ماه وش؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آی‌تکین/āy takin/(ترکی) مانند ماه.
آی‌سن(آیسن(/āy sen/(ترکی) ۱- به معنی مانند ماه هستی؛ ۲- (به مجاز) زیبارو
آی‌سودا (آیسودا(/āy sudā/(ترکی) ۱- ماه در آب‌؛ ۲- (به مجاز) زیبا رو و با طراوت.
آی‌سُوَن/āy sovan/(ترکی) دوستدار ماه.
آی‌شِن (آیشن(/āy šen/(ترکی) ۱- شبیه ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبا رو.
آی‌گل (آیگل(/āy gul/(ترکی ـ فارسی) ۱- گل ماه، ماه گل، گل زیبا چون ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبارو و لطیف.
آیاتای/āyā tāy/(ترکی) ۱- به معنی مانند ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آیتکāytak//(ترکی ـ فارسی) ۱- ماه تنها، ماه بی همتا؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آیدا/āydā/(ترکی) گیاهی که کنار آب می‌روید.
آیدان/āydān/(ترکی) ۱- مانند ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آیدیس/āydis/(ترکی ـ فارسی) (آی= ماه + دیس (پسوند شباهت))، ۱- شبیه به ماه، مانند ماه، به زیبایی و تابندگی ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آیدینا/āydinā/(ترکی) ۱- روشن و مبارک؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آیسا/āy sā/(ترکی ـ فارسی) (آی= ماه + سا (پسوند شباهت))، ۱- مثل ماه، شبیه به ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبا رو.
آیسان/āysān/(ترکی ـ فارسی) (آی = ماه + سان (پسوند شباهت))، ۱- مثل ماه، همانند ماه، مهسا؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آیسانا/āysānā/(ترکی ـ فارسی) (آی = ماه + سان (پسوند شباهت) + ا (اسم ساز))، ۱- همچون ماه، به مانند ماه، ماه وش؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آیسل/āysel/(ترکی)۱- به معنی ماه شفاف، ۲- مترادف معنای ائل‌سئون به معنی وطن پرست؛ ۳- (اَعلام) رود قابل کشتیرانی در هلند به طول ۱۱۶ کیلومتر در دهانه‌ی شمالی رود راین که به دریای آیسلمر می‌ریزد.
آیسو/āysu/(ترکی) (آی = ماه + سو = آب) ۱- ماه و آب؛ ۲- (به مجاز) زیبارو، با طراوت و درخشنده.
آیشین(آی‌شین)/āy šin/(ترکی) ۱- به معنی مثل و مانند ماه و ماهوار، شبیه ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبا.
آیگین/āygin/(ترکی ـ فارسی) (آی = ماه + گین = جزء پسین بعضی از کلمه‌های مرکّب به معنی دارنده، همراه) ۱- دارنده و همراه ماه؛ ۲- (به مجاز) زیباروی.
آیلا/āylā/(ترکی) هاله‌ی ماه، هاله.
آیلار/āy lār/(ترکی) ۱- زیبا و پاک، جمع ماه؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آیلی/āyli/(ترکی) مهتاب.
آیلین/ylinā/(ترکی) هاله، اطراف ماه، هاله‌ی ماه.
آیما/āymā/(ترکی ـ فارسی) (آی= ماه+ ما= مخفف ماه)،۱- ماهرو؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آینا/āynā/۱- (ترکمنی) به معنی آیینه؛ ۲- (ترکی) آیینه، آبگینه، شیشه، شفاف، صورت سفید و زیبا؛ ۳- (به مجاز) زیبارو.
آیناز/āy nāz/(ترکی ـ فارسی) (آی = ماه + ناز)، ۱- ماه قشنگ و زیبا؛ ۲- (به مجاز) زیبارو.
آینام/āy nām/(ترکی ـ فارسی) [آی = ماه + نام = (در قدیم) (به مجاز) نشان، اثر، صورت، ظاهر، مشهور]. ۱- روی هم به معنی نشان و اثر ماه؛ ۲- دارای صورت و ظاهر ماه؛ ۳- (به مجاز) زیبارو.
آینوش/āy nuš/(ترکی ـ فارسی) ۱- ماه جاویدان؛ ۲- (به مجاز) نور ماهی که پر فروغ و همیشگی است، زیبایی زوال ناپذیر.
آیدن/āyden/(ترکی) (= آیدین)، ←‏ آیدین. ۱- و ۲-
اَرَس/aras/(اَعلام) نام رودخانه‌ای بزرگ که از کوه‌های هزار ترکیه سرچشمه می‌گیرد و مرز میان ایران و قفقاز را طی کرده و به درای خزر می‌ریزد. [این نام با واژه‌های اُرس/ors/ گیاهی درختی از خانواده سرو، اُرُس/oros/ نام کشور روسیه, و اِرُس/eros/ خدای عشق در اساطیر یونان، همه نویسه می‌باشد].
اَرسلان/arsalān/(ترکی) ۱- شیر، شیر درنده، اسد؛ ۲- از نام‌های خاص ترکی؛ ۳- (به مجاز) مرد شجاع و دلیر.
سین/esin/(ترکی) نسیم، الهام.
اَصلان/aslān/(ترکی) (= اسلان) شیر، شیر بیشه.
گل‌آنا/gol ānā/(گل+ آنا (ترکی) = مادر)، ۱- گلِ مادر؛ ۲- (به مجاز) زیبارویِ لطیف که برای مادر عزیز و گرامی است.
گوزل/guzal/(ترکی) ۱- زیبا، خوشگل، قشنگ؛ ۲- ظریف، برازنده، خوب، نیکو، نازنین.
گولن/gulan/(ترکی) خنده رو، خندان.
گوزل/guzal/(ترکی) ۱- زیبا، خوشگل، قشنگ؛ ۲- ظریف، برازنده، خوب، نیکو، نازنین.
گونای/gunāy/( (ترکی) ۱- آفتابی؛ ۲- سمت آفتاب رو بر خلاف «قوزای» که سمت سایه می‌باشد.
مارال/mārāl/۱-(ترکی) مرال، گوزن، آهو؛ ۲- (به مجاز) زیبا و خوش اندام.
نازلی/nāzli/(ترکی) نازنین، نازنده، دارای ناز، نازدار.
نازیلا/nāzilā/(فارسی ـ ترکی) با ناز و کرشمه، با ناز.
یاشار/yāšār/(ترکی) جاویدان، همیشه زنده.
یاشیل/yāšil/(ترکی) سبز چمنی، سبز، کبود.
یانار/yānār/(ترکی) مشتعل، فروزان، سوزان، قابل اشتعال، آتش‌فشان

۱- وب‌سایت رسمی سازمان ثبت احوال کشور

منبع:http://durnanews.ir/?p=7435

نظر شهید بهشتی درباره آموزش زبان مادری

نظر شهید بهشتی درباره آموزش زبان مادری

شهید بهشتی در مذاکرات تدوین پیش نویس قانون اساسی در پاسخ به این سؤال که اگر کسی بخواهد عربی بخواند آیا دولت برای او معلم عربی استخدام می‌کند یا خیر؟ یا اگر کسی بخواهد زبان بلوچی بخواند آیا دولت ملزم است برای او معلم بلوچی بگیرد یا خیر؟ پاسخ می‌دهد بله دولت موظف است ...

دورنانیوز: صالح نیکبخت وکیل دادگستری درباره نظر فرهنگستان ادب مبنی بر تضعیف زبان ملی با آموزش به زبان اقوام به «شرق» گفت: «اظهارنظر منتسب به گروهی از فرهنگستان زبان و ادب فارسی صرف نظر از اینکه صحیح است یا منطبق با واقعیات است یا خیر، در آن قسمت که مربوط به اصل ۱۵ قانون اساسی و شأن و فلسفه تصویب آن آمده است باید گفت موضوع مطرح‌شده از سوی ایشان با واقعیت امر منطبق نیست، زیرا همان‌طوری که ادیبان و نویسندگان محترم در مورد ریشه هر لغت یا شعری کنکاش لازم به عمل می‌آورند و بعضا درصدد هستند که شأن سرودن این شعر و قصیده چه بوده، یا به شرایط تاریخی سرایش آن شعر مراجعه می‌کنند در مورد قانون هم شأن تصویب و فلسفه آن مورد لحاظ قرار می‌گیرد.»

او افزود: «تصویب اصل ۱۵ قانون اساسی در صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ابتدا در پیش‌نویس اولیه قانون اساسی تحت عنوان طرح و تصویب اصل ۲۱ مورد بررسی قرار گرفته و تمامی مذاکرات به عمل‌آمده در جلد اول صورت مشروح مذاکرات فوق در چهار صفحه بیان شده، ۲۵بار از طرف افراد مختلف و با جواب‌های نایب‌رییس مجلس خبرگان مرحوم شهید آیت‌الله دکتر بهشتی پاسخ داده شده است. بنابراین اگر به صفحات ۵۷۴ الی ۵۷۷ این مشروح مذاکرات مراجعه شود کاملا مشخص است اولا منظور از تصویب این اصل نه‌تنها تضعیف زبان (فارسی) نبوده بلکه در جهت تقویت آن بوده است.

نیکبخت در ادامه گفت: «به همین جهت تنها به یک سوال مرحوم مولوی عبدالعزیز نماینده مجلس بررسی قانون اساسی از بلوچستان که در آن مجلس مطرح می‌شود و پاسخ بهشتی اشاره می‌کنم. مولوی سوال می‌کند اگر کسی بخواهد عربی بخواند آیا دولت برای او معلم عربی استخدام می‌کند؟ یا خیر؟ یا اگر کسی بخواهد زبان بلوچی بخواند آیا دولت ملزم است برای او معلم بلوچی بگیرد یا خیر؟ بهشتی پاسخ می‌دهد بله دولت موظف است یعنی دولت موظف است چیزی را که آنها حق دارند برایشان تهیه کند، اینجا مساله حق و تکلیف مطرح می‌شود و آن شهید بزرگوار به صورت عالمانه عنوان می‌کند اگر کسی حقی داشته باشد تکلیف دولت یا هر حق‌گذار دیگر این است که برای او زمینه انجام آن حق را فراهم کند. در اینجا مولوی عبدالعزیز سوال می‌کند «یعنی هم کتاب هم معلم باید تهیه کند؟» شهید بهشتی پاسخ می‌دهد: بله من متن را یک‌بار دیگر می‌خوانم تا نسبت به آن رای گرفته شود. و بعد متن به صورتی که اکنون قانون اساسی منعکس شده است قرائت می‌شود و اتفاقا این اصل با حضور ۶۷نفر از حاضرین از مجموع ۶۹‌نفر با نظر ۶۲‌نفر موافق، بدون مخالف و با ۵رای ممتنع به همین صورت تصویب می‌شود.»

نیکبخت افزود: «در مجموع این چهارصفحه همه این مطالب مطرح شده و شأن تصویب آن هم بیان شده است و آن بزرگواران هدفشان از تصویب این اصل پذیرش حقوق اقوام در آموزش زبان مادری خود و مکلف‌کردن دولت و فراهم کردن امکانات زبان مادری آنان بوده و آنچه برخی اعضای محترم فرهنگستان گفته‌اند به‌نظر می‌رسد بدون مراجعه به شأن تصویب این اصل بیان شده است؛ مضافا اینکه آموزش زبان مادری آن هم زبان‌های اقوامی که به جز در یک مورد و آن هم زبان دینی ما است همگی وحدت ریشه‌ای زبانی دارند و اساس خواندن این زبان‌ها نه‌تنها زبان مادری را تضعیف نمی‌کند بلکه در جهت تقویت آن هم هست.»

منبع: شرق ۱۰ بهمن ۱۳۹۲

منبع:

http://durnanews.ir/?p=43211

 

 

00:00

00:58

هورری لر – آذربایجان تاریخینده

اسکی تاریخیمیزه باخیش

هورری لر – آذربایجان تاریخینده

دورنانیوز-تورکجه سرویسی:هورریلر خزر دنیزی ایله دجله چایی­نین قیراقلارینا قده­ر اوزانان بیر یورددا یاشایان خالقلارین آدی­دیر. هورریلر ۲۵۰۰ ایل میلاددان اؤنجه بو یئرلرده یاشاییردیلار. اونلارین یاشاییش یوردلاری زاگروس داغلاریندان توتوب – مدیترانه ساحیللرینی ده احتوا ائدیردی. هورریلر ۲۵۰۰ ایل میلاددان اؤنجه بورالاردا یاشاسالار دا، ۱۶۰۰ الی ۱۲۰۰ میلاددان اؤنجه ایللر آراسیندا بیر مدنیت قوروب، خاقانلیقلارینی قوردولار. بو یوردلار تاریخ بویو هورریلر اؤلکه­سی کیمی قلمه آلینمیشدیر. هورریلر ۱۵ یوزایل میلاددان اؤنجه مصر و بابل مدنیتینه بیر رقیب اولورلار.

دورنانیوز-هورریلر خزر دنیزی ایله دجله چایی­نین قیراقلارینا قده ­ر اوزانان بیر یورددا یاشایان خالقلارین آدی­دیر. هورریلر ۲۵۰۰ ایل میلاددان اؤنجه بو یئرلرده یاشاییردیلار. اونلارین یاشاییش یوردلاری زاگروس داغلاریندان توتوب – مدیترانه ساحیللرینی ده احتوا ائدیردی. هورریلر ۲۵۰۰ ایل میلاددان اؤنجه بورالاردا یاشاسالار دا، ۱۶۰۰ الی ۱۲۰۰ میلاددان اؤنجه ایللر آراسیندا بیر مدنیت قوروب، خاقانلیقلارینی قوردولار. بو یوردلار تاریخ بویو هورریلر اؤلکه­ سی کیمی قلمه آلینمیشدیر. هورریلر ۱۵ یوزایل میلاددان اؤنجه مصر و بابل مدنیتینه بیر رقیب اولورلار.

هورریلرین دیلی بوگون آرادان گئدیبدیرسه ده، دیلچیلر هورریلر دیلی ایله قافقاز دیللری آراسیندا اولان باغلیلیغی قبول ائدیرلر. هئتیتلرین باشکندی اولان خاتوشا شهریندن تاپیلان میخی کتیبه­ لردن آلینان معلومات گؤسته­ ریر کی هورریلر هئتیتلردن اؤنجه داها آرتیق و قاباقجیل بیر مدنیته مالیک ایدیلر. اونلار میتان شاهلیغینی تشکیل وئرمیش و اونلارلا یاشاییرمیشلار. دوغرودان دا بوگونه قده ­ر بوتون تاریخچی­لر هورریلری میتانلارا باغلی بیر مدنیت تانیتدیرمیشلار.

هورریلر همین تاریخچیلرین دئدیکلرینه گؤره زاگروس داغلاری ایله اورمو دنیزی آراسیندا داها آرتیق یاشامیش و مدنیتلری­نین کؤکلرینی بورادا باغلامیشدیرلار. هورریلر باشقا میلتلریله ده صمیمیتله یاشامیشلار و اونلارلا ساواش و دؤیوشه داخیل اولمامیشلار، بلکه اؤز مدنیتلرینی قوروماق اوچون باشقا میلتلریله صُلح و صفادا یاشاماغا جان آتیرمیشلار. آنجاق هجوملار قارشیندا دا دایانمیشلار.

هورریلرین دیلینی قافقاز دیللریندن بیله ­رک، آدلارینی دا اورفا شهریندن – بوگونکو تورفا شهریندن تورکیه­ ده – آلینما بیلیرلر. همین دیلچی­لر اونلاری اور یا اورفا شهریندن بیله­رک، آسیانی سویلاریندان دا بیلیرلر. بیر سیرا عالیملر اونلاری آریایی؟! بیلیرلر؛ آنجاق دیللری­نین التصاقی اولدوغو بو تئزی اینانماغا چتینلیک یارادیر. بوغازکوی کتیبه­سی هورریلردن قالان بیر کتیبه اولاراق بوگون چوخلو عالیملرین باخیشینی اؤزونه چکمیش و هورلی – هئتیت خطی کیمی تانینماقدادیر

هورریلر، آت تربیه­ سینده اؤزلریندن مهارت گؤسترمیش، اکینچیلیکده ده تانینمیشدیلار. اونلارین آراسیندا قادینلارین آرتیق حُرمتی اولدوغونو دا تاریخچیلر قید ائتمکدن اسیرگه میرلر. اونلارین دینلری حاققیندا دا تاریخچیلر چوخ معلومات وئره بیلمه­ میشلر؛ آنجاق هورریلر آراسیندا نئچه تانریچانین اولدوغو اینانیلیر. گونش، یاغیش، اود و گورگوربابا آدلی تانریچالاری­نین اولدوغو اینانیلیر.

هورریلر ایراندا پروتوتورکلردن ساییلاراق، سومرلر، هئتیتلر، قوتتیلر، لوللوبیلر، ماننالار و ساکالار سیراسیندا دایانیرلار. هورریلرین شاهلاریندان بیزه بو آدلار قالمادادیر: تیشاری، اورکیش و ناوار.

هورریلردن تاریخی اثرلر الده واردیر کی بوگون اونلاری اورفا، اورمیه، سلماس و توروسدا گؤرمک مومکوندور. بو یوردلار قاباقجا (میلاددان اؤنجه) ناییر آدلانیرمیشلار. هورریلر ده سومرلر، گوتتیلر کیمی اورتا آسیادان کؤچوب آذربایجانا گلمیشلر. اونلارین باشکندی مختلیف یازیلاردا واشوقاننی – هالور چایی­نین قیراغیندا- یازیلمیشدیر. بیر سیرا تاریخچیلر اونلارین سونرالاردا هئتیت و اورارتو دولتلرینی یاراتماغی دا یازیرلار. هابئله اونلارین سویلارینی گوتتیلر و لوللوبیلردن بیلیب، التصاقی دیللی اولدوقلارینی یازیرلار. حسنلو تپه­سیندن تاپیلان بیر کتیبه ده ۲۴۰۰ ایل میلاددان اؤنجه هورری خاقانی تیشاری­دان قالمیش ساییلیر. ساشارنار – هورریلرین باشقا بیر شاهی – ندان ناوار منطقه سینده ۱۴۵۰ ایل میلاددان اؤنجه­یه باغلی بیر کتیبه ده اله گلمیشدیر. هورریلرین هورپاتیلا آدلی بیر سولاله­لری ده اولموشدور کی نئچه خاقانلارینین آدی بوگونه قده­ر تانینمیشدیر. پروفسور دایسون هورریلر حقینده آراشدیرمالار ایره­لی سورموش و ده­یرلی سونوچلار الده ائتمیشدیر. هورریلرین مدنیتلرینین وارلیغی حسنلو تپه­سیندن تاپیلان جامدا گؤرسه­نیلیر. ۱۹۰۵جی ایلده سلماسین ۱۵ کیلومترلیگینده ایکی اینک، قورشاق، تیر – کمان و قانادلی انسان هیکلینی تاپدیلار. بوگون اورمیه دنیزیندن اوشنویه­یه قدر اوزانان بیر یولدا تاریخی تپه، هورریلر و لوللوبیلره عایید اولاراق ساخلانیلیر. بئله سندلر بوگون هله ده آذربایجانین مختلیف یئرلریندن تاپیلیر. نابوردان علاوه، کرکوک و نوزیدن ده ده­یرلی سندلر اله گلمیشدیر.

اله گلن سندلر هورریلرین ارابه­لردن یارارلاندیقلارینی بللندیریر. “هوراند” کندلریندن اولان “هؤری بره” آدلی بیر ماحال قاراداغ کندلریندن تانینمیش بیر ماحالدیر. بورادا اولان آدلار او جمله­دن “هورات”، “هوری بره”، “هووای”، “هووای دره”، “هورووشه” و باشقا آدلار هورریلردن قالما آدلار کیمی تانینیرلار. تاریخچیلر هورریلرین تاریخینی بئله یازیرلار کی میلاددان ۲۵۰۰ ایل قاباق قافقازدان بیر قبیله کؤچه­رک اورمو اطرافیندا مسکونلاشیرلار. ۱۵۰۰ ایل میلاددان اؤنجه بورالاردا بیر مدنیت یارادیرلار و هورریلر خاقانلیغینی قورورلار. بونلار گوتتیلر و لوللوبیلر سویوندان اولموشلار و دیللری ده اونلارلا قوهوم ساییلیر.

هورریلر ایلک خاقانلاردان ساییلیرلار کی آذربایجاندا مدنیت قورموش و آنادیلیمیزده دانیشمیشلار و کتیبه­لر یازمیشلار. دؤکتور زهتابی دا مختلیف اثرلرینده بونلارا فاکتلار گتیرمیش و اثبات ائتمیشدیر. قاراداغدا اولان چوخلو کندلرین آدلاری هورریلرله باغلیدیر. دیل حقینده اولان آراشدیرمالار ایللردیر کی بونلاری اثبات ائتمیشدیر. بو آدلارین معنالارینی بوگونکو دیلیمیزده تاپماق چتین دئییلدیر. هورات: هورریلرین مقدس آتی دئییلیرمیش. هؤری بره هورریلرین کمینگاهلاری دئییلیرمیش، هوراند گونش یئری دئمکدیر و . . .

Caucas Languages قافقاز دیللری –  بو دیللر اوچ بؤلومه بؤلونور:  قوزئی باتی گروپو  – چرکس و آبخاز دیللری / قوزئی دوغو یللری – بو گروپ ۳۰ دیلدن ده آرتیقدیر، او جمله­دن : لزگی، آوار و داغستان دیللری / قافقاز گونئی دیللری – لاز، گورجی و مینگرلی گروپو.

   هورری دیلینه عایید متنلر ۲۰جی یوزایلین باشلانغیجیندا بوغازکوی آرشیوینده تاپیلدی. بو متن بیر مکتوب اولاراق اککد خطی ایله هورری دیلینده تیشاری آدلی بیر شاهدان اورکیش و ماواری شاهیندان میلاددان ۳۰۰۰ ایل اؤنجه ده یازیلمیشدیر. “راس الشمرا” یئر قازینتیلاریندان معلوم اولدو کی بو زامانلاردا اوگاریت شهرینده یاشایانلار هورری دیلی ایله قونوشوردولار. “ماری” آرشیویندن تاپیلان متنلر ده داها آیدینلاتدی کی بو زامانلاردا هورری یازیلار چوخوموش. هاتوشاش و بوغازکوی سندلری بو دیلین و خط اوزه­رینده قویدوغو تاثیر داها چوخوموش. بوغازکوی آرشیوینده هورری دوعا کیمی متنلر تاپیلدی. گیل­گمیش ناغیلیندان دا بیر پارچالار اله گلدی. آنجاق اصلی متن هورری دیلینه عایید اولان و اؤنملی اولان متن بیر مکتوبدور کی “توش رانا”- میتان شاهی، اوچونجو آمنوفیس مصرین فرعونونا یازمیشدیر. بو مکتوب ۱۴۰۰ ایل میلاددان اؤنجه یازیلمیش و “تل­العماره” باشکندی­نین ویرانه­لرینده الده ائدیلمیشدیر. بو متنلر اله گلدیکده بیر سیرا آچیلمامیش قالان سرّلری آچیقلادی، او جومله­دن بیلیندی کی اککد متنلرده ده هورری آدلارین چوخلوغو دانیلمازدیر. نوزی شهریندن اله گلن قایناقلار گؤسته­ریر کی هورریلر بابل ادبی اثرلرینی آلمیش و اؤز اثرلری اولان آت تربیه­سی کیمی بیلیک­لرینی اونلارا آرتیریب آشور و هیتیتلره وئرمیشلر.

هورریلر ثابت و قالارقی بیر امپراتورلوق یاراتماسالار دا، مدنیت یؤنوندن گوجلو ایدیلر. الیمیزده اولان سندلر، سومرجه و یاخود گوتتیلر دیلینده اولان قایناقلار هورریلر حقینده معلومات وئریرلر. اورکیش، ناوار، تیشاری، نامرو و باشقا آدلار هورریلردن قالاراق بوگونه قد­ر آراشدیرمالار داها آز اولموشدور. آنجاق بونلار اساسیندا تدقیقلر و تحقیقلر آپارماق گره­کیر. بو خاقان و یئر آدلارینین بیر سیراسی هله ده معلوم اولمامیشدیر مثلا اورکیش شهری­نین هارادا­ اولدوغو معلوم دئییلدیر. آنجاق اورمودان کرکوک و ایکی چای آراسیندا یاشاماقدا اولدوقلاری اینانیلیر.

اورمو دریاسی اطرافیندا یاشاماقدا اولان هورریلرین دیل قالیقلاری و آدلاری هله ده قالماقدادیر. اونلار میلاددان ایکی مین اؤنجه داها گئنیش یئرلره یاییلیب و آراپخای یا همان کرکوک اطرافیندا یاشامیشلار. کرکوکدا دا بیر سیرا هورریلره عایید سندلر اله گلمیشدیر. باستان­شناسلار میلاددان اوچ مین ایل اؤنجه ده ایکی چای آراسیندا هورریلرین اثرلریندن دانیشیرلار، آنجاق اونلارین امپراتورلوقلاری همیشه کؤلگه آلتیندا قالمیش، تکجه اونلارین کولتورلرینه مراجعه اولونور.

تاریخچی لیک و دیلچی­لیک گؤسته­ریر کی هورریلر یئرلرینی ماننالارا وئرمیشلر و تاریخده آرادان گئتمه­میشلر. بوگون بو آردیجیل قالارقیلیغی دیلیمیزده گؤره بیلیریک. ماننا شاهلاری­نین آدلاری هورریلره چوخ بنزه­ییر، بو آدلاری اورمو دریاچه­سی، قاراداغ، حتا خزر دنیزی اطرافیندا گؤرمک اولور. ایکی چای آراسیندا دا هورریلره باغلی آدلار اورتایا گلمکده­دیر. یئنی تاپیلان لوحه­لر کرکوکدا، حتا کاپادوکیه لوحه­لرینده هورریلردن خبر وئریر. “نامار” آدی ایلک اؤنجه “ناوار” اولاراق، داها سونرالار “نامرو” آدلانمیشدیر و بوگون ده بئله اوخونور.

بوغازکوی­دن تاپیلان سندلر هورریلر حاققیندا یئنی معلوماتلاری آراشدیرماق اوچون یوللاری آچیر. بو التصاقی دیللردن اولدوغونو آیدینلاشدیریر. اردبیل اطرافیندا تاپیلان یئر قازینتیلاریندان مگالیتیک اثرلر اساسیندا هورریلردن قالماسینی ادعا ائتمک اولار. “شهر یئری” بونلاردان قالان اثر کیمی بوتون دونیا باستان­شناسلارینین دقتینی جلب ائتمیشدیر.(۱) اردبیلده اولان هوراند، هیر و حور آدلاری ۴ مین ایل بوندان اؤنجه­یه عایید اولاراق، هورریلرین تاریخینی آیدینلیغا چیخاریر.

   آراشدیریجیلار بوغازکوی اطرافیندا تاپیلان سندلر اوزه­ رینده چوخ دایانیرلار. اونلار اینانیرلار کی هورریلر میلاددان ایکی مین ایل اؤنجه میتان مدنیتینی یاراتدیلار. هیتیلر اوزه­رینده ده تاثیر بوراخدیلار. هئیتلر، مورسیلیس زامانی ۱۵۹۵ ایلینده بابله هجوم آپاریب، قاییدیش زامانی هورریلرله اوز اوزه گلمیشلر. هاتوشا بوغازکوی داشلاریندا تاپیلان یازیلی قایاداش یازیلاریندا هورریلرین یاخشی دورومدا اولدوقلاری بللی­دیر. اونلار بو یوردلاردا ممتاز بیر دورومدا یاشاییرمیشلار.

هورری دیلی هورریلره باغلی اولاراق ۲۳۰۰ ایل میلادان اؤنجه ایکی چای آراسینا گلمیش و مین ایل میلاددان قاباق آرادان گئتمیشلر. بوگون بوتون دیلچیلر هورری دیلینی هورو – اورارتو دیلیندن بیله­ رک، قافقاز دیللری­نین داللاریندان بیلیرلر و اونو یاپیشقان یا التصاقی تانیییرلار. هورریلر ۲۰۰۰ ایل میلاددان اؤنجه میخی خطینی قبول ائتمیش، آز سندلر الده اولسا دا، سومر دیلی­نین و خطی­نین داوامی بیلیرلر.

(۱) تاریخ پیشرفت علمی وفرهنگی بشر، ازانتشارات یونسکو، ترجمه پرویز مرزبان، جلد اول بخش دوم- قسمت اول، ص ۳۲-۳۱-۳۰.

قایناقلار :                                                                                                  

پروفسور محمد تقی زهتابی، تاریخ قدیم ترکان ایران، تبریز، ۱۳۷۶٫

عزت الله نگهبان، ظروف فلزی مارلیک، مجله میراث فرهنگی، سال سوم، شماره ۵ ، ۱۳۷۰٫

اقرار علی‌یف، پادشاهی ماد، ترجمه‌ی کامبیز میربهاء، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۸٫

چارلز برنی، مارشال لانگ، تاریخ اقوام کوه‌نشین شمال غربی ایران، ترجمه‌ی هوشنگ صدیقی، انتشارات نگاه، ۱۳۸۶٫

دیاکونوف، تاریخ ماد، دیاکونوف، ترجمه‌ی کریم کشاورز، انتشارات پیام تهران، ۱۳۵۷٫

امید عطایی‌فرد، ایران بزرگ، انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۴٫

رقیه بهزادی٫ قوم های کهن در آسیای مرکزی و فلات ایران، انتشارات طهوری، ۱۳۸۶٫

شاپور رواسانی، جامعه بزرگ شرق، نشر شمع، ۱۳۷۰٫

قیزیل قلم آذر

منبع:http://durnanews.ir/?p=37717

دانستنی‌هایی درباره زبان قدرتمند ترکی

دانستنی‌هایی درباره زبان قدرتمند ترکی

دورنانیوز- سرویس تاریخی و فرهنگی: زبان امروزین و دیرین مردم آذربایجان، ترکی آذربایجانی می‌باشد که در نقاط مختلف آن با لهجه‌های گوناگون تلکم می‌شود. زبان نوشتار و رسمی آذربایجان در بیشتر دوره‌های تاریخی آن، زبان ترکی بوده‌است. اکثریت قریب به اتفاق نوشته‌ها و آثار مردم این منطقه نیز در دوره‌های مختلف به فارسی و ترکی بوده ‌است.زبان ترکی دارای تاریخ بیش از هفت هزار ساله در جهان است که دارای گویشهای مختلف آذربایجانی ، استانبولی ، ترکمنی ، ازبکی ، یاقوتی ، چاووشی ، اویغوری ، چینی ، قرقیزی ، آلبانیائی ، بلغارستانی و … هستند.

آنها از شرق آسیا تا اروپا و حتی آمریکا گسترانیده شده اند و مجموعاً ۳۶۰ میلیون نفر از جمعیت دنیا را تشکیل می دهند که بعد از زبانهای چینی ، هندی ، انگلیسی و اسپانیائی و بالاتر از زبانهای عربی و فارسی بعنوان پنجمین جمعیت دنیا محسوب می شوند.
در جهان اسلام نیز زبان ترکی با ۳۰۰ میلیون نفر متکلم ، بیشترین تعداد را دارد و حتی بالاتر از زبان عربی قرار دارد. بعد از زبان ترکی ، زبانهای عربی ، اردو و فارسی بیشترین تعداد مسلمانان را تشکیل می دهند.

در ایران نیز نزدیک به ۳۰ میلیون نفر ترک زبان در آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل، همدان، زنجان، قزوین، تهران، خراسان، فارس، کردستان، کرمانشاه و دیگر نقاط ایران بصورت پیوسته یا پراکنده زندگی می کنند.
از نظر زبانشناسان ، زبان ترکی زبانی است شکرین ، بغایت زیبا و دلنشین و اصیل و قانونمند با ریشه ای هزاران ساله. تمام قواعد و گرامر این زبان هنری و شکری موزون و مبتنی بر ملودی است تا جائیکه بعضی زبانشناسان ، اختراع آنرا فوق بشری و اعجاز گونه و اعجاب انگیز خوانده اند.
زبانشناس نامی ، Man Muller ، انگشت به دهان از عظمت فوق بشری زبان ترکی ، چنین سخن می راند: « زمانیکه ما زبان ترکی را با دقت و موشکافانه می آموزیم با معجزه ای روبرو می شویم که خرد انسانی در عرصه زبان آنرا آفریده است». Herman Vanbery از نظر زیبائی و کمال ، جایگاه آنرا بالاتر از زبان عربی می داند. « نیکیتا هایدن» زبانشناس نامی آلمانی و عضو مؤسسه اروپائی یوروتوم ، با شک و شبهه نسبت به خلق زبان ترکی توسط فرمولهای پیچیده توسط اندیشمندان می گوید: « انسان در آنزمان قادر به خلق چنین زبانی نبوده ، یا موجودات فضائی این زبان را خلق کرده اند و یا خداوند به پیامبران خود ، این عالیترین کلام ارتباطی را هدیه کرده است».
در زبانشناسی تطبیقی ، فصل بسیار جذاب ، شیرین و علمی اتیمولوژی ، به ریشه شناسی کلمات بصورت علمی می پردازد. می توان بوسیله علم اتیمولوژی ، تأثیر زبانهای مختلف روی هم را دید. زبان غالب ، زبانی است که توانمند بوده و زبان دیگر را تحت سیطره خود درآورده است ، طوریکه گاهی زبان مغلوب به گویشی از زبان غالب تعبیر می شود ، مانند زبان فارسی که بنا به آخرین نتائج علمی و تحقیقاتی سازمان یونسکو بعنوان ۳۳ مین گویش زبان عربی معرفی شد و بصورت زبانی مستقل پذیرفته نشد.
تأثیر زبانها روی هم گاهی برای دو زبان همسایه جغرافیائی اتفاق می افتد ، مانند زبان عربی و فارسی. گاهی برای دو زبان همسایه ادبی پیش می آید ، مانند زبان انگلیسی و فارسی که هر دو از زبانهای هند و اروپائی اند. اما گاهی یک زبان با درنوردیدن قله های زمان و مکان ، همه را به تسخیر می کشد ، مانند زبانهای ترکی و انگلیسی.
زبان ترکی بعنوان کهنترین زبان دنیا با متکلمانی که شرق و غرب عالم را تحت حاکمیت خود درآورده بودند ، جا پائی در تمام زبانهای دنیا دارد. شاید زبانی وجود نداشته باشد که تحت تأثیر این زبان قرار نگرفته باشد. البته این تأثیر در کنار گستردگی جمعیتی و وسعتی حکومت ترکان ، ناشی از توانمندی و زیبائی و قانونمندی زبان ترکی نیز بوده است.
برای بررسی میزان تأثیرگذاری زبان ترکی بر زبانهای صاحب نام جهان کافیست به گزارش سال ۲۰۰۲ مؤسسه A.M.T تحت مدیریت برجسته ترین زبانشناسان اروپا و آمریکا نظری داشته باشیم. طبق این گزارش:
۲۰% واژگان انگلیسی، ۴۰% واژگان ایتالیائی، ۱۷% واژگان آلمانی و ۱۰% از واژگان فرانسوی از زبان ترکی گرفته شده اند. زبانی که بتواند در آنسوی عالم چنین نفوذی در زبانهای غیر همنوع (ترکی از زبانهای اورال ـ آلتای و زبانهای مذکور از زبانهای هند ـ اروپائی) داشته باشد ، بی تردید تأثیر عظیمی روی زبان همسایه خود ، پارسی ، خواهد داشت. دو قوم همسایه مانند ترک و فارس که صدها سال باهم زندگی کرده و در کنار هم بوده اند و با هم وصلت نموده اند ، از لحاظ فرهنگی و اجتماعی روی هم تأثیر نزدیک و متقابل داشته اند و این تأثیر متقابل فرهنگ ها اجتناب ناپذیر می باشد. از جمله این تأثیرات ، می توان به تأثیر فرهنگ ، آداب و رسوم ، اصطلاحات ، مثلها ، متلها ، داستانها ، لغات و حتی قیافه اشاره داشت که اکثراً با ازدواجها وارد فرهنگ دیگر می شود. در حدود یک پنجم لغات زبان فارسی را نیز لغات ترکی تشکیل می دهند.تأثیر زبان ترکی بر فارسی در تاریخ اجتناب ناپذیر است بطوریکه John Perry ، مورخ نامی ، می نویسد: «همانگونه که زبان عربی بعنوان زبان مبلغین اسلام تأثیر زیادی روی فارسی داشته است، پس تعجب آور نیست که زبان ترکی بعنوان زبان مبلغین شیعه ، تأثیر ژرفی در فارسی داشته باشد» زبان ترکی اکنون در تمام جهان جای خود را پیدا کرده است و بعنوان کاملترین زبان در بسیاری از صنایع پیشرفته جا پا باز کرده است.

مثلاً پیچیده ترین سیستم عامل کامپیوتری OS 2/8 و windows زبان ترکی را بعنوان پایه فونتیکی قرار داده اند ، یا اینکه تمام اطلاعات ارسالی از رادارهای جهان به سه زبان انگلیسی ، فرانسوی و ترکی علایم پخش می کند. کلیه سیستمهای اویونیکی و الکترونیکی هواپیماهای تجاری از سال ۱۹۹۶ به اینطرف به سه زبان انگلیسی ، فرانسوی ، ترکی در کارخانه بوئینگ آمریکا مجهز می شوند. کلیه سیستمهای جنگنده قرن یعنی «جی.اس.اف» به دو زبان انگلیسی و ترکی در ۷۰۰۰ فروند در حال ساخت است.زبان ترکی و یا به بیان کلی ، زبانهای اورال ـ آلتای در تقسیم بندی زبانهای دنیا یکی از خانواده های گسترده و متنوع را در کنار خانواده زبانهای هند و اروپائی تشکیل می دهند. زبان ترکی ـ صرفنظر از انواع گویشهای آن ـ جزو زبانهای کوتاه صائت التصاقی است. این زبان مانند زبانهای هند و اروپائی به قسمتهای جزئی تر تقسیم می شود. یکی از آنها زبان ترکی با گویش آذربایجانی است.

منبع: راسخون

منبع:http://durnanews.ir/?p=7488

نگاهی دیگر به فرضیه زبان دیرین آذربایجان

قاسم ترکان

نگاهی دیگر به فرضیه زبان دیرین آذربایجان

دورنانیوز- سرویس تاریخی و فرهنگی: هنگینگ زبان شناس اروپایی: گویش هایی که گمان می رفت آخرین بقایای زبان کهن آذربایجان بوده باشند در بررسی دقیق تر معلوم می شود که در زمان های اخیر از مناطق دیگر به این ایالت راه یافته اند. همچنین شواهد مکتوبی که کسروی از آثار فارسی جمع آوری کرده است متاسفانه نمی تواند مشکلی را بگشاید. هیچ اطلاعی قطعی و مسلم در دست نیست. مهم ترین این شواهد رباعیاتی هستند که در سده ی چهاردهم میلادی به گویش اردبیلی سروده شده اند. اما باید دانست که اردبیل در حاشیه آذربایجان، نزدیک تالش قرار گرفته است و از پیش نشان داده شده که لهجه ی رباعیات مذکور به زبان تالشی نزدیک است.

هر آذربایجانی علاقمند به  زبان و ادبیات ترکی، از سر شور و شوقی که به زبان و فرهنگ خویش دارد و طعم تلخ ممنوعیت زبان مادری خود را در مدارس آذربایجان چشیده، یا روایاتی از به بند کشیده شدن زبان مادری خود در دوران پهلوی شنیده است و سالیان سال بار حسرت انتشار کتاب و مجله و روزنامه ای به زبان مادری‌اش را در دل خود به نهان و آشکار تحمل کرده است. در کنار صاحبان اندیشه های نژادپرستی و سردمداران عملی ساختن تز زبان واحد و ملت واحد، آتشفشانی از نفرت و انزجار مأوی گزیده در درون خویش را، نثار کسروی و همرایان و هم پیمانان او نیز کرده است، زیرا، او پژوهش‌هایی درباره زبان دیرین آذربایجان داشته است که خود، آن زبان را آذری یا زبان باستان آذربایجان و شاخه ای از زبان کهن فارسی شمرده است و یارانش در بسط آن نظریه، مرزهای علم و عدل را وقعی ننهاده اند. این مرد عرصه پژوهش، به یافته خویش بسی بالیده و باهمادش بیش از خود وی شمشیر آخته خویش را بر فرق سر داعیان زبان و فرهنگ آذربایجان فرود آورده و انگ افتراق و تجزیه بر پیشانی این کسان زده است. این روند، دست ترک ستیزان را به ویژه در مسند مرکز نشینی برای اعمال هرگونه اجحافی در حق زبان و فرهنگ و هست و نیست آذربایجانی ها، باز گذاشته است

از حوادث تأمل برانگیز و جنگ های خونین رفته در میان لشکر یک تنه آذربایجان به فرماندهی شاهزاده عباس میرزا با روس ها، تا به امروز، که منجر به عقد دو قرار داد تاریخی گلستان و ترکمانچای شد و سرانجام ارس به مثابه شمشیری آخته پهنه ای به نام آذربایجان را دو نیمه ساخت، با استقرار بلشوویسم در پهنه ای موسوم به اتحاد جماهیر شوروی، دیگر این جدایی خاک به جدایی برادر از برادر و خواهر از خواهر و ایل وتبار از یکدیگر منجر شد. “آیریلیق” ترنم این جدایی ها گشت و حسرت دیدار عزیزان از یکدیگر به دهه ها انجامید و زخمی طاقت فرساتر از آن نیز بر پیکر ما آذربایجانی ها نقش بست آن هم زخم زبان مادری مان بود که هرگاه سخنی از حقوق حقه خویش راندیم، متهم به تجزیه و خیانت به ایرانی شدیم که از بد روزگار، بعد از سقوط سلسله فخیمه قاجار، این سرزمین پهناور را قومی بنام پارس و مفتخر به پارسه به کابین نامشروع خود درآورد و فرهنگ دیرین این سرزمین را با تمامی قومیت ها و ملیت‌های تشکیل دهنده آن، به نام و زبان خود مصادره کرد.

البته این شناعت، جز گستره جغرافیایی  سیاسی کاربردی نیافت و گستره فرهنگ فارسی، امروزه چنان خط و نشانی پر رنگ یافته است که رودکی از آن تاجیکستان، مولوی از آن افغانستان، نظامی و خاقانی و مهستی و دهلوی و بیلقانی،خجندی و … هریک از آن کشورهای داعیه دار با مرزهای جغرافیایی معین شده‌اند، حتی وقتی جایزه بوکر روسیه در سال ۲۰۱۳ برای رمان «بازگشت به پنج رود» به آندری وولوس تعلق گرفت. در فرهنگستان زبان و ادبیات ایران، واکنشی به این اتفاق ادبی در مقیاس جهانی دیده نشد. این رمان در باره سالیان آخر حیات رودکی، بنیانگذار شعر فارسی به رشته تحریر درآمده بود. این داعیان زبان فارسی چه پاسداشتی برای بنیانگذار شعر خویش داشتند؟ از سوی دیگر، تاجیک ها آن چنان تندیسی رفیع از رودکی در بزرگترین پارک دوشنبه برافراشته اند که در کشور گل و بلبل خوابش نیز میسر نمی‌شود. شاید من جزء معدودین بودم که همان ابتدا، در صفحه اختصاصی ام (رادیوهای فارسی زبان) در روزنامه صائب تبریز به نقل از رادیو مسکو و رادیو آزادی باکو به آن رمان و جایزه گزافش در حد یک خبر پرداختم و یک بار نیز عکسی از تندیس رفیع رودکی در دوشنبه را آذین آخرین صفحه روزنامه صائب تبریز کردم.

پر واضح است که، دیگر زمان رجز خوانی ها به زور سرنیزه سپری شده است، دیوارها فرو ریخته و در عصر ارتباطات، حناها رنگ می بازد.

گفتم سلسله فخیمه قاجار، سلسله ای که شاهان و شاهزادگان فرهیخته و وطن پرست این سلسله مشروع، دردا که قربانی، تبلیغات سوء دودمان نامشروع پهلوی شدند. و اسفا که بعد از پهلوی نیز از این ایل حماسه ساز تاریخ چهارصد ساله ایران، اعاده حیثیت نشد. کی از آن پدر وپسر شیر مردی چون عباس میرزا نایب السلطنه زاده شد؟! شاهزاده صاحب شجاعت، درایت، علم، شرف، اندیشه و جمله خصایل انسانی، که نظیرش را تا به امروز تاریخ این آب و خاک موسوم به ایران ندیده است. مدام سخن از قائم مقام ها و امیر کبیرها می رود زهی انصاف که این صاحب نام ها از کدام بستر سربرآورده و به آن پایه ها عروج کرده بودند. به ویژه امیرکبیر تندخو، که سجایایش در قبال داشته های شاهزاده عباس میرزا مس می نماید. شاهزاده گان فرهیخته قاجار با آنهمه کثرت هر یک ستاره ای در آسمان علم و ادب و هنربودند. هنوز ترجمه های شاهزاده طاهر میرزا از الکساندر دوما و غیره از اقبال انتشار و استقبال برخوردار است. هنوز ملک قاسم میرزاها، فرهاد میرزاها، کامران میرزاها،نادر میرزاها و… برقعی از غبار کتمان و گاهی به رنگ نسیان به سیمای خویش دارند.

کدام آکادمی و پژوهشکده ای بوده و است که سلسله قاجار را آنالیز کند تا من داد زبان و فرهنگ و ایل وتبار خویش  را ملون به آهنگی مترنم به نغمه بیات باز ستانم.

من سوگواره زبانم را ناگزیر به دیگر زبانی چون فارسی شکرین می نویسم تا در گستره جغرافیای میهن مصادره شده ام، کس از سر بهانه نالیدن نتواند که من آن زبان ندانستمی! دیگر بدان جهت که ما سرودن ها و نوشتن ها به زبان فارسی را به مدعیان پارسی از باب آموزه فرا بخشیده ایم. ما زبان پارسی راپیراسته ایم، گواه این مدعا،  آفریده متهم این مقاله (احمد کسروی) تحت عنوان “زبان پاک” است که به قول آقای همراز می بایست تندیس آن بزرگمرد را در فرهنگستان ادب فارسی برپا می ساختند.

کسروی بزرگمردی در پهنه دانش بود که نظیرش را شاید هرگز نتوان دید. کار وی در باره زبان آذری یک تحقیق علمی بود همانند بیشمار تحقیقات تمام یا ناتمامش. دینی که  کسروی بر گردن تاریخ آذربایجان از دیرباز تا مشروطه دارد ، هرگز قابل ادا نیست به ویژه با شهریاران گمنام خویش نکات تیره تاریخ آذربایجان را هویدا کرد. وی زبانشناس مشهوری بود و یافته هایش ارجدار. هر یافته ای سرنوشت خود را دارد،  یا در جایگاه اثبات خویش می ماند یا با یافته ای دیگر رد می شود. یافته کسروی قابل تأمل است، برهان وی شاخ ها و برگ ها در بر دارد . امّا کاستی هایش شگفتا و دریغا که جبران ناپذیر می نماید.

ما با زخمی که بر پیکر خویش داشتیم، بیش از توّجه، نفیر نفرت انگیز خود را به ساحت دانش کسروی نثار کردیم. ما نیز کاستی ها داشتیم. امّا جدای از هر داوری، نظریه کسروی، ما را بر آن داشت تا توجه ویژه ای به دیرینه خویش داشته و کمر همّت به کنکاش در تاریخ فرهنگ و زبان خود بر میان ببندیم.

یک شب طبق عادت در خانه زنده یاد استاد ترابی طباطبایی را زدم، بر اساس رسم معهودش بی پرسشی در را گشود وقتی که از پله‌های گرد چوبین‌اش بالا رفتم، جمعی مهمان استاد بودند و زنده یاد استاد ترابی تا بنده را دیدند، فرمودند؛ خوب آمده ای، بیا که شبی فراموش نشدنی در پیش رو داریم. زعامت مهمانان با زنده یاد استاد یحیی ذکاء بود. و من دلی پرخون از کاروند وی در برداشتم و مترصد فرصتی که به غنیمت نصیبم شده بود. فرصتی که هرگز در دفتر مهندس تقی زاده در میراث فرهنگی استان یا در محضر زنده یاد ساعد هدایی که به قدر جان دوستش می داشتم، برایم مهیا نمی‌شد.

میهمانان مرکب از آقا و خانم به جز زنده یاد استاد ذکاء همگی فارس زبان بودند که بر اساس مأموریتی ، از تهران برای پژوهش به تبریز آمده بودند. وقتی من در مورد “بالا حمام ” سؤال کردم و انصاف طلبیدم که استاد، این کجایش بیان بالا یی در بر دارد که شما علیرغم مشهودی و معروفی جایگاه صفت و موصوف در زبان ترکی، سعی در کتمان ترکیب ترکی آن دارید و بیان حجم را به بیان سمت موکول داشته‌اید و سؤالات دیگر که مرحوم استاد ذکاء جدأ در مبلی که نشسته بودند آنقدر به تحلیل رفتند که من از گستاخی خویش در پیش تیم پیشکارش شرمنده شدم. زنده یاد استاد ترابی خطاب به استاد ذکاء فرمودند، بفرما، این هم مصداق بچه تبریز، تحویل بگیر و با این جمله در حد شوخی، جو را تلطیف نمودند. یکی از اعضای تیم که خانمی متشخص و اهل تحقیق بود، از سر کنجکاوی،  تمایل وافری به ادامه بحث داشتند. سخن ها رفت تا من با اشاره به ظرف و ظروف روی میز، قاشق و چنگال و بشقابی را برداشتم و رو به همان خانم گفتم؛ حال که به تقسیم میراث رسیدیم، این قاشق، بشقاب، قابلمه و کاسه‌ی آشپزخانه شما بر اساس نام هایشان از آن ما ترک هاست، بوش قاب، قاشیق، کاسا، قابلاما و… اول سریع بروید و برای خودتان ظرف افزارهایی بسازید و نامگذاری کنید و تویش غذایی با نام گذاری های خودتان بپزید و بخورید تا از گرسنگی سقط نشوید بعدأ تشریف بیاورید بحث مان را ادامه دهیم.

آن خانم و جمع فارس زبانشان که برای اولین بار می شنیدند، قابلمه، بشقاب یعنی چه یا کاسه و قاشق به چه می گویند. مستأصل ماندند. انصافأ خواستار فرصت هایی برای گفت و گو شدند و…

امّا من هنوز از آن خامی و گستاخی خویش در محضر زنده یاد استاد ذکاء شرمگینم. ما کسروی ها را، ذکاء ها را به بهای باوری منسوخ در باره زبان مادری شان، به یک چوب راندیم و از باب انصاف، بهای دیگر خدمات بی نظیر آن بزرگان را به رسم پاس ادا نکردیم. آن بزرگمرد (زنده یاد سید احمد کسروی) به تبع روح ستیزه جو و طبع کنکاش‌گر خویش و مطالعاتی که در حوزه تاریخ و سپس زبان شناسی آغاز کرده بود، بیش از همه بر اساس این باور که پیش از ترکان کسانی با زبانی در آذربایجان می زیستند، که حتمأ نیز چنین است، آن مردم زبانی، فرهنگی  و قومیتی داشتند، به گویش هایی چون تاتی و هرزندی بر خورده و آن گویش های دارای پیشینه ای مستور در هاله را، نشانی از آن زبان گمگشته پنداشته و با طبع جنجال آفرین خود در پای عَلَم ایرانیت، در صدد نمایاندن ریشه ای از “ایر” در این پهنه بود.

ضعف ما در طی طریق تحقیق، دستاوردی نصیب ما نکرد به جز، ناسزا گویی به پیکر و نامی که خود از زخم کارای تیغ بدمستان شریعت، بیرحمانه جان باخته بود.

ما نتوانستیم با مستنداتی محکمه پسند پرونده زبان آذری یا زبان باستانی آذربایجان را مختومه اعلام کنیم. ابیاتی از شیخ صفی الدین اردبیلی، گویش های ثبت شده در گلین قیه و هرزند و… کماکان پا برجا بود. خشم توفنده ما مانع از تعقل در باب مسئله می شد. در حالی که این پرونده بر اساس یافته های علمی پژوهشگرانی سخت کوش در فراسوی مرزها پیش تر از این ها بسته شده بود و ما راهی به آن پژوهش ها نجسته بودیم تا اینکه بزرگمرد عرصه پژوهش های صعب و سخت، که اتفاقأ شهره به پارس زده گی بود و عضو پیوسته فرهنگستان ادب فارسی به شمار می رفت، استاد اجل زنده یاد بهمن سرکاراتی، با دست یازی به یافته هایی ارج دار، و ترجمه آن مهمّات، داد ما را به عدل ستاند. دستاورد زنده یاد استاد سرکاراتی، مطلبی بس قابل اعتنا بود که در نخستین شماره فصلنامه  وزین  فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شد.

از جمله بررسی های علمی در محور نظریه آذری یا زبان باستانی آذربایجان، پژوهشی ای است که از سوی زبان شناسی به نام و.ب هنینگ تحت عنوان “زبان کهن آذربایجان” صورت پذیرفته و اصل این مقاله ارزشمند به زبان انگلیسی چاپ و در تاریخ چهارم ماه دسامبر سال ۱۹۵۳ در انجمن زبان شناسی انگلستان قرائت شده است. خوشبختانه این مقاله سرنوشت ساز، از سوی پژوهشگر بیهمتا و همشهری همین کسروی مورد مؤاخذه، یعنی زنده یاد استاد دکتر بهمن سرکاراتی به زبان فارسی ترجمه  و در نخستین شماره نخستین سال انتشار مجله وزین” نامه فرهنگستان” زبان و ادب فارسی به چاپ رسیده است.

تاریخ انتشار مطلب مورد بحث بهار سال ۱۳۷۴ می باشد. یعنی بعد از سپری شدن ۲۱ سال از قرائت مقاله مزبور توسط و ب هنینگ. و ما اینک بعد از سپری گشتن دودهه از نشر ترجمه این مقاله وزین، نگاهی دیگر به بحث نافرجام زبان دیرین آذربایجان داریم.

هنینگ از پژوهشگری به نام بائر یاد می کند، بائر ۸۲ سال پیش (۱۹۳۲و۱۹۳۳) از هرزن و خلخال دیدن می‌کند. یعنی قریب یک دهه بعد از انتشار نظریه احمد کسروی در باره زبان آذری. هنوز معلوم نیست بائر چه نظری در باره نظریه کسروی داشت؟ امّا هنینگ نظر مساعدی به نظریه های کسروی ندارد. اکنون مقاله هنینگ برای ما حایز اهمیت می نماید.

قطعا اساتید به این امر واقف هستند. که این تحقیق ارجدار به بطلان بخشی از فرضیه کسروی و سایر پژوهشگران انجامید. اما بنیاد بحث به سرانجام نرسید.

و. ب. هنینگ با مطالعات میدانی ارزنده و استناد به مدارک موجود و مد نظر قرار دادن زبان و گویش های پیرامونی آذربایجان معتقد است؛ … “هیچ گونه تردید جدی در این مورد وجود ندارد که، پیش از ورود ترکان، مردم آذربایجان و زنجان نیز، همانند مردم سایر مناطق ایران، به زبان های ایرانی گفتگو می کردند”… البته استناد هنینگ به زبان های ایرانی جای بحث دارد. او در بخش دیگری از سخنان خود می نویسد: “بیست سال پیش زبان شناسی سویسی به نام دکتر امیل بائربرای پر کردن شکاف بزرگی که از حیث اطلاع بر احوال گویش های مذکور وجود دارد به اقدامی امید بخش دست زد. وی در سال های ۳۲/۱۹۳۳ از هرزن و خلخال (اما نه از قره داغ) دیدن کرد… این محقق در دو کنگره مستشرقین که در سالهای ۱۹۳۵ و ۱۹۳۸ در شهرهای رم و بروکسل برگزار شد، در باره موادی که گرد آوری کرده بود و نیز روشی که در بررسی های خود به کار برده بود مقاله هایی ارایه کرد…”

بنا به گفته هنینگ متاسفانه شواهد گزارش های امیل بائر درخلاصه ی سخنرانی های چاپ شده کنگره حذف می شود و در اواخر جنگ دوم جهانی دکتر بائر در آلمان کشته می شود و از مواد کلانی که آن محقق گرد آورده بود حتی یک کلمه در دسترس عموم قرار نمی گیرد.

شاید یافته ها و اسناد گرد آوری شده از سوی دکتر بائر می توانست به مثابه سرنخ هایی اساسی برای ما جویندگان واقعیت به شمار آید. اگرچه بخشی از یادداشت های وی بعدها پیدا شد، امّا بخش مربوط به آذربایجان هنوز مفقود است.

هنینگ معتقد است نخستین باردر گلین قیه بود  که اروپایی ها متوجه بقایای زبان های ایرانی شدند و می نویسد: لمان هوپت محققی که در سال ۱۸۹۸ شبی را در روستای گلین قیه گذراند، متوجه گویش مخصوص آنجا شد و در گزارش سفر خویش که در سال ۱۹۱۰ منتشر کرد توجه دانش پژوهان را بدان جلب کرد.

وی ضمن اشاره به نظر مینورسکی ، همچنین محمد قزوینی از منابع جدید اطلاعاتی سخن به میان می آورد که از آن دکتر ماهیار نوابی است.وی می‌نویسد:

“دست یابی بدین منبع تازه را مدیون محقق ایرانی، دکتر ماهیار نوابی هستم که در دانشگاه تبریز به تدریس مشغول است.”

هنینگ تمامی مطالعاتی را که تا به آنروز انجام گرفته است، با مطالعات میدانی خود جمع بندی کرده و هم ندا با دکتر بائر می گوید: “مسلم است که گویش هرزنی با تالشی ارتباط نزدیکی دارد… از سوی دیگر هرزنی با گویش زازا خویشاوندی نزدیکتردارد.”

وی در ادامه می افزاید:” … از شخصی موسوم به ویلسون که در آغاز قرن حاضر سرپرست کلیسای پرسبیتری آمریکایی در تبریز بوده، گزارشی در دست است حاکی از این که مردم هرزن را نادر شاه بیش از دویست سال پیش، از ناحیه تالش به محل سکونت فعلی شان کوچانده است…”

او سرانجام می نویسد: از این بحث با دست های خالی بر می گردیم. گویش هایی که گمان می رفت آخرین بقایای زبان کهن آذربایجان بوده باشند در بررسی دقیق تر معلوم می شود که در زمان های اخیر از مناطق دیگر به این ایالت راه یافته اند. همچنین شواهد  مکتوبی که کسروی از آثار فارسی جمع آوری کرده است متاسفانه نمی تواند مشکلی را بگشاید. هیچ اطلاعی قطعی و مسلم در دست نیست. مهم ترین این شواهد رباعیاتی هستند که در سده ی چهاردهم میلادی به گویش اردبیلی سروده شده اند. اما باید دانست که اردبیل در حاشیه آذربایجان، نزدیک تالش قرار گرفته است و از پیش نشان داده شده که لهجه ی رباعیات مذکور به زبان تالشی نزدیک است.

وی مقاله خود را با این جملات به پایان می برد.

” خلاصه مطلب اینکه گویش هایی که ما در این مقاله بدان ها اشاره کردیم- تالشی و هرزنی و خلخالی و تاکستان- همگی در مرز آذربایجان قرار دارند ، اما در باره زبانی که روزگاری در خود آذربایجان بدان گفتگو می شده هیچ گونه اطلاعی نداریم.

البته به نظر نگارنده نباید علقه میان شیخ صفی و خاندان وی با شیوخ گیلان را از نظر دور نگه داشت. شاه اسماعیل پیش از آغاز کار در کجا پناه گزیده بود؟! ما در باره شاه اسماعیل و سلسله صفویه و گزندی که از آن سلسله بر آذربایجان به ویژه تبریز رفته است، کنکاشی در خور به عمل نیاورده ایم. سروده های شیخ صفی نیز با پیشینه سنّی وی و نوادگانش با ادعای شیعی، کسروی و همانندها را دچار خطا ساخته است.

با درود به روان دکتر بهمن سرکاراتی که با ترجمه چنین اثر پژوهشی  قریب به بیست و چند سال پیش تئوری و لغزش های شتابزده زنده یاد احمد کسروی را به اثبات رسانده است. اما کسروی هر چه کرد خدمتی بود بس بزرگ که با پنداری غلط  ما شیفتگان زبان و ادبیات آذربایجانی را وا داشت تا همت به خرج داده و با دشنام گویی های بی حد و حصر به آن پاک روان، در باره پیشینه زبان مادری خود به کنکاش برخیزیم.

غرض اشارتی بود به ترجمه نظریه ای که بی هیچ جارو جنجالی و در کسوت یک تحقیق علمی تخصصی در رد فرضیه ای جنجالی و جدل بر انگیز تحقق یافت و به بار نشست.

جالب آنکه خود زنده یاد استاد بهمن سرکاراتی از جمله پاسداران زبان و اندیشه فارسی به شمار می رود و یکی از برجسته ترین عضو هیئت تحریریه فصلنامه وزین فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود که فقدان جایگاهش هنوز میسر نمی نماید.

نویسنده: قاسم ترکان

((((

بامسی

پنج شنبه ۱۴ اسفند ۹۳ در ۲۲:۴۷

پاسخ دادن

دررابطه تاریخ گذشته زیان ترکی درگستردگی ایران امروزی مدرکی ارادئه نمایم .
آقای دکتر ارفعی استاد ناریخ دانشگاه امیرکبیر گل نوشته های ایران که دردانشگاه شیکاگو نگهداری می کنند را خوانده است در روزنامه اطلاعات تاریخ ۱۵آبان ۱۳۸۷ مصاحبه دارد درابن مصاحبه نکته جالبی دارد دراین مصاحبه ایشان جندنمومه کلمات استفاده شده دراین گل نوشته ها را آورده مثلا آرموت یعنی گلابی ویا چپش اکنون سوال این آیا این کلمات امروزه مورد استفاده شما فارسا است یا ما ترکها است .
قدمت این گل نوشته ها به قیل ازهخامنشیان برمی گردداز محل تخت جمشید پیداشده است .
ضمناً تخت جمشید قبلا یک زیارتگاه ایلامیان بوده است.)))

منبع:http://durnanews.ir/?p=12209

ریشه تُرکی عید نوروز

پرویز شاهمرسی:

ریشه تُرکی عید نوروز

دورنانیوز - سرویس تاریخی و فرهنگی : واژة «بایرام» برابر نهاد واژة «عید» در زبان مردم آذربایجان است. این واژه از مصدر ترکی «بایراماق» یعنی جشن گرفتن گرفته شده است. این واژه به صورت بهرام و پدرام وارد زبان فارسی و به صورت «بیرام» وارد لهجة سوری زبان عربی و به صورت Bairam وارد زبان انگلیسی شده است.

دورنانیوز – پرویز شاهمرسی : واژه «بایرام» برابر نهاد واژه «عید» در زبان مردم آذربایجان است. این واژه از مصدر ترکی «بایراماق» یعنی جشن گرفتن گرفته شده است. این واژه به صورت بهرام و پدرام وارد زبان فارسی و به صورت «بیرام» وارد لهجه سوری زبان عربی و به صورت Bairam وارد زبان انگلیسی شده است.

واژه های دیگر مرتبط با این واژه عبارتند از : بایراما (جشن، شادی)، بایراشما (جشن دسته جمعی)، بایراشماق(باهم جشن گرفتن)، بایرامچی (کسی که برای عید دیدنی بیاید)، بایرامچیلیق (هدیه نوروزی دختر نامزد)، بایرام سیری (روزهای مهم)، بایرامجالیق (هدایایی که در عید به کودکان بدهد)، بایرام قاری (برف نوروزی. در آذربایجان برف نوروزی خوش یمن است و آن را رمز فراوانی و برکت می دانند)، بایرام گون (جمعه)، بایراملاشما (عیددیدنی)، بایراملاشماق (دید و بازدید کردن در ایام عید. عید دیدنی کردن. به هم تبریک گفتن)، بایراملیق (عیدی. هدیه عید. مخصوص عید. عیدانه. مالیاتی که در گذشته به مناسبت عید نوروز و عید قربان به نفع خان اخذ می‌شد. آرایش. زینت)، بایرام یئمیشی (چرز. آجیل)، بایرام اولدوزو (ستاره کریسمس. از نظر ظاهری شبیه حسن یوسف است)، بایرام آیی (ماه اسفند)، بایرام آغاجی (درخت عید. کسی که دیر به دیر به دیدار دوستان برود)، بایرام باسدی (ناراحتی معده بر اثر پرخوری عید)، بایرام بیگی (کسی که بر اثر پرخوری در روز عید، دچار ناراحتی شده و با هر بار آروغ زدن، بوی بدی از دهانش بیرون آید) و …

برای معادل واژه «عید نوروز» در زبان مردم آذربایجان، واژه هایی چون «دوموز بایرامی» و «اوغوز بایرامی» در قدیم الایام و «ایل بایرامی» یا «یاز بایرامی» وجود دارند. مسلماً تعیین زمانی برای پیدایش یک آئین کار بسیار دشواری است. اینکه از چه زمانی مردم آذربایجان روز اول بهار را جشن می گیرند، نیازمند نگاه کلی تری به تاریخ اقوام ساکن در اینجاست. ترکیب نژادی و قومی مردم آذربایجان با توجه به آداب و رسوم و تاریخ تشکل ارتباط ناگسستنی با خاندانهای حکومتگر آغ قویونلو و قارا قویونلو دارد. بسیاری از صاحبنظران مانند فاروق سومر و ابراهیم قفس اوغلو و احمد ذکی ولیدی طوغان براین نکته تأکید کرده و مدارکی انکارناپذیر در این باره ارائه می کنند.

اگر این ارتباط تاریخی به عنوان مقدمه لازم جهت ادامه بحث پذیرفته شود، در قدم دیگر باید به این نکته تاریخی نیز اشاره کرد که سلجوقیان در تاریخ ایران، نقش انتقال آداب و رسوم از آسیای مرکزی به داخل ایران و از آنجا به سوی غرب یعنی آسیای صغیر و اروپا را برعهده داشتند.

بسیاری از مفاهیم دینی، آیینی، اقتصادی و سیاسی توسط آنان این راه طولانی را پشت سر گذاشته است. نکته روشن آن است که سلجوقیان به عنوان یکی از خاندانهای منسوب به گروه نژادی اوغوز، آداب و آیینهای قدیمی را در زیر پوسته ای از اسلام تداوم می دادند. بدین ترتیب آن آدابی که با نصّ صریح تعالیم اسلام همراهی داشت مانند اعتقاد به خداوند یگانه با نامهای جدید اسلامی ادامه یافت، آدابی که با اسلام مخالفت نداشتند مانند جشن اول بهار ادامه یافتند و در عوض برخی رسوم مانند مدفون کردن اسب شخص به همراه او کاملاً از میان رفتند.

پس از ذکر این مقدمه تاریخی باید به این نکته نیز اشاره کرد که فهم آداب مربوط به نوروز در آذربایجان بدون توجه به مفاهیم پیرامون زمستان ناکافی خواهد بود. آنچه که موجب عظمت و زیبایی عید نوروز در آذربایجان می شود، شکوه مفهوم زمستان و طرز مواجهه با آن است. به تعبیر دیگر آمادگی برای عید نوروز بیشتر از خود این جشن اهمیت و تنوع دارد.

این نکته را نیز باید درنظر گرفت که عید نوروز بیشتر یک آیین دینی و اساطیری بوده و به مرور زمان به یک رسم فرهنگی و اجتماعی تبدیل شده است.


منبع:http://durnanews.ir/?p=28985

ناصر خسرو و فارسی ندانستن قطران تبریزی

ناصر خسرو و فارسی ندانستن قطران تبریزی

ناصر خسرو در سفرنامه خود خبر از دیدارش با قطران تبریزی داده و از ناتوانی وی در تکلم زبان فارسی نوشته است.

دورنانیوز – توحید ملک زاده: ناصر خسرو قبادیانی در سال ۳۹۴ ه.ق به دنیا آمد. دوره جوانی را به خوش و کامرانی گذراند و احتمالاً مدتی در دربار محمود و مسعود غزنوی خدمت کرد. آنگاه به خدمت چاغری بیگ سلجوقی پیوست و شغل دیوانی وی را در سال ۴۳۷ ق کسب کرد در ۴۰ سالگی اندیشه اش دگرگون شد و راهی سفر قاهره گردید. مدت سه سال در این شهر روزگار گذراند در قاهره به مذهب اسماعیل در آمد و از سوی خلیفه فاطمی به «حجّت خراسان» ملقب گردید. وی به بلخ بازگشت و به ترویج مذهب اسماعیلی پرداخت ولی فقهای سنی به مخالفت با وی پرداختند و سرانجام وی به یمگان پناهنده شد و در سال ۴۸۱ و به قول ۴۷۱ در گذشت.

توحید ملک زاده - عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

توحید ملک زاده – عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

متاسفانه در سفرنامه وی اطلاعاتی دقیق از محلهای عبوریش در آذربایجان در دست نیست تا این که ۱۴ صفر ۴۳۸ به شهر سراب می رسد. ۱۶ صفر ۴۳۸ سراب را ترک کرده از سعید آباد روستایی در مسیر تبریز گذر می کند. ۲۰ صفر ۴۳۸ به شهر تبریز می رسد، به نوشته ناصر خسرو تبریز قصبه آذربایجان است. شهری آبادان. طول و عرضش به گام پیموده ام. هر یک هزار و چهار صد بود؛ و پادشاه ولایت آذربایجان را چنین ذکر می کردند در خطبه «الامیر الاجل، سیف الدّوله و شرف الملّه، ابو منصور و هسودان بن محمد، مولی امیر المومنین» (ناصر خسرو، سفر نامه ناصر خسرو قبادیانی به کوشش محمد دبیر سیاقی انتشارات انجمن آثار ملی ص ۷۰)

ناصر خسرو از وقوع زلزله ای در شب پنج شنبه ۱۷ ربیع الاول ۴۳۴ در تبریز یاد می کند «بعضی از شهر خراب شده بود و بعضی دیگر را آسیبی نرسیده بود و گفتند چهل هزار آدمی هلاک شده بود.» (ناصر خسرو، سفر نامه ناصر خسرو قبادیانی به کوشش محمد دبیر سیاقی انتشارات انجمن آثار ملی ص ۷۰)

وی از دیدارش با قطران شاعر آذربایجانی چنین یاد می کند: «به تبریز قطران نام شاعری را دیدم، شعری نیک می گفت اما زبان فارسی نیکو نمی دانست، پیش من آمد دیوان منجیک و دیوان دقیقی بیاورد و پیش من بخواند و هر معنی که او را مشکل بود از من بپرسید با او بگفتم و شرح آن بنوشت و اشعار خود بر من خواند.» (ناصر خسرو، سفر نامه ناصر خسرو قبادیانی به کوشش محمد دبیر سیاقی انتشارات انجمن آثار ملی ص ۷۰)

ناصر خسرو ۱۴ ربیع الاول تبریز را از مسیر مرند ترک کرده وهمراه با سپاهیان امیر وهسودان به خوی وارد می شود. از خوی نیز همراه با راهنمایی به شهر برکری می رود که فاصله اش از خوی سی فرسنگ بود.

منبع:http://durnanews.ir/?p=43297

نگاهی به تاریخ منطقه آختاجی (شهرستان بوکان)

نگاهی به تاریخ منطقه آختاجی (شهرستان بوکان)Bökan

جالب اینکه اهالی منطقه نیز امروزه آن شهر را با همان تلفظ اصلی ترکی بؤکان bökan تلفظ می‌کنند که صحیح می‌باشد و بنابراین بی‌هیچ شبهه‌ای نام بوکان نیز همچون جیغاتی، آختاجی کوه ته‌رغای / ته‌رغه(به ارتفاع 2670 متر) و ده‌ها اسم دیگر یادگاریست از حکومت سرتاسری ایلخانیان در منطقه.

دورنانیوز – دکتر توحید ملک زاده: منطقه وسیع و حاصلخیز بوکان فعلی در ازمنه قدیم موطن اقوام و طوافی بوده که مانناهای پروتوتورک از مهمترین اینها بودند. مانناها ۴۰۰۰ سال قبل از دشت سولدوز تا اطراف رودهای طاطائو (در نوشته های دیوانی: سیمینه رود) و جغاتی (در نوشته های دیوانی: زرینه رود) و سقز (دژ زیویه) در جنوب آذربایجان حکمرانی داشتند. کورقانهای ساکایی که در آن اموال و اشیا لازم برای زنَدگی انسانها نیز دفن می شد در این منطقه موجود است. تپه های باستانی قالایچی، قره‌کند، کول تپه، گوک تپه و … مربوط به سه هزار سال قبل، قلاع و اطاقهای سنگی مربوط به اورارتوئی ها همگی گویای وجود تاریخی زنگین برای منطقه می‌باشد. قلعه اورارتویی فرهادتراش واقع در کوهی به همین نام در روستای سماقان، یادگاری از اسطوره جاودانی فرهاد کوه کن می‌باشد. این موتیو در سرتاسر آذربایجان در کوهها و قلعه های پر رمز و راز آذربایجان خودنمایی می کند.

توحید ملک زاده - عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

توحید ملک زاده – عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

قلعه اورارتویی- ماننایی قلعه چی نیز از مهمترین یادگارهای اعصار سه هزار سال قبل می‌باشد. این منطقه همچون سویوق بولاغ/ ساوجبولاغ/ مهاباد تا سالیانی نه چندان دور در حوزه اداری و دیوانی مراغه قرار داشت. به لطف استقرار پایتخت ایلخانیان در مراغه این منطقه نیز از این نعمت برخوردار شد و تا مدتها این منطقه، آختاجی نامیده میشد که امروزه نام آختاجی در منطقه بوکان در اسامی دهستان و روستاها به یادگار مانده است. دهستان آختاجی شرقی به مرکزیت روستای داش‌بند و دهستان آختاجی محالی به مرکزیت روستای قره موسالو. نام بؤکه Böke در تواریخ ایلخانی از جمله تاریخ رشیدالدین فضل الله آمده است. بؤکه پسر تولوی‌خان Toluy بوده که وی نیز پسر چنگیزخان می‌باشد. در تواریخ متعدد اسم وی به نام آریق بؤکه آمده است.

جالب اینکه اهالی منطقه نیز امروزه آن شهر را با همان تلفظ اصلی ترکی بؤکان bökan تلفظ می‌کنند که صحیح می‌باشد و بنابراین بی‌هیچ شبهه‌ای نام بوکان نیز همچون جیغاتی، آختاجی کوه ته‌رغای / ته‌رغه(به ارتفاع ۲۶۷۰ متر) و ده‌ها اسم دیگر یادگاریست از حکومت سرتاسری ایلخانیان در منطقه. لازم به ذکر است بؤکه پسر تولوی خان (۱۲۱۹-۱۲۶۶ م) به مدت ۵ سال از ۱۲۵۹ تا ۱۲۶۴م فرمانروایی آذربایجان و سایر ممالک ایلخانی را در دست داشته است. تشکیل دولت عظیم و مقتدر قیزیلباشی صفوی در آذربایجان و داخل نمودن مناطق را در متصرفات این دولت راه را برای آبادانی منطقه طرغای- آختاجی گشود. گروهی از عشایر ساکن در منطقه شهر زور عراق امروزین به نام مَکری که به روایتی از طایفه بابان جدا شده بودند، تحت فرمان سیف الدین نامی در اواخر حکومت آق قویونلوها در آذربایجان از اوضاع استفاده کرده جمعی از عشایر بر سر خود جمع کرده به قلمرو آذربایجان نزدیک شده و در سایه امنیت ایجاد شده توسط امرای ترک منطقه در منطقه طرغای – آختاجی زندگی کوچنشینی خود را ادامه دادند. در آن سالها نه در منطقه طَرغای (مهاباد فعلی) و نه در منطقه آختاجی (بوکان فعلی) شهری وجود نداشت.

منطقه آختاجی از قرن سیزدهم مسکن عشایری شد که که از اقصی نقاط آذربایجان، ایران و عراق وارد منطقه شده و به علت وفور آب و مرتع خوب، بسیار مناسب برای کوچ نشینی گردید. بعدها جمعی از این کوچ نشینان در روستاهای قبلیی که عمدتا ترک زبان بودند ساکن شدند. عزیزخان سردارمَکری، از رجال برجسته آذربایجانی عصر ناصرالدینشاه متولد یکی از روستاهای منطقه بوکان بوده است. گفتنی است صد سال قبل یعنی اواخر دوره قاجاریه روستای بؤکه/ بؤکان روستایی دوازده خانواره بوده است. (تاریخ فرهنگ و ادب مَکریان بوکان، ابراهیم افخمی، انتشارات محمدی سقز، بی تا، ص: ۱۹). روند تاسیس شهرستان بوکان و رشد فزاینده آن از عجایب روزگار می‌باشد. شهر بوکان تا انقلاب ۱۳۵۷ جزو شهرستان مهاباد بوده بعدها با اقبال جمعیتی روبرو شده و در مصوبه ی وزرای عضو کمیسیون سیاسی و دفاعی هیئت دولت از شهرستان مهاباد جدا شده و در تاریخ ۲۳/۱۲/۱۳۶۸ شهرستان مستقلی در استان آذربایجان غربی شد. در تاریخ ۲۰/۶/۱۳۸۱ روستای قره‌موسالو نیز با تغییر نام به سیمینه، مرکز بخش سیمینه شهرستان بوکان شد. (آذربایجان غربی در آیینه تقسیمات کشوری جمهوری اسلامی ایران، محمدرضا محمدقلی زاد، انتشارات حسام الدین چلبی، اورمیه، ۱۳۹۱، ص: ۳۹).

منبع:http://durnanews.ir/?p=43144

نکاتی درباره تومن(تومان) واحد جدید پول ایران

نکاتی درباره تومن(تومان) واحد جدید پول ایران

تا اوایل دوره پهلوی لفظ و واحد پول ایران تومان بود تا اینکه در راستای سیاستهای ترکی‌ستیزی آن زمان ، بر اساس قانون اصلاح واحد پولی ایران در سال ۱۳۱۰ (زمان رضاشاه پهلوی) ریال با ارزشی معادل ۱۰۰ دینار به عنوان واحد پولی رسمی ایران انتخاب شده و واحدهای قدیمی‌تر مثل قران و تومان کنار گذاشته شدند.

تومه‌ن – Tümən کلمه ای ایست ترکی به معنای ده هزار و در مجاز نیز به معنای زیاد، بیشمار، انبوه نیز معنی می شود؛ این کلمه در ارتشهای ترکان به عنوان یک واحد نظامی مستقلی که خود می تواند راسا وارد جنگ شود نیز استفاده می شود بطوریکه امروزه در ارتش ترکیه واحد نظامی تومن با فرماندهی سرلشکر کاربرد دارد؛ رتبه امیر تومان به معنی فرمانده ده هزار، سرلشکردر تاریخ قاجار کاربرد داشته و در هر شهری چندین نفر دارای این لقب بوده‌اند، در تاریخ،  تومان در اصل بر رقمهای کلان دلالت می کرده است.

توحید ملک زاده – عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

به نظر می رسد تومن از مصدر تومه‌نمه‌ک Tümənmək در زبان ترکی به معنای ثروتمند گشتن و زیاد شدن مشتق شده است.

تومه ن در شعر تورکی قدیم نیز به همین معنی بکار برده شده است (اؤکوش اؤودو ایله، تومه‌ن مین ثنا / اوغان بیر بایاتا اونا یوخ فنا . ترجمه : ( با سپاس بسیار و هزاران هزار ثنا، به خدای قادری که بر او فنائی نیست)، کاربرد تومان در سنگ نوشته های تورکی اورخون حکایت از پیشینه کهن این واژه دارد.

این کلمه تورکی به شکل تومان Tuman وارد زبان فارسی شده است. لفظ تومان نخستین بار در زمان سلاطین تورکی بر پولهای دولتهای تورکی حاکم بر اراضی فعلی ایران ظاهر شده است، نخستین شواهد کاربرد تومان در زبان فارسی نیز به متون تاریخی دوره مغول باز می گردد. در این دوره تومان معادل ده هزار دینار زر رایج بوده و گاه برای شمارش آقچه، مال، یاستیق (نوعی پول تورکی، به فارسی بالش)، حقوق دیوانی و خراج ممالک به کار می رفته است.

در دوران صفویه تومان در محاسبات دیوانی استفاده می‌شد اما سکه‌ای به این نام و ارزش ضرب نمی‌شد، پرارزش‌ترین سکه این دوران «محمدی» نام داشته و ۱۰۰ دینار (معادل یک‌صدم تومان) ارزش داشت. مطابق سفرنامه شاردن ارزش یک تومان در دوران صفوی معادل ۴۵ لیره فرانسوی آن روزگار بوده است که ارزش امروزی آن تقریباً ۷۰۰ دلار آمریکا یا دو سکه بهار آزادی می‌شود.

در دوره قاجار تومان طلا (به ارزش ۱۰ هزار دینار) علاوه بر انواع دیگر سکه ضرب می‌شد، در دوران احمد شاه قاجار (۱۹۱۲) هیچ سکه طلایی در چرخه مبادلات نبود و سکه استاندارد، قران با ارزش نه صدم دلار یا کمتر بود، ارزش ده قران برابر با یک تومان بود اما هیچ تومانی در چرخه مبادلات نبود و بزرگترین سکه، سکه دو قرانی بود.

تا اوایل دوره پهلوی لفظ و واحد پول ایران تومان بود تا اینکه در راستای سیاستهای ترکی‌ستیزی آن زمان ، بر اساس قانون اصلاح واحد پولی ایران در سال ۱۳۱۰ (زمان رضاشاه پهلوی) ریال با ارزشی معادل ۱۰۰ دینار به عنوان واحد پولی رسمی ایران انتخاب شده و واحدهای قدیمی‌تر مثل قران و تومان کنار گذاشته شدند.

منبع:http://durnanews.ir/?p=42567

تاریخ دیرین سویوخ بولاغ/ ساوجبولاغ (نام قدیم شهر مهاباد)

تاریخ دیرین سویوخ بولاغ/ ساوجبولاغ (نام قدیم شهر مهاباد)

شاید کمتر کسی باشد که بداند نام قدیم شهر مهاباد فعلی در آذربایجان غربی سویوخ بولاغ/ سابلاغ/ ساوجبلاغ بوده است که در در دوره رضاشاه به مهاباد عوض کردند.

دورنانیوز – دکتر ملک‌زاده: تا قرن هشتم در منطقه مهاباد امروزین هیچ شهری وجود نداشت و منطقه مهاباد امروزین هفتصد سال قبل در دوره ایلخانیان « طرغای » نامیده می شد. ترغای/ طرغای واژه ای ترکی است، درلغتنامه ی دهخدا معنای ترغای یا ترغی به معنای شانه به سر یا هدهد آمده است. در این دوران، آذربایجان از مراغه و مهاباد گرفته تا میاندوآب و تخت سلیمان و سلطانیه و تبریز هر یک نقش بسیار فعالی در حیات فرهنگی آذربایجان آنروزگار را داشتند. مراغه پایتخت ایلخانیان بود و آثار قابل توجه آن دوره در منطقه مراغه اهمیت شهر را نشان می داد. شام غازان تبریز مهد علم و دانش، سلطانیه مقر نظامی  و مذهبی ایلخانیان، تخت سلیمان محل اسکان تابستان سلاطین و بزرگان ایلخانیان ، میاندوآب به سبب عبور دو رود بزرگ تاتئوو و جیغاتی/ جیغاتی مهد کشاورزی، منطقه آختاجی  ( شهرستان بوکان فعلی، در زمان ناصرالدینشاه  روستای بوکان ۱۲ خانوار نفوس داشت ( افخمی، ابراهیم، تاریخ فرهنگ و ادب مکریان بوکان، جلد اول انتشارات محمدی سقز، ص: ۶)) به سبب اسب پروری و منطقه طرغای شامل مهاباد امروزین مهد دامداری آذربایجان محسوب می شد. لازم به تذکر است  تا دوران صفویه هیچ شهری بجز مراغه در منطقه وجود نداشت.

توحید ملک زاده - عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

توحید ملک زاده – عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

نام کوه و روستای طرغه /ترقه در در حدود بیست کیلومتری غرب شهرِ بوکان یادگاریست از این توپونیم. طرغای نام نسبتاً رایجی در قرون هشت و نه هجری بوده‌است. غیر از افراد مهم در دولت ایلخانی، نام پدر امیر تیمور گورکان هم طرغای بوده است.( http://qopuntular.mihanblog.com/post/367)

تشکیل دولت عظیم و مقتدر قیزیلباشی صفوی در آذربایجان و داخل نمودن مناطق ایران امروزین در متصرفات این دولت راه را برای آبادانی منطقه طرغای گشود. گروهی از عشایر ساکن در منطقه  شهر زور عراق امروزین به نام مکری که به روایتی از طایفه بابان جدا شده بودند، تحت فرمان سیف الدین نامی در اواخر حکومت آق قویونلوها در آذربایجان از اوضاع استفاده کرده جمعی از عشیرت بابان و سایر عشایر کردستان بر سر خود جمع کرده  به قلمرو آذربایجان نزدیک شده و در سایه امنیت ایجاد شده توسط امرای ترک منطقه در منطقه طرغای زندگی کوچنشینی خود را ادامه دادند. سیف الدین در ابتدا ناحیه دریاس ( امروزه روستای دریاز گفته می شود، این روستا امروزه مرکز دهستان مکریان غربی هست و گفته می شود زیر این روستا شهری است به نام شهر ویران) را از طایفه چابقلوی ترک گرفت. سپس قلمرو خود را بزرگ کرده کل ناحیه آختاجی ( منطقه بوکان امروزین)، ایلتمور(منطقه خلیفان در مهاباد امروزین) و یولدوز(؟) را نیز متصرف شد. به تدریج اتحادیه ای از عشایر ساکن در این منطقه به « مکری» مشهور شدند. سیف الدین دو پسر داشت: صارم و بابا عمر.

پس از مرگ سیف الدین پسر ارشد وی « صارم » زمام امور ایل را بر عهده گرفت.گفته می شود از زمان صارم  بود که نام سووق بولاغ مطرح می شود و این همان نام است که ساجبلاغ شده است.( صمدی، سید محمد، تاریخ مهاباد، انتشارات رهرو۱۳۷۳، ص: ۱۶) با توجه به وجود ساوجبولاغ دیگری در نزدیکی تهران پایتخت قاجاریه برای مجزا کردن این دو ولایت از هم کلمه « ساوجبلاغ مکری» مصطلح شد.

شمس الدین بیدلیسی در کتاب شرفنامه وجه تسمیه مکری را چنین می نویسد: « در السنه و افواه مشهور است که سیف الدین نام شخصی حیله کار مکار از آن سلسله پیدا شده و از کثرت استعمال به مکری اشتهار یافت و مکرو هم می تواند باشد.»( شمس الدین بدلیسی، شرفنامه، به اهتمام ولادیمیر ولییامینوف زرنوف، انتشارات اساطیر، ۱۳۷۷، ص: ۲۸۸)

مشهورترین حاکم ساوجبلاغ بوداق سلطان نام داشت که بناهایی در ساوجبلغ/ مهاباد امروزین بنا نهاد.

امروزه طایفه ترک  مکری در شمال غربی افغانستان  زندگی می کنند. با توجه به اعتقاد جمعی از محققین بر ترک منشا بودن مکری ها و منتسب به طایفه مکریت، می توان در این مورد، تامل هم نمود.

امروزه وجود دهها اسم روستای ترکی در منطقه آختاجی( بوکان امروزین) و ساوجبلاغ (مهاباد امروزین) یادگاری است از شکوه و عظمت فرهنگی آن دوران آذربایجان در منطقه.علیرغم تعویض اسامی منطقه و تلاش مضاعف امروزین برای تعویض اسامی ( مانند غائله تعویض نام شهر گوک تپه مهاباد که ناکام ماند) ، با اینحال درصد قابل توجهی از اسامی روستاها، کوهها، رودهای منطقه ترکی قدیمی است.

منبع:http://durnanews.ir/?p=42941

تلاش نافرجام رضاخان برای تغییر نام آذربایجان به آذرباد

تلاش نافرجام رضاخان برای تغییر نام آذربایجان به آذرباد

رضاخان پالانی برای جعل هویت تاریخی آذربایجان، قصد داشت نام این خطه را به آذرباد تغییر دهد که موفق به انجام آن نشد.

دورنانیوز – دکتر توحید ملک زاده: پس از بازگشت از خوزستان و سرکوب شیخ خزعل سفر به آذربایجان و آوردن امیرطهماسبی به تهران در برنامه کاری سردار سپه قرار گرفت. امیرلشکر عبدالله خان امیرطهماسبی که با توجه به اقداماتش در بین آذربایجانیان محبوب القلوب بود به تهران اورده شد تا در جلب حمایت ترکان آذربایجانی از رضاخان اقداماتی انجام دهد. سفر رضاخان به آذربایجان در خرداد ۱۳۰۴ آخرین چک لیست وی برای انهدام نظام قاجاریه بود. دو ماه پس از سفر رضاخان به آذربایجان سیل تلگرامها و نامه های اهالی آذربایجان برای خلع قاجاریه به تهران سرازیر شد.

سردار سپه در تبریز از اهمیت آذربایجان و می گوید و درباره تغییر نام آذربایجان چنین می گوید: « نظر به اینکه مردم آذربایجان در همه مسائل حساس کشور فعالانه شرکت کرده حتی در دوره جنگ که همرزم برادران نظامی بوده و همچنین عشایر و مردم آذربایجان تا طرح خلع سلاح عمومی همکاری کرده اند و وفاداری و پشتیبانی خود را از دولت مرکزی اعلام کرده¬اند لازم می دانم بر طبق علاقه شخصی خود به این سرزمین باافتخار سفر نمایم. تغییر نام آذربایجان به آذرباد چون اسم آذربایجان بی¬خط نیست و در بعضی جراید قفقاز، آذربایجان ایران را آذربایجان جنوبی نامیده_اند و خطر تجاوز به این سرزمین وجود دارد. برای رفع سوتفاهمات و دفع خطر پیشنهاد می شود که اسم آذربایجان به آذرباد و اهالی آن آذربآبادی نامیده شوند.»( ستاره ایران، شماره ۱۲۰( ۲۰/۳/۱۳۰۴) ص: ۱، به نقل از شیری آذر، ص: ۱۷)

منبع:http://durnanews.ir/?p=43357

اسنادی از حضور تورکان قدیم در سه هزار سال قبل آذربایجان

تاریخ آذربایجان؛

اسنادی از حضور تورکان قدیم در سه هزار سال قبل آذربایجان

يامپولئسكي در مورد ديگر با استناد پومپونيوس مي نويسد كه تورکان در اوايل سدة اول ق.م وحتي پيش از آن در چراگاههاي شروان و دشت ميل زندگي مي كرده‌اند. وي از اين اطلاعات به اين نتيجه رسيده است كه زبان تورکی در اراضي آذربايجان در دوران قبل از ميلاد رايج بوده‌است.در داخل قلمرو حكومت مانناها با توجه به نوشته هاي ميخي قبايل اوت/تيو و اودين زندگي مي‌كردند كه به نوشته يوسفوف اودين‌ها به نوشته پيليني در نزديكي آلبان در شمال رود آراز مي‌زيستند .

دورنانیوز – دکتر توحید ملک‌زاده: مانناها قدیمی ترین دولت معتبری است که در اراضی جنوبی آذربایجان تشکیل گردیده بود . اینان اولاد بلافصل گوتی ها و لولوبی ها هستند . که در کوران کشمکش های آشور و اورارتو و در جریان تقابل و برخورد آنها نضج گرفته و به ناچار برای ادامه حیات خود گاه با آشوریان پیمان اتفاق می بست و زمانی با اورارتوها .

دکتر توحید ملک‌زاده دیلمقانی

دکتر توحید ملک‌زاده دیلمقانی

 

ماننائیان هم مانند گوتی ها و اورارتوها بودند و رفتارشان بسیار همانندی با اورارتوئیان داشت. شاهان ماننا دارای شورای شیوخ بودندو کشور را با نظر آنان اداره می کردند .اعضای این شورا (قوریلتای ) را پیشوایان ، سران محلی ، بستگان شاه و فرمانروایان تشکیل می دادند .کشور ماننا به ایالتهای سوریکاش (سقز)، مشی (بخش علیای جیغاتای )،اوئیشه یش( کرانه شرقی دریاچه اورمیه )، آرسیانش وارشته یانا تقسیم می شده است .در منابع آشوری عنوان حاکم “شاکنو”آمده است که در رأس یک ایالت قرار داشتند که خدایان یا صاحبان دهکده ها “بل آلی ” خوانده می شده و فرهنگ و تمدنشان در سطح اورارتو بود . زبان ماننائیان نیز مانند سایر طوایف ترک تبار سومری ، لولوبی ، گوتی ، هورری ها و غیره از نوع التصاقی بوده  که به آن پروتوتورک گفته می شود. عللی که این زبان ها را از نوع پروتوتورک می دانیموجود تشابه ظاهری کلمات ، صوتی و گاهی یکسانی معانی در تورکی امروزی و زبانهای قدیم این منطقه است. مثلاً آت در اسامی “ آت تارکیت تا ” “ آیدات تواین شوشی ناک ” “هورپ آتیلا ” “آت کال شو ” یا “ آت کال سو” . “ آدا” یا “آتار” به معنی پدر است و چنین به نظر می رسد که با آتای تورکی امروزین همانندی دارد. کلمه تاش به معنی برادر و هم شان در تورکیب کلماتی بسیار نظیر “ سیموت وارتاش ” “ لی لا ایرتاش ” “اون تاش گال ”در تورکی امروزین نیز رایج است مانند قارداش ، یولداش ، وطنداش و غیره.به واژه هایی چون خان در شوماخان ، گون ( آفتاب ) در گون گونون و سو ( آب ) در ماسو نیز می توان اشاره کرد .

از لغات پروتوتورکی که در آذربایجان باستان رایج بود می توان به نمونه های زیر اشاره کرد: “سارگون” دوم شاه آشور نام “اوایش دیش ” را در کتیبه خود ذکر می کند این نام که به صورتهای مختلف خوانده می شود از دو کلمه تشکیل یافته است یکی “ اوایش ” “ ویش” “ بیش/ ئبش” به معنی پنج و دیگری دیش “ دندان” و تورکیب آن به معنی پنج دندان می شود. بعدها حمدالله مستوفی قزوینی در همین اراضی از کوههایی که فارس ها پنج انگشت و ترکها بئش بارماق می نامند نام می برد . آشوربنی‌پال در سده ۷ ق.م از دژی به نام “ ایشتاتی ”  از دو جزء ایستی و تی بوجود آمده که ایستی به معنی گرم و تی در تورکی باستان آذربایجان پسوند مکان می باشد با تبدیل تی و لی که قانونمند و عملی است کلمه مزبور به صورت ایستی‌لی یعنی جای گرم یا محل آتش در می آید . یا در کتیبه های آشور به نام اوشاکایا برخورد می کنیم که امروزه نام شهر اسکو نیز داریم به نظر می رسد اوشکایا همان کلمه “ اوچ قایا ” باشد.

علاوه براین لغت‌های تورکی باستان عده‌ای نیز توانسته آند از طریق فقه اللغه وجود تورکان را درسده‌های ۱۴ ق.م در آذربایجان اثبات نمایند از جمله یامپولئسکی که به نوشته او اقوامی در اطراف دریاچه اورمیه در سده ۱۴ ق.م زندگی می کردند که به نوشته او در منابع آشوری توروک ها نامیده شده اند در سنگ نوشته های میخی اورارتویی هم سخن از ایلاتی در اراضی آذربایجان رفته است که قومی به نام توریخی در اوایل هزاره اول ق.م در آنها زندگی می کردند . گفتنی است عادله آیدا در طی مقاله ای تحت عنوان “ تورکون منشأیی ”  یا منشأ تورکان اشاره به این دارد که در تورکی قیرقیزی و باشقیردی و تاتارها کلمه “ تورک ” “ توروک ” “ تؤروک ” تلفظ می شودو در ناحیه قازاق آذربایجان نیز تلفظ توروک دیده می شود به نظر وی تبدیل کلمه “ توروک ” به “ تورک ” در زمان دولت گؤگ تورک انجام یافته است .

همچنین یامپولئسکی بر اساس منابع یونانی سخن از مسکونی بودن‌ آذربایجان در سده ۵ ق.م با  “ ایراکی ”ها رانده است وی از طریق فقه‌اللغه به این نتیجه رسیده است که منظور از “ توروک ” “ توریخ ”  “ ایراکی ” ها همان تورکان هستند.یامپولئسکی در مورد دیگر با استناد پومپونیوس می نویسد که تورکان در اوایل سده اول ق.م وحتی پیش از آن در چراگاههای شروان و دشت میل زندگی می کرده‌اند. وی از این اطلاعات به این نتیجه رسیده است که زبان تورکی در اراضی آذربایجان در دوران قبل از میلاد رایج بوده‌است.در داخل قلمرو حکومت مانناها با توجه به نوشته های میخی قبایل اوت/تیو و اودین زندگی می‌کردند که به نوشته یوسفوف اودین‌ها به نوشته پیلینی در نزدیکی آلبان در شمال رود ارس می زیستند .

منبع:http://durnanews.ir/?p=39150

جلال آل احمد و مسئله زبان ترکی

جلال آل احمد و مسئله زبان ترکی

جلال آل احمد قائل به این است که ایرانی ملتی است “چند زبانه- و نه یک زبانه و این منظری هست که مطهری هم به گونه ای آن را بیان کرده است و بر خلاف نوباستانگرایان این دو ایرانیت را در فارسیت تحدید نمیکنند. به عبارت دیگر، خوانش جلال آل احمد از ایرانیت و زبان و روشنفکری موضوعی است که باید به آن بصورت جدی پرداخت.

دورنانیوز: جلال آل احمد به عنوان یکی از پیشروترین روشنفکران ایرانی در باب تنوع زبانی و سیاستهای سرکوبگرایانه “یکدست کردن” زبان و آداب مردمان ایران ۶ دهه قبل داد سخن داد.

جلال آل احمد یکی از شناخته شده ترین روشنفکران ایرانی در سطح جهانی است. مفهوم “غربزدگی” او تاثیر عمیقی بر سنت “پسا-استعماری” در جامعه شناسی و نظریه های اجتماعی گذاشته است. یکی از آثار خوبی که در این حوزه در اروپا به رشته تحریر درآمده کتاب است و نویسنده آن کریس لاروسا میباشد.

از این بگذریم جلال آل احمد در حوزه روشنفکری یکی از کلیدی ترین روشنفکران صد ساله اخیر ایران است. او اهتمام زیادی به مسائل اجتماعی خرد و کلان جامعه ایران داشت و جالب است بدانید مطالعات مردم شناسی جلال هم در باب جامعه ایران و هم درباره کشورهای دیگر بسیار قابل تامل است. به عنوان مثال، اورازان و خسی در میقات و سفرنامه روس متعلق به این ژانر است که هنوز بر تارک حوزه علوم اجتماعی ایران می درخشد. یکی دیگر از آثار جلال آل احمد “در خدمت و خیانت روشنفکران” است که قریب به ۶۰ سال است بحث های جدیی را در بین روشنفکران و اصحاب علوم انسانی برانگیخته است و کماکان بر می انگیزد. اما نکته ای در این کتاب وجود دارد که کمتر روشنفکری و حتی جامعه شناسی جرات پرداختن به آن را داشته است و آن مسئله “سرکوب زبانی” و “منکوب نمودن هویتی” در ایران پسا-مشروطه است. جلال آل احمد در کتاب “در خدمت و خیانت روشنفکران” در بحث از روشنفکر ایرانی کجاست در فصل پنجم کتاب خویش بحثی را میگشاید که حتی امروز رادیکالترین روشنفکران و جامعه شناسان ایرانی از طرح آن واهمه دارند و آن بحث تمایز بین “روشنفکر فارسی زبان” و “روشنفکر ایرانی” است. او می گوید:

“نخست این که بهتر بود به جای روشنفکر ایرانی می گذاشتم روشنفکر فارسی زبان؛ چون … … … روشنفکر ایرانی از آذربایجان هم هست با زبان مادری ترکی؛ از کردستان هم هست با زبان مادری کردی؛ از خوزستان هم هست، با زبان مادری عربی”

جلال آل احمد به عنوان یکی از پیشروترین روشنفکران ایرانی در باب تنوع زبانی و سیاستهای سرکوبگرایانه “یکدست کردن” زبان و آداب مردمان ایران ۶ دهه قبل داد سخن داد و با آنکه در مرکز میزبست ولی منطق مرکز-پیرامون را به شدت مورد نقد قرار داد. به نظر من اگر حلقه های روشنفکری فارسی زبان و محفل های آکادمیک امروز ایران را با ۶۰ سال پیش بخواهیم از منظر امر متنوع مقایسه کنیم جلال آل احمد هنوز پیشروترین روشنفکر ایرانی است و از اینجاست که باید منطق حمله و هجو و دشنام گویی علیه او را نیز ارزیابی کرد. جلال آل احمد جامعه شناس به معنای آکادمیک آن نبود ولی یقیننا جامعه شناس به معنای سی رایت میلزی بود، یعنی دارای “تخیل جامعه شناختی” بود. او به اغتشاش روشنفکری و نسبت آن با “زبان مادری” اشاره میکند ولی امروز کمتر روشنفکری در ایران جرات ابراز این نسبت را دارد و کمتر (به اندازه انگشتان دست) جامعه شناس ایرانی را سراغ دارم که شهامت بررسی این نسبت را داشته باشند ولی جلال ۶۰ سال پیش میگوید:

“اغتشاش ماقبل اول، ناشی از اختلاف زبان های مادری … است و سرکوفتگی های که به علت اخراج زبان های مادری غیر فارسی از حوزه ی فرهنگ برای اهل آن زبان ها ایجاد کرده”

دکتر جواد میری – جامعه‌شناس

به سخن دیگر، جلال آل احمد قائل به این است که ایرانی ملتی است “چند زبانه- و نه یک زبانه و این منظری هست که مطهری هم به گونه ای آن را بیان کرده است و بر خلاف نوباستانگرایان این دو ایرانیت را در فارسیت تحدید نمیکنند. به عبارت دیگر، خوانش جلال آل احمد از ایرانیت و زبان و روشنفکری موضوعی است که باید به آن بصورت جدی پرداخت.

یکی از بحث های شیرین در حوزه زبانشناسی در ایران معاصر مقوله “زبان ترکی” در ایران است. بحث های چالش برانگیزی در عرصه علوم اجتماعی و حتی در صحنه های سیاسی در باب زبان ایرانیانی که به ترکی سخن می گویند در این صد و بیست ساله اخیر رخ داده است. برخی حتی تا آنجا پیش رفته اند که ترکیت زبان ترکی در ایران را مورد تشکیک قرار داده اند و ادعا نموده اند که زبان اهالی آذربایجان شاخه ای از زبان فارسی است و ربطی به زبان ترکی ندارد و هستند محقیقنی که معتقدند زبان پیشین مردمان آذربایجان شاخه ای از زبانهای ایرانی بوده است که آرام آرام به ترکی آذری تغییر پیدا کرده است. البته در این میان سیاست پیشه گانی نیز بوده اند که این دگرگونی زبانی را از منظر ایدیولوژیک تفسیر کرده اند و با ظهور دولت مدرن تلاش برای امحاء زبان ترکی در ایران نموده اند که کماکان برخی از رگه های این ایدیولوژی را در برخی از مدیران امروز جمهوری اسلامی نیز مشاهده می کنیم. اما پرسش اینجاست که جلال آل احمد زبان ترکی را چگونه مفهومسازی کرده است؟ البته اجازه دهید پیش از پرداختن به رویکرد جلال آل احمد به “تغییر زبانی” (Linguistic Conversion) به موضوع “تغییر دینی” و “تغییر مذهبی” در ایران اشاره کنیم. زیرا در هر سه مورد و حتی مورد چهارم یعنی “تغییر معاصرتی” (یعنی در مواجهه ایران با تمدن اروپایی) ما دچار خّلط مفهومی بنیادین هستیم.

به سخن دیگر، بسیاری از متفکرین ایرانی وقتی ورود اسلام به ایران را روایت می کنند به گونه ای تقلیلگرایانه به این موضوع می پردازند کانه تغییر دینی امری یک شبه و دفعی است و یا هنگامیکه از تغییر مذهبی از تسنن به تشیع در ایران سخن می گویند کانه شاه اسماعیل یک شبه همه را به مذهب تشیع اجبار کرد و یا هنگامیکه ایرانیان با مدرنیته روبرو شدند دستهای پشت پرده سوژه ایرانی را دچار معاصرت کرد و یا وقتی در باب زبان ترکی در ایران سخن می گویند پیچیدگی های دگرگونی های زبانی را به حمله مغول و ترکان فراسوی جیحون نسبت می دهند. این شیوه از تشریح و تبیین مسائل اجتماعی و فرهنگی شاید برای فهم عوامانه مقبول بیفتد ولی برای ذهن آکادمیک این مناط کارگر نمی افتد و باید منهج دیگری برگزید. به عبارت دیگر، تغییراتی در این سطح از پیچیدگی نیازمند فهم تاریخی و بینش جامعه شناختی و درک تحولات تمدنی میباشد که در هر چهار مورد مذکور در ایران، تحلیل ها فاقد منطق قابل قبولی است. اما آیا تحلیل جلال آل احمد دارای منطق آکادمیک می باشد؟ البته در یک دهه اخیر در عرصه عمومی ایران جلال آل احمد را به انحاء گوناگون کوبیده اند و یکی از تقصیرات او را این برشمرده اند که گفتمان او فاقد معیارهای آکادمیک است و او اساسا ضربه مهلکی بر پیکر نحیف دانشگاه در ایران زده است. آیا این تیپ از انتقادات و هجمه ها صحیح است یا گفتمان جلال آل احمد نیازمند “خوانشی همدلانه” و “بازخوانی انتقادی صمیمانه” است؟ به نظر من رویکرد همدلانه و نقد صمیمانه می تواند نقاط قوت گفتمان جلال آل احمد را بیش تر برای ما آشکار کند و به جای “پیکار سیاسی” با متن، ما باید منطق گفتگو با متن جلال آل احمد را فرا گیریم و از این راه به افق های نوین دست پیدا کنیم. زیرا چه بپسندیم و چه اکراه داشته باشیم، گفتمان جلال آل احمد بخشی از سنت کلاسیک علوم اجتماعی و انسانی ایران است و بدون مواجهه همدلانه با این سنت نمی توان سنت ایرانی را فربه و سترگ تر کرد. در “خدمت و خیانت روشنفکران” جلال آل احمد پرسشی را مطرح می کند و می گوید:

“نمی دانم که دقیقا از چه تاریخی زبان ترکی در آذربایجان رایج شده است” (۱۳۹۵. ۴۱۱).

اما بلافاصله او ما را به بصیرتی بنیادین در باب “امر زبانی” ارجاع می دهد و سطح بحث را بالا می برد و می گوید “طرح این سوال نیز غلط است” (۱۳۹۵. ۴۱۱). چرا طرح این پرسش نادرست است؟ آیا نادرستی پرسش از باب اخلاق است یا از باب اپیستمولوژیک است؟ به نظر من نادرستی این پرسش در نگاه جلال آل احمد وجه اخلاقی ندارد بل ریشه در فهم او از تحولات فرهنگی و تمدنی دارد که زبان و دین و مذهب مولفه هایی از آنها هستند. در نگاه جلال آل احمد طرح این پرسش از این جهت نادرست است که

“هیچ مجموعه ی بزرگ انسانی یک شبه زبان خود را عوض نکرده اند یا مذهب خود را یا آداب خود را” (۱۳۹۵. ۴۱۱).

به سخن دیگر، برای فهم تحولات انسانی باید ادبیات دیگری برگزید و چشم اندازهای مفهومی دیگری انتخاب کرد تا بتوان تغییرات مهم در زیست جهان ایرانی را تحدید و تبیین نمود. جلال آل احمد روایتی از تحولات دارد که نیازمندیم آنرا مورد بازخوانی قرار دهیم. او، برخلاف افشار و اقبال و ارسنجانی و فروغی، معتقد است زبان ترکی در آذربایجان یک شبه رایج نشده است زیرا تحولات تمدنی و فرهنگی در چنین مستوایی منطق خاص خود را دارد. او می گوید ما

“… می دانیم که هر مجموعه ی بزرگ بشری در اثر مراوده با دیگر مجموعه ها، بده بستان های مادی و معنوی فراوان می کند. یکی از آنها، زبان و آذربایجان که نه تنها معبر؛ بلکه حتی اردونشین قبایل بسیاری از ترکان بوده است-از سلجوقی بگیر تا هلاکو و دست آخر ترکان آق قوینلو و قره قوینلو که سلف بی واسطه صفوی هستند …” (۱۳۹۵. ۴۱۱).

البته جلال آل احمد به این موضوع نپرداخته که زبان مغولی و ترکی تفاوت های بنیادینی دارند و چرا هلاکوی مغولی و اردوی آنها ترویج زبان ترکی را کردند ولی بحث او در باب تحولات زبانی در ایران قابل تامل است. البته او به این نکته اشاره می کند که زبان ترکی با زبان “تاتی آذری” متفاوت است و این زبان “به یقین بازمانده ی زبان مادها بوده است” (۱۳۹۵. ۴۱۱) و زبانی که امروز ما در ایران با آن مواجهیم زبان ترکی است. به عبارت دیگر، بحث هایی که امروز درباره زبان آذری در حوزه عمومی ایران مطرح است ریشه در همان “طرح سوال غلط است” (۱۳۹۵. ۴۱۱) که جلال آل احمد ۶ دهه پیش به آن پرداخته بود. اما پرسش مهمتری که او مطرح می کند این است که چرا و چگونه و مبتنی بر چه پشتوانه ای زبان ترکی توانست در ایران ریشه بدواند و کاری را که “زبان عربی” نتوانست به انجام برساند، زبان ترکی در آن موفق بود؟ اگر تحولات زبانی و دینی و مذهبی و مواجهه ایرانیان با مدرنیته را در چارچوب “واقعیات تاریخی” مورد تامل قرار دهیم، آنگاه به نتایج دیگری می رسیم که کمتر مورد تفکر قرار گرفته است. به عنوان مثال، جلال آل احمد تحولات زبانی در ایران را بر خلاف بسیاری از باستانگرایان از منظر فرهنگی و ادبی مورد مفهومسازی قرار می دهد.

او می گوید: “نکته ی … حاصل از این واقعیت تاریخی، این که اگر حتی زبان عربی با وجود پشتوانه ی مبنای ایمانی مقتدری همچو اسلام نتوانست خود را جانشین فارسی کند … و پس از گذر صد سال در دریای وسیع اهالی حل شدند و اگر ترکی بی پشتوانه ی هیچ مبنای ایمانی محتملی شاید در طول دویست سیصد سال جانشین زبان محلی شد، می توان گفت که یکی به علت کثرت اردوی ترکان و تداوم هجوم ایشان بود و دیگر به علت این که در زبان محلی … تاتی آذری … نه ادبیاتی وجود داشت و نه شعری و نه سنت فرهنگی جا افتاده ای همچو ادبیات و فرهنگ فارسی” (۱۳۹۵. ۴۱۱-۴۱۲).

به عبارت دیگر، برای فهم تحولات زبانی در ایران در نسبت با زبان ترکی باید علل دیگری را مورد مداقه قرار داد و نکته جالب توجه جلال آل احمد مسئله “غیبت ادبیات تاتی” و “حضور ادبیات ترکی” است. البته او به موضوع دیگری هم اشاره می کند که در فهم تحولات زبانی آذربایجان باید مورد بررسی تطبیقی قرار بگیرد و آن از منظر اقلیمی است. او می گوید:

“از نظر اقلیمی، آذربایجان به نواحی شرق ترکیه ی فعلی بیشتر شباهت دارد تا به گیلان و مازندران یا به کردستان یا عراق و فارس و می توان گفت آن چه از نظر تاریخ و فرهنگ و زبان بر ترکیه ی فعلی رفته است، ناچار شامل حال آذریایجان نیز می شده” (۱۳۹۵. ۴۱۲).

به سخن دیگر، تحولات زبانی در ایران و ترکیه دارای مشترکاتی است که برای فهم این مشترکات فرهنگی و زبانی نیازمند خردی غیر سیاسی هستیم. زیرا سخن گفتن از مشترکات زبانی بین شرق ترکیه و شمالغرب ایران میتواند گوینده را در مظان اتهام قرار دهد. البته اگر منطق فهم ما آکادمیک باشد، آنگاه به راحتی

می توان در باب تحولات زبانی در روایت جلال آل احمد سخن گفت؛ کما اینکه اشتراکات مذهبی بین بخش هایی از ایران و ترکیه و مناطق گوناگون در غرب آسیا و خاورمیانه تابع منطق سیاسی ملت-دولت ها نیستند.

منبع: کانال تلگرامی سید جواد میری – جامعه‌شناس

منبع:http://durnanews.ir/?p=44252

آیا ترک‌های آذربایجان از جایی آمده‌اند؟

دکتر توحید ملک‌زاده؛

آیا ترک‌های آذربایجان از جایی آمده‌اند؟

اسناد حضور ترک‌ها در منطقه خاورمیانه و حتی ایران و آذربایجان نه از قرن چهارم پنجم هجری بلکه چند هزار سال قبل بوده است.

دورنانیوز: یکی از شگردهای آریایی پرستها و تمامیت‌خواه‌ها درباره انکار حضور ترک‌ها در ایران قبل از قرن چهارم قمری، انگشت گذاشتن بر مهاجرت دسته‌ای از ترک‌ها به نام ترکان اوغوز در دوره سلجوقیان در قرن چهارم و پنجم هجری می‌باشد.

به عقیده این افراد قبل از ورود ترکان اوغوز به ایران و خصوصاً آذربایجان زبانی به نام آذری با منشایی غیرترکی در منطقه رایج بوده که از قضا تا امروز هیچ نوشته ادبی نیز ندارد. گرچه عده‌ای با تعمد وجود کلماتی از زبان‌های تاتی و هرزنی و حتی طالشی را منسوب به این زبان گمشده می‌دانند تا ادعای خود را مستندنمایند. ولی واقعیت این است که اسناد حضور ترک‌ها در منطقه خاورمیانه و حتی ایران و آذربایجان نه از قرن چهارم پنجم هجری بلکه چند هزار سال قبل بوده است.

توحید ملک زاده - عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

توحید ملک زاده – عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد

منابع ادعایی ما بررسی فیلولوژیک توپونیم‌ها (اسامی جغرافیایی)، ائتنونیم‌ها (اسامی طوایف)، هیدرونیم‌ها (اسامی رودخانه‌ها و دریاها) می‌باشد. هر یک از اسامی اورمیه، سلماس، تبریز، اردبیل، آستارا و … به‌تنهایی دریایی است از اسناد حضور و سکونت ترکان. اور یادگاریست از ترکان سومر پنج هزار سال قبل که به قولی تاریخ از سومر شروع می‌شود. وجود نام ترکان آس در توپونیم های سلماس و آستارا و حتی سیواس نشان‌دهنده قدمت چندین هزارساله ترکان در آذربایجان می‌باشد. بگذریم از اسامی تاوری تارماکیس در کتیبه‌های سه هزار سال قبل میخی که شکل اولیه تبریز بوده و حتی کلمه آرتا در اردبیل که به معنی دامنه کوه در ترکی سومری بوده است. نام قزوین نیز صورتی از کلمه کاس ها می‌باشد که در اسم دریای کاسپین نیز دیده می‌شود. قیدار که امروزه نام شهر گردیده نام الهه ایست از ترکان کاس که در منابع مختلف اسکیت و حتی سکا هم گفته می‌شود.

سوای بحث‌های اتیمولوژیک، آثار باستانی مکشوفه نظیر جام‌های حسنلو، مشگین، خلخال، آثار مربوط به دفن ترکان در مقابری که به کورقان معروفند و بالبالهای شهریئری در مشکین شهر همه و همه اسناد خوبی برای بررسی تاریخ ترک‌ها در آذربایجان می‌باشند.

جدای از مسائل فوق، ادعای عدم وجود آثاری از ترکی در قرون اولیه هجری به ترکی نمی‌تواند دلیل محکمه‌پسندی برای بودن و یا نبودن این زبان در منطقه‌ای باشد. چه مثلاً نمونه‌های اولیه زبان روسی برای اولین بار در قرن ۱۱ میلادی دیده‌شده و از اوایل ۱۸۰۰ وارد دوران طلایی شد یعنی دقیقاً ۲۰۰ سال قبل. یا حتی ادبیات فرانسه از ۱۶۰۰ میلادی رو به شکوفایی نهاد و قبل از آن این زبان‌ها تحت تسلط زبان و ادبیات لاتینی بود.

کتب مشهور دیوان لغات الترک، قوتادقوبیلیگ و دده قورقود از مهم‌ترین آثار کلاسیک ترکان می‌باشند. با اینحال نگاهی به اولین آثار ترکی در محدوده جغرافیایی ایران مربوط به اواخر قرن هفتم، نشان دهنده بلوغ فکری و ادبی این اشعار می‌باشد و همین بلوغ نشان می‌دهد که این ادبیات قبلاً آثاری نیز داشته که متأسفانه فعلاً در دسترس نمی‌باشد.

گرچه در اشعار فارسی شاعران بزرگ نظامی و خاقانی متولد در خطه آذربایجان نیز رگه‌هایی از کلمات، افکار و ایماها به ترکی وجود دارد ولی تا امروز شیخ عزالدین حسن اوغلو اسفراینی نخستین شاعر شناخته شده زبان ترکی آذربایجانی به شمار می‌آید؛ و در شعرهایش حسن اوغلی تخلص می‌کرد. اولین غزلی که به زبان ترکی آذربایجانی موجود است شعریست با مطلع زیر که متعلق به عزالدین حسن اوغلو می‌باشد:

آپاردی کؤنلومو بیر خوش قمر اوز جان‌فزا دیلبر

منبع:http://durnanews.ir/?p=43854

آیا قانون اساسی «آمريكا» با الهام از استوانه کوروش‌ نوشته شده است.!

🔴🟠🟡🟢🔵آیا قانون اساسی «آمريكا»
با الهام از استوانه کوروش‌ نوشته شده است.!؟

آیا آقایان جرج واشینگتن ، توماس جفرسون ، جان آدامز ، جیمز مدیسون، جیمز مانرو ، ساموئل آدامز ، بنیامین فرانکلین، جرج میسون، توماس پین، و جان هنکاک و ...

در جائی گفته‌اند که قانون اساسی آمریکا تحت تاثیر یا با الهام از کوروش بوده است.!؟
 

⚫️استوانه‌ای که ادعا میشود متعلق به کوروش است!!! در سال1879 میلادی در نیایشگاه اِسَگیله (معبد مردوک، خدای بزرگ بابلی) در شهرِ بابِلِ باستانی پیدا شده

و پدران بنیانگذار در سال1776 میلادی در راستای تدوین و اقتباس چارچوب قانون اساسی آمریکا فعالیت نمودند،

🔺پس اساسا تاثیر استوانه کوروش بر اندیشه پدران بنیانگذار منتفی است.

🔴یعنی بازهم مثل همیشه، این یک دروغ است و از بیسوادی مردم سوءاستفاده میکنند‌.

#پانفارسیسم_بیسوادی_پوکی_جهل_تحریف

@qazvinturklari

ساز قوپوز

#فرهنگ_و_هنر_تورک

❇️ ساز قوپوز🎸(Qopuz) یکی از سازهای سنتی تورکان در سراسر جهان است و در آزربایجان از جمله در بین آشیق‌‌های همدان و قزوین بسیار استفاده میشده.

🔴معنی قوپوز: قوپوز از دو کلمه در  تورکی باستان عبارت است. قوپ(Qop) به معنای ارتفاع و بلندی ، اوز(Uz) نیز به معنی صدا و آواز است.

🔴ساختار: دو سوم قسمت بیرونی قوپوز از پوست و یک سوم باقی‌مانده از چوب عبارت‌است.طول آن ۸۱۰ میلی متر، طول کاسه‌اش ۴۱۰ میلی متر، عرضش ۲۴۰ میلی‌متر و ارتفاعش ۱۲۰ میلی متر است.

@qazvinturklari 🎸🎻🎷🥁🎹🎼

واژه های ترکی در فارسی

#لغت
🌺🌺🌺
واژه های ترکی در فارسی
🌾🌾🌾
۱.آئینه
آینا= آی(ماه)+نا(پسوند) : ماه‌وش
ترکیب آینا مانند درنا و قیرنا
🍂🍂🍂
۲.آئین
آییْن و اوْیون : جشن، مراسم جشن باستانی و سالیانه تورکهای اویغور
🍁🍁🍁
۳.آباد:آپاد، آوا، اوْوا ، آواد

🔸از ریشه های قدیمی ترکی،به معنای جای خرم و سرسبز ، محل زندگی آدمی ،به صورت پسوند در انتهای اکثر روستا ها
👌 ابد در عربی نیز جمع این ریشه است: ابدالآباد= منتهی الآباد، آوادانلیق: آبادانی؛ احتمالاً اوْبا نیز محرف همین کلمه است و ریشه اصلی آباد نیز همان اوْب (محل زندگی) است. در واقعیت هم جای زندگی انسان را آباد می گویند.
🔸احتمال خیلی قوی نیز ائو (خانه، محل زندگی) نیز محرف همین اوْب باشد. پسوند آوا از قدیمی ترین پسوند ها در انتهای نام دهات ترک می باشد.

📗منبع:یک‌هزار واژه اصیل ترکی در فارسی
🍁🍁🍁
✔️قزوین تورک

🆔 @qazvinturklari

معنی کلمات تارلا و تاریم(طارم) چیست⁉️

معنی کلمات تارلا و تاریم(طارم) چیست⁉️

تارلا (ترکی): کشتزار"تارلا" به معنی مزرعه در ترکی ترکیه، مخفف "تاریقلاق" (تاریق+لاق) در ترکی قدیم است.زمین(زمین کشاورزی) ریشه آن به تاریم - Tarım - طارم - طرم بر می گردد. ناحیه ای از آزربایجان که بین استانهای زنجان، قزوین (نک. قازوین-قزوین) و گیلان تقسیم شده است و نام رودخانه ای در این ناحیه. بنا به جغرافیای سیاسی کیهان در ناحیه قزوین آزربایجان دو تاریم وجود دارد. یکی طارم علیا تاریم و جزء خمسه و دیگری طارم سفلی تاریم که جزء قزوین محسوب میشود. بلوک طارم سفلی در شمال غربی قزوین و جنوب منجیل واقع شده و اراضی آن حاصل خیز و زراعت آن دیمی و از آب چشمه مشروب میشود (جغرافیای سیاسی کیهان ص373). ریشه شناسی: تاریم کلمه ای ترکی به معانی زیر است: ١-از مصدر تاریماق به معنی کاشتن زمین و تخم افشاندن، معادلCultivate (در مقابل اکمه ک=Sow ، دیکمه ک=Plant ). کلمه "تاریم" مرکب از بن مصدری تاری. به علاوه پسوند اسم ساز از فعل "–یم" می باشد و به معنی عمل پاشیدن تخم در کشتزار است. این ریشه در فرمهای گوناگون در دیگر زبانهای اورال آلتائی از جمله مانچو، مغولی، مجاری و ... نیز موجود است (تارییا-تالای-دالا: زمین و کشتزار). از همین ریشه است "تاریق تاریماق" (اکین اکمه ک)، "داری"، تاریق (کشت، جو، گند، دانه، تخم، ....)، تاریقچی (زارع، کشاورز)، تاریقلاق (کشتزار، مزرعه)، تارقیلانماق، تاریقلیق، تاریقلیق ائو، تاریقلیق یئر (هر سه به معنی انبار محصول)، تاریلماق، تاریمسانماق، تارینماق، تاریرقو (جای کم علف)، تاریتقان، تاریتقو، تاریتیقلی، تاریتیقلیق، تاریتیقساق (کسی که علاقه مند به کشاورزی است)، تاریتماق. کلمه "تارلای" در ترکی تاتاری و "تارلا" به معنی مزرعه در ترکی ترکیه، مخفف "تاریقلاق" (تاریق+لاق) در ترکی قدیم است. ٢-تاریم به معنی شاخه های یک رود که به دلتا ریخته و در آنجا به خاک فرو می روند است. کاشغری آنرا به شکل شاخه های رود که به شنزارها و دریاچه ها می ریزد معنی کرده است. تاریم با بسط معنی به عنوان محلی که شاخه های رود به هم می پیوندند و مجازا به منطقه پرآب، حاصلخیز و گرمسیری است. به نظر می رسد که وجه تسمیه اصلی ناحیه تاریم آزربایجان بدین نام همین است. ٣-تاریم نام محلی در ترکستان در مرز اویغور با قوچا است. نام رودی که در آنجا روان است نیز تاریم می باشد (کاشغری). (در آزربایجان و ترکستان نامهای جغرافیائی مشترک بسیاری وجود دارند، مانند اورمو و اورومچی، بالاساقون و ورزقان، خییوو و خیوه، تاریم و طارم، ....) ٤-محمود کاشغری در اثر خود مصدری به شکل "تاریملاماق" به معنی عبور کردن از عرض رودخانه با پریدن از روی یک سنگ به سنگ دیگر را ذکر نموده است. ٥-یاقوت در اثر خود "تاریم" را به شکل "طرم" آورده و می گوید که "اهالی آن ناحیت را در زبان بومی خود "ترم" تلفظ می کنند". "تریم" مورد اشاره یاقوت می تواند اسم از مصدر ترمه ک به معنی محل جمع شدن (در اینجا آب) باشد (نک. سرده ری-سردرود). از همین ریشه است ترینگ (عمیق و وسیع، فقط در مورد آب)، ترینگوکله نمک (عمیق شدن آب)، ترنگه ک (نشد آب، برکه آب، چشمه)، تریگ (چیده شده)، ترگه (نک. دره گه ز-دگرز، درگزین-درجزین، دره)، ترگه لیرمه ک (جمع شدن)، ترگه شمک (پشت سر هم آمدن و جمع شدن)، ترگی (سفره و خوراکیهای رون آن)، ترقوچی (جمع کننده)، درمه، تریگسه ک، تریلگه ن، تریلمک، تریمسینمک، ترینمک، دریشمک، ترگه ک (بقچه)، ترکه ن (کسی که همه از او اطاعت می کنند)، ترکین (جمع و جور). ٦-حمدالله مستوفی ضمن اشاره به ترکی بودن نام تاریم، معنی آنرا در ارتباط با کلمه طلا در زبان ترکی دانسته است "گویند در ته این رود گاهی طلا یافت شده و اسم قریه و رودخانه به ترکی دلالت بر وجود طلا دارد". اما نگارنده از وجود کلمه ای معادل و یا مربوط به طلا در زبان ترکی به شکل تاریم و یا نزدیک به آن اطلاعی ندارم. ٧-تاریم و یا تریم به گفته کاشغری، به معنی لقبی است که به شاهزاده ها و خانمهائی که از نسل افراسیابند و نیز کودکان و فرزندان آنها داده می شود. "آلتین تاریم" به معنی سمبل زنان اشراف می باشد. عده ای این لقب را مخفف "تنگریم" دانسته اند. منبع:https://lamtakam.com/dictionaries/azad/89544/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%84%D8%A7 🏛🏝 @qazvinturklari

چگونه ترکیه با قدرت نرمش پاکستان را فتح کرد؟

 

چگونه ترکیه با قدرت نرمش پاکستان را فتح کرد؟

 

امروزه سریال های تلویزیونی ترکی بعد از سریال های امریکایی به لحاظ محبوبیت در رده دوم قرار دارند.

فاطیما بهوتو در فارن پالسی نوشت: وقتی ازرا بیلگیچ، ستاره ۲۷ ساله سریال محبوب تلویزیونی ترکیه یعنی قیام ارطغرل (رستاخیز)، تصویری از خودش با لباسی [نامناسب]در اینستاگرام منتشر کرد، نمی توانست پیش بینی کند که چه واکنش منفی انتظارش را می کشد. بیلگیچ که در نقش حلیمه خاتون ایفای (شاهزاده سلجوق که با ارطغرل غازی که پدر عثمان یکم بنیانگذار امپراطوری عثمانی، ازدواج کرد) می کند، با هزاران کامنت منفی مواجه شد، حتی برخی از آن ها خواستار توبه ی او شدند.

امروزه سریال های تلویزیونی ترکی بعد از سریال های امریکایی به لحاظ محبوبیت در رده دوم قرار دارند. همزمان زبان ترکی با پشت سر گذاشتن زبان های فرانسوی، اسپانیایی و ماندارین به پربیننده ترین زبان خارجی در جهان تبدیل شده است. سریال ارطغرل که فیلمبرداری آن از سال ۲۰۱۴ آغاز شد، اولین بار در نتفلیکس دیده شد و از آن زمان مجوز پخش در ۷۲ کشور را دریافت کرد.
توقف پخش سریال‎های ترکیه‎ای در "ام.بی.سی" عربستان
وقتی نسخه نهایی سریال برای اولین بار از تی آرتی پخش شد، در سالگرد تسخیر قسطنطنیه توسط عثمانی و سقوط امپراتوری بیزانس تعداد بیشتری از افراد در یوتیوب کلیدواژه ارطغرل را جستجو کردند، این جستجو حتی از میزان جستجوی شخصیت جان اسنو در سریال بازی تاج و تخت هم بیشتر بود.

ارطغرل با بازی انگین آلتان دوزیاتان دورانی را روایت می کند که در آن جهان اسلام قدرت برتر بود. این سریال با ذکر این مقدمه آغاز می شود که از زمان دریافت کلام خدا توسط حضرت محمد (ص) حدود ۶۰۰ سال می گذرد و اکنون اسلام از ایبریا تا رودخانه سند گسترش یافته است. در ادامه نیز راوی قول می دهد که اسلام در سراسر زمین گسترش یابد. در سراسر سریال ارطغرل به عنوان یک انسان شریف، سزاوار جلال و احترام به تصویر کشیده می شود. او صالح، نترس و عادل است تا جایی که حتی جاسوس ها و خائنان او را ستایش می کنند.

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه پخش این سریال را تبریک گفت و اعلام کرد که خودش از طرفداران آن است. ناگفته نماند که تهیه کننده سریال، کمال تکدن، عضو حزب عدالت و توسعه اردوغان (AKP) و کارگردان آن، محمت بوزداگ هم جزو حامیان حزب است. وی پس از آنکه اردوغان و کابینه وی اولین نماز مسلمانان را در ایاصوفیه اقامه کردند پس از آنکه دادگاه وضعیت کلیسای بیزانس در قرن ششم را به عنوان موزه لغو کرد، در توییتر نوشت: اشتیاق هشتاد و شش ساله به پایان رسیده است. نوه نلسون ماندلا، یکی از اعضای پارلمان آفریقای جنوبی، از این مجموعه بازدید کرد و عکس هایی را در لباس قبیله ای ارطغرل گرفت، کاری که پیش تر نیکولاس مادورو رئیس جمهور ونزوئلا هم در جریان سفر خود به ترکیه انجام داده بود. بوزداگ ادعا کرد که مادورو چنان تحت تاثیر قرار گرفته که حتی به فکر مسلمان شدن افتاده است.

پاکستان اولین کشوری نیست که مشتاق پخش سریال ارطغرل است. پاکستان و ترکیه مد هاست که روابط محترمانه ای دارند و یکدیگر را کشور های برادر می نامند. پس از تاسیس پاکستان در سال ۱۹۴۷ ترکیه یکی از اولین کشور هایی بود که این کشور را به رسمیت شناخت و برای عضویت در سازمان ملل متحد لابی کرد.

حتی قبل از استقلال پاکستان، مسلمانان راج انگلیس تحت حمایت جنبش خلافت در ۱۹۱۹-۱۹۲۲ در حمایت از امپراتوری در حال فروپاشی عثمانی متحد شدند. خلافت نمادی از وحدت جهانی مسلمانان بود و اگرچه این جنبش پس از مصطفی کمال آتاتورک فروپاشید، اما مسلمانان هند همچنان به گسترش آن کمک می کردند.

آسیا امروز با اختلافات فرقه ای، افراط گرایی مذهبی و تغییرات ژئوپلیتیکی دست به گریبان است. عربستان سعودی و ایران که مدت ها است درگیر جنگ نیابتی هستند، هند نارندرا مودی، از ریشه های سکولار خود دور شده و به سمت اکثریت گرایی هندو تمایل دارد. پاکستان تمایلات زیادی نسبت به چین پیدا کرده و سعی می کند وهابیت را تضعیف کند.

اگرچه روابط دوجانبه بر تعاملات سیاسی، نظامی و اقتصادی متمرکز بوده، اما امروز پاکستان و ترکیه در حال تعمیق روابط فرهنگی خود هستند. محبوبیت سریال ارطغرل در پاکستان چندان هم خودجوش یا شانسی نیست. پیش تر دو سریال خرم سلطان و عشق ممنوع هم محبوبیت بالایی در پاکستان داشتند. بر اساس برآورد ها بیش از ۵۵ میلیون نفر یعنی حدود یک چهارم جمعیت کشور قسمت آخر عشق ممنوع را در پاکستان تماشا کردند. این اولین بار در تاریخ پاکستان بود که یک نمایش خارجی چنین تعداد تماشاگر بالایی را به خود اختصاص می داد.

برخلاف سریال های قبلی، محبوبیت ارطغرل از اهمیت سیاسی عمیق تری برخوردار است چرا که تا پیش از این واردات فرهنگی پاکستان عمدتا از غرب بوده است. پاکستان به طور کلی میدان جنگ بین ترکیه، ایران، عربستان سعودی و دیگران بوده است. پاکستان همواره همچون خط گسلی بوده که از بدو تولد تاکنون، در جهات مختلفی چرخیده است.

تلویزیون پاکستان (PTV) پس از درخواست عمران خان نخست وزیر، پخش فصل اول سریال ارطغرل را در ماه رمضان امسال آغاز کرد. عمران خان غالبا در سخنرانی های خود از این سریال یاد می کند. وی اخیرا از فرهنگ دست سومی که به قول خودش از طریق هالیوود و بالیوود پاکستان را آلوده کرده بود ابراز ناراحتی کرد. به طور کلی پاکستان ۲۵ درصد از مخاطبان جهانی سریال ارطغرل در یوتیوب را تشکیل می دهد.

کشور پاکستان نسبت به فرهنگ و به طور کلی معنای پاکستانی بودن خود سردرگم است. در طول ۷۳ سال گذشته این کشور نتوانسته تضاد میان سنت و مدرنیته را در خود حل کند. این سردرگمی بیشتر در میان نخبگان پاکستانی مشهود است و پاکستانی های طبقه متوسط که پایگاه سیاسی عمران خان را تشکیل می دهند با غرور از اسلام و مسلمانی خود یاد می کنند. سریال ارطغرل بر اساس ارزش های کاملا محافظه کارانه ساخته شده و هیچ داستان عاشقانه دلپذیر یا زنانی با لباس های نامناسب در آن وجود ندارد. در این سریال، داستان های عاشقانه از طریق ازدواج یا از طریق اشتیاقی پاکدامنانه به تصویر کشیده می شود. بسیاری از شخصیت های زن سریال از پوشش قبیله ای استفاده می کنند. خود شخصیت ارطغرل را اغلب می توان در نماز یافت.

عجیب اینکه، با وجود تمام وفاداری پاکستانی ها نسبت به ارطغرل و ارزش های آن، به نظر می رسد که آن ها توجه چندانی به پیام برنامه کثرت گرایی مذهبی ندارند. ارطغرل نه تنها خیرخواه است بلکه نسبت به معتقدان به آیین های دیگر نیز سخاوتمندانه رفتار می کند. این درسی است که پاکستان می تواند از آن یاد بگیرد.

ترکیه قدرت روایت ها را درک می کند و به همین خاطر با هوش و ذکاوت تمام به دنبال ساختن تصویری جدید، بازنویسی تاریخ و پاک کردن حقایق گذشته یک ملت است. بینندگان عثمانی را در قوی ترین و تواناترین آواتار های خود می بینند و این آن چیزی است که ترک ها می خواهند.

قدرت نرم تنها در صورتی موثر است که قدرت پشت آن نیز معتبر دیده شود. دولت ترکیه مطمئنا مشکلات زیادی دارد که یک مثال آن کاهش شدید آزادی مطبوعات است. با این حال ترکیه هنوز هم در مقایسه با عربستان سعودی وضعیت بهتری دارد چرا که به هر حال، ترک ها نوجوانان را به دلیل شرکت در اعتراضات یا روزنامه نگاران را در کنسولگری های خود سر نمی برند!

در حال حاضر به نظر نمی رسد که تلاش های سنگین، اما ناشیانه عربستان سعودی بتواند ترکیه را به عنوان پیروز جنگ های فرهنگی قرن بیست و یکم جهان اسلام به عقب براند

منبع:https://buzdid.ir/post/14061702/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D9%86%D8%B1%D9%85%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D9%81%D8%AA%D8%AD-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%9F?type=Tag

۵ دلیل خوب برای این که گوجه‌فرنگی بیشتری میل کنید

 » مجله سرگرمی

۵ دلیل خوب برای این که گوجه‌فرنگی بیشتری میل کنید

در این مطلب ۵ دلیل خوب می‌آوریم که شما را قانع می‌کند بیش از پیش از گوجه فرنگی استفاده کنید.

۵ دلیل خوب برای این که گوجه‌فرنگی بیشتری میل کنید

به گزارش گروه وبگردی باشگاه خبرنگاران جوان، گفته می‌شود که دنیای خوش‌خوراکی بدون وجود گوجه‌فرنگی دوامی ندارد. از ترکیبات مغذی که وارد بدن می‌کند تا رنگ و طعمی که به غذا می‌دهد قابل تقدیر است و به واقع بدون آن نمی‌توان به پخت غذا‌های خوشمزه و البته مفید امید چندانی داشت.

 

فرقی نمی‌کند که از گوجه فرنگی در تهیه غذا، سس، سالاد و یا به صورت آب گوجه استفاده می‌کنید. چون در هر صورت از فواید آن بهره‌مند می‌شوید. سعی کنید این ماده غذایی را همیشه در یخچالتان داشته باشید تا هر چه بیشتر خواص آن را وارد بدنتان کنید. در این مطلب ۵ دلیل خوب می‌آوریم که شما را قانع می‌کند بیش از پیش از گوجه فرنگی استفاده کنید.

 

گوجه فرنگی میل کنید تا از مشکلات قلبی دور باشید


گوجه فرنگی بخش مهمی از هر رژیم غذایی سالم محسوب می‌شود. معمولاً اکثر افراد به دلیل رنگ قرمز آن که باعث خوش‌رنگی غذا‌ها می‌شود به سراغ این ماده غذایی می‌روند؛ اما باید بدانید که همین رنگ قرمز زیبا نشان‌دهنده وجود میزان زیادی آنتی‌اکسیدان‌ها است که برای بدن بسیار مفید هستند.

 

یکی از عناصر مفید و سالم موجود در گوجه فرنگی «لیکوپن» است که سلامت قلبتان را ارتقا می‌دهد. لیکوپن رنگدانه‌ای با خواص آنتی‌اکسیدانی بالا است که از سلول‌های بدن در برابر آسیب رادیکال‌های آزاد محافظت می‌کند. این رنگدانه الکترون‌هایی در خون آزاد می‌کند که مانع از آن می‌شوند که مولکول‌ها و غشای سلولی آسیب ببینند. باید بدانید که افزودن مقداری روغن زیتون به گوجه فرنگی و تفت دادن آن باعث آزاد شدن بیشتر لیکوپن می‌شود. به این ترتیب در تهیه سس گوجه فرنگی خوشمزه و مصرف منظم آن تعلل نکنید.

 

گوجه فرنگی باعث تنظیم فشارخون می‌شود


اگر این روز‌ها مشخص شده که فشارخونتان بالا است و پزشک برایتان دارو تجویز کرده است بیشتر به فکر تغذیه‌تان باشید. بدانید که داشتن یک رژیم غذایی درست می‌تواند کمک زیادی به شما بکند. در عین حال توصیه می‌کنیم از همین امروز مصرف گوجه فرنگی را به هر صورتی از سس گوجه خانگی گرفته تا در کنار غذا و ... افزایش دهید. می‌دانید چرا؟ چون گوجه فرنگی لیکوپن و پتاسیم زیادی دارد که به جریان خون کمک کرده و در عین حال مانع از احتباس مایعات در سلول‌های بدن می‌شوند. در نتیجه فشارخونتان تنظیم می‌شود.

 

گوجه فرنگی سدی در برابر سرطان‌ها ایجاد می‌کند
درست است که سرطان بیماری پیچیده‌ای است و عوامل متعددی در ابتلا به آن نقش دارد و مصرف گوجه فرنگی نمی‌تواند ۱۰۰ درصد از ابتلا به آن پیشگیری کند؛ اما در هر حال مصرف این ماده غذایی باعث تغذیه سلول‌ها شده و بافت‌ها را در برابر حملات بی‌وقفه رادیکال‌های آزاد مقاوم ساخته و محافظت می‌کند. گوجه فرنگی یکی از منابع غنی آنتی‌اکسیدان‌ها است. این ماده غذایی به لطف لیکوپن و دیگر عناصر مغذی خود مانند «گلوتاتیون» از DNA سلول‌ها مراقبت کرده و مانع از نابودی آن‌ها می‌شود.

 

گوجه فرنگی سموم بدن را دفع می‌کند


نظرتان در مورد نان تهیه شده از آرد سبوس‌دار با چند عدد گوجه گیلاسی و یک فنجان چای سفید و یک عدد سیب برای صبحانه چیست؟ باید بدانید پیشنهادی که کردیم یک انتخاب سالم و سیرکننده است که در عین حال سموم بدن را دفع می‌کند. در واقع تک‌تک مواد غذایی پیشنهادی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌هایی هستند که مانند تصفیه‌کننده عمل می‌کنند و می‌توانند تمام مواد مورد نیاز بدن را از فیلتر رد کنند. حتماً می‌دانید که از لیموترش به عنوان سم‌زدای قوی بدن یاد می‌شود. از این پس خیار، گوجه فرنگی، بادمجان و آرتیشو را نیز به دلیل داشتن این خاصیت به یاد بسپارید.

 

گوجه فرنگی برای دیابتی‌ها فوق‌العاده است


بنابر اعلام انجمن دیابت آمریکا، مصرف منظم گوجه فرنگی برای افرادی که از دیابت رنج می‌برند فوق‌العاده است. چون سطح گلیسمی آن پایین است و در عین حال مواد مغذی فوق‌العاده‌ای مانند کلسیم، پتاسیم، فیبر، منیزیم و ویتامین A، C و E دارد.

 

آب هندوانه و گوجه فرنگی: هدیه سلامتی


آب گوجه فرنگی و هندوانه یک نوشیدنی خنک است که برای یک روز پرانرژی فوق‌العاده است. این نوشیدنی به‌ویژه برای تصفیه بدن و تأمین آب آن توصیه می‌شود. تهیه این نوشیدنی کار سختی نیست و هر زمان که هندوانه و گوجه فرنگی خوب در اختیار داشته باشید می‌توانید دست به کار شوید.

 

مواد لازم:
گوجه فرنگی رسیده ۲ عدد متوسط
هندوانه ۳۰۰ گرم
آب ۱۵۰ میلی‌لیتر
برگ نعنا ۳ پر
یخ ۲ قالب

روش تهیه و استفاده:
هرچند گوجه فرنگی پخته شده خواص بیشتری نسبت گوجه فرنگی خام دارد؛ اما بدانید که این نوشیدنی نیز برای سلامتی بدنتان مفید است.


در گام اول ۳۰۰ گرم هندوانه را قاچ کرده و هسته‌های آن را در آورده و کنار بگذارید.


گوجه‌فرنگی‌ها را به خوبی بشویید و هر یک را دو قسمت کنید.


بهتر است قبل از افزودن نعنا آن‌ها را بکوبید تا ترکیبات ضروری‌شان به خوبی آزاد شوند.


سپس گوجه فرنگی و هندوانه را داخل مخلوط‌کن بریزید و به مدت چند ثانیه میکس کنید.


مقداری آب به آن اضافه کنید تا زیاد غلیظ نباشد.

 

در نهایت برگ‌های له شده نعنا را نیز اضافه کنید.


نوشیدنی سالم و مغذی‌تان آماده است.

منبع: تبیان

 

۵ دلیل اهمیت مصرف پنیر در وعده صبحانه

علمی پزشکی » کلينيک

۵ دلیل اهمیت مصرف پنیر در وعده صبحانه 

متخصصان علوم تغذیه تاکید دارند پنیر به دلیل آنکه سرشار از مواد مغذی است بهترین گزینه برای وعده صبحانه است.

به گزارش خبرنگار حوزه کلینیک گروه علمی پزشکی باشگاه خبرنگاران جوان، بی تردید بهترین راه برای آغاز یک روز خوب و پرانرژی، داشتن یک صبحانه سالم و مقوی است. متخصصان می‌گویند وعده صبحانه بسیار پر اهمیت است، زیرا فرد در طول شب نزدیک به ۱۰ ساعت غذایی مصرف نکرده و بدن نیازمند تامین انرژی است. از این رو، داشتن یک صبحانه مقوی و سالم که بتواند علاوه بر تامین ویتامین و پروتئین، باعث تقویت متابولیسم (سوخت و ساز) بدن شود، اهمیت دارد.

یکی از مواد غذایی فوق العاده برای وعده صبحانه پنیر است. در این گزارش به ۵ دلیل اهمیت مصرف پنیر در صبحانه می‌پردازیم.

۱- سرشار از پروتئین و املاح

پنیر دارای درصد بالایی پروتئین است و همین امر باعث می‌شود فرد برای مدت طولانی‌تر در طول روز احساس سیری کند. فرآیند هضم پنیر در معده با کندی صورت می‌گیرد و باعث می‌شود ترشح مواد شیمیایی بدن که باعث احساس سیری می‌شوند، افزایش یابد.

فراتر از پروتئین بالا، پنیر سرشار از چربی، آهن، کلسیم و منیزیم است. از همین رو، پنیر بهترین گزینه برای سلامت بدن در وعده صبحانه است. خوردن پنیر در وعده صبحانه علاوه بر تامین انرژی بدن، می‌تواند باعث تندرستی و نشاط شود.

از کاهش وزن تا استحکام استخوان؛ ۵ دلیل اصلی مصرف پنیر در صبحانه

۲- افزایش سطح انرژی بدن و لاغری

پنیر مخلوط بسیار عالی از مواد مغذی است که می‌تواند برای کسانی که به حفظ وزن خود اهمیت می‌دهند، گزینه مناسبی باشد. پنیر باعث افزایش انرژی بدن می‌شود و می‌تواند فرد را در طول روز پرانرژی نگاه دارد. اگر می‌خواهید روز خود را پرانرژی آغاز کنید ۱۵۰ تا ۲۰۰ گرم پنیر خام را در وعده صبحانه خود بگنجانید.

متخصصان علوم تغذیه همواره تاکید دارند نخستین گام برای کاهش وزن این است که مصرف پروتئین در رژیم غذایی افزایش یابد. پروتئین برای مدت طولانی در فرد احساس سیری ایجاد می‌کند و همین امر باعث کاهش مصرف مواد غذایی از سوی انسان می‌شود. پنیر یکی از منابع بسیار مناسب پروتئین است. بخصوص کسانی که گیاه خوار هستند می‌توانند با گنجاندن پنیر در رژیم غذایی خود، پروتئین بدنشان را تامین کنند.

۳- کربوهیدرات پایین

پنیر از مواد غذایی است که کربوهیدارت پایینی دارد. هر یکصد گرم پنیر درست شده از شیر گاو تنها یک گرم کربوهیدرات دارد. از همین رو، پنیر گزینه مناسبی برای کسانی است که به دنبال کاهش وزن هستند. ۲۸ گرم پنیر تنها ۸۲ کالری انرژی دارد.

۴- منبع خوب کلسیم

بدن انسان وابستگی زیادی به کلسیم دارد. کلسیم در حفظ سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند. توصیه می‌شود به طور روزانه و مستمر از لبنیات و بخصوص پنیر برای تامین کلسیم بدن استفاده شود. با افزایش سن خطر پوکی استخوان در افراد افزایش می‌یابد. از این رو، اهمیت دارد افراد دارای کهولت سن مصرف لبنیات و پنیر را در رژیم غذایی خود بگنجانند.

از کاهش وزن تا استحکام استخوان؛ ۵ دلیل اصلی مصرف پنیر در صبحانه

۵- مناسب برای بیماران

پنیر فواید بی شماری بخصوص در کسانی که از بیماری‌ها رنج می‌برند، دارد. پنیر برای کسانی که مبتلا به دیابت هستند بسیار مفید است. پنیر همچنین سرشار از اسید چرب امگا ۳ است که برای رشد ذهنی کودکان اهمیت زیادی دارد.

همچنین پنیر برای کسانی که از بیماری‌های قلبی رنج می‌برند، مفید است. مصرف پنیر باعث تنظیم فشار خون در افراد شده و سطح کلسترول خون را کنترل می‌کند.

با این حال، متخصصان علوم تغذیه می‌گویند انسان‌ها باید در مصرف هر مواد غذایی اعتدال و میانه روی را رعایت کنند. همچنین تاکید می‌شود افراد پنیر را حتما با گردو مصرف کنند. مشاهده شده است برخی افراد به مصرف پنیر حساسیت نشان می‌دهند که بهتر است این افراد از پنیر‌های تولید شده از شیر گاو استفاده نکنند

منبع:https://www.yjc.ir/fa/news/7473412

بهترین ماده غذایی برای صبحانه چیست؟

بهترین ماده غذایی برای صبحانه چیست؟

برخی خوراکی‌ها ضمن ارزان بودن نسبی و در دسترس بودن جزو مقوی‌ترین و کامل‌ترین مواد غذایی برای وعده صبحانه محسوب می‌شوند.

به گزارش خبرنگار حوزه کلینیک گروه علمی پزشکی باشگاه خبرنگاران جوان، صبحانه یکی از مهمترین وعده‌های غذایی افراد محسوب می‌شود که بسیاری نسبت به آن بی توجه اند یا زمان کافی برای صرف آن ندارند.

تخم مرغ آب پز یکی از بهترین غذا‌هایی است که به تنهایی می‌تواند برای صبحانه افراد کافی باشد که  در ادامه مطلب به مهمترین خواص این ماده غذایی پرداختیم.

تخم مرغ  باعث می‌شود احساس سیری بسیار طولانی‌تر از غلات و حبوبات داشته باشید. پروتئین و چربی موجود در تخم مرغ به حفظ سطح انرژی شما کمک می‌کند و نیاز به میان وعده صبحگاهی را کاهش می‌ دهد. این ماده غذایی همچنین به کاهش وزن کمک می‌کند و یکی از مزیت‌های تخم سیر نگه داشتن شماست بنابراین اشتهای شما را می‌کاهد.

تخم مرغ منبع غنی از پروتئین است و همانطور که می‌دانید این ماده  تمام آمینو اسید‌های ضروری مورد نیاز بدن را دارد، ضمن اینکه نسبت  به دیگر مواد غذایی غنی از پروتئین ارزان‌تر بوده و در دسترس همه قرار دارد.

تخم هیچ گونه کلسترول مضری ندارد و این در حالی است که گزارش‌های قبلی نشان می‌داد این ماده غذایی کلسترول بد شما را افزایش می‌دهد اما این موضوع رد شده است؛ بنابراین نیازی به نگرانی در مورد خوردن تخم مرغ نیست که خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد.

تخم مرغ باعث رشد ذهن و تقویت حافظه می‌شود. کولین، یک ماده مغذی اساسی موجود در تخم مرغ است که  باعث تحریک رشد و عملکرد مغز می‌شود همچنین با افزایش حافظه و بهبود هوشیاری ارتباط دارد.

تخم مرغ از بینایی شما محافظت می‌کند. دو آنتی اکسیدان لوتئین و زاکزاتین که در تخم مرغ وجود دارد باعث محافظت از بینایی شما در مقابل اشعه یووی می‌شود همچنین با کاهش احتمال ابتلا به آب مروارید در پیری همراه است

منبع:https://www.yjc.ir/

امپراطور تورک قوت

🗯امپراطوری قوت
(اولین امپراطوری ترک و اولین دولت دموکراتیک در تاریخ)
lulu, qut, quti, qutium, kutmux

بدلیل اینکه در سرزمین لولو دولتی منسجم نتوانسته بود تشکیل شود، شاهان لولو نتوانسته بودند مردمشان را از ظلم ایلامیان و اکدیان نجات دهند و از صحنه سیاست عقب نشینی کرده بودند.
امپراطوری قوت که ۴۲۰۰ سال قبل توسط اقوام قوتی تشکیل شده بود اولین دولت دنیای باستان بود که ساختار دموکراتیک داشته است. در دوران حاکمیت قوتیان که دولتهای سومر، ایلام و اکاد را فتح کرده بودند به مدت یک قرن کل منطقه در ثبات و آرامش به سر میبرد. 
سران قبایل مختلف که در منطقه کرکوک-آراپا جمع شده بودند، enridavazir از طایفه قوت را به رهبری برمیگزینند. و وی نیز اردوی متحد شده را علیه امپراطوری آکاد رهبری میکند. در این نبرد که در سال ۲۲۰۱ ق.م بین آکاد و "اوممان-ماندا" رخ داد، نارام-سوئن پس از ۳۶ سال حاکمیت کشته میشود.
و  enridavazir این پیروزی را در شهر سومری نیپّور که تحت کنترل اکد بود بر روی سنگی حک کرده و در ظفرنامه خود عنوانی که سالیان سال نارام-سوئن در اختیار داشت را به لقب خویش علاوه میکند: " شاه قوتی، فرمانروای چهار گوشه جهان"
اقوام قوت-لولو که همانند ترکان آزر با شاخه کاسپیِ تیپِ آنتروپولوژیکِ دولیکوسفالِ مدیترانه ای خود از همسایه های سومری، ایلامی و آکادی خود متمایز میشدند، از لحاظ شیوه دفن نیز با آنها فرق داشته اند. قوتها بر خلاف سومر، ایلام و آکاد که مرده گان خود را به صورت درازکشیده دفن میکرند، طی سه هزار سال مرده گان خود را به شکل جنینی دفن کرده اند.
ای.م.دیاکونوف بر اساس آثار مکشوفه در سیالک، گوی تپه و... بیان کرده بود که اهالی بومی متعلق به تیپ مدیترانه ای نژاد اروپایی بوده اند. حدود صد سال پیش آنتروپولوژ فرانسوی E.T.Hamin نیز بیان کرده بود که لولوبی ها و قوتها با ترکان آزر به ویژه با آزرهای
 قره باغ(شوشا) تیپ یکسانی دارند.

(توجه شود که پروتو ترکها با ترکمن ها وآزرهای امروزی از لحاظ آنترپولوژی متعلق به تیپ مدیترانه ای نژاد اروپایی هستند اما نام "نژاد اروپایی" که به آن داده شده است برخلاف زبان شناسی تنها نشان دهنده اقوام هند-اروپایی نیست.)

عبارت سومری" quruş eren-a du" در دوران حاکمیت قوتیان به شکل فراخوانی جوانان به کارهای بنایی، کانال و کشاورزی تفسیر شده و به صورت پیوستن جوانان به گروههای کار ارائه میشود. اما این عبارت در دوران قوتیان بیشتر با مفهوم جوانانی که به ərənها میپیوندند همخوانی دارد چون در اینجا واژه "برده-qul" به کار نرفته بلکه
 واژه ere(d) یعنی eren  به کار رفته است. و به الحاق جوانان سومری به اَرَن های قوتی تاکید میشود.
بر خلاف  شاهان سومر، ایلام و آکاد، شاه قوتی بر اساس سنتی عمومی و مطابق رسوم قوتی برای مدتی معین انتخاب میشد. و وقتی دوره وی به اتمام میرسید شاه جدید که در توی(مجلس/شورای بزرگان) انتخاب میشد، جانشین او میگشت. و مدت حکومت شاه نیز در "توی" تصمیم گرفته میشد.(۲،۳،۶،۷ سال)

آنگونه که در لیست دیده میشود نام شاهان قوتی شباهت بسیاری با اسامی ترکی دارند.
sarlaq-  sarı-kan(خان کومان)
yarlaq- yarlakar kan ata
ibran(um)- əmrən, imrə
inqe-şus-  inqa turu, inqesüz
inim abakeş-  inim gültekin
elulmeş-  elalmış, elolmuş
kurum-  kurum xan( خان بلغار)
tirikan-  diri-kan, tarkan, türkan

در نوشته ای سومری متعلق به دوران قوت چنین بیان میشود که: "زن خدمتکار هم تراز با زن صاحبخانه شده بود، برده ها در کنار صاحبانشان حرکت میکردند، ثروتمندان به یتیمها و افراد قدرتمند به زنان مطلقه خطر نمیرساندند."

دانشمند معروف Beno Landsberger در مورد واژه قوت مینویسد: "اگر پسوند نسبیت اکدی(ium-) را از اتنونیم qutium یا kutium برداریم، نام kut باقی خواهد ماند." این دانشمند که کوتها را مورد توجه قرار میدهد در ادامه بیان میکند که: " قومی که نزدیکترین ارتباط را با ترکان داشته و یا حتی با این اسم عینیت دارد، قوم قوت میباشد". ای.م.دیاکونوف نیز قید میکند: " یکی از مسائلی که در اینجا جالب توجه  است وجود قومی با نام ترک در ترکیب کنفدراسیون اقوام قوتی میباشد".
اصطلاحاتی مانند
" bu ad bu igidə qutlu olsun"ا
"ye, ürəyində qutlu olsun"
در زبان آزر و
"kuyruğuna kut düşmüş"
"kutlu kula at kiminki" 
در داستان ماناس، معنی مقدس در کلمه قوت را میرسانند. در زبان "هات"ها نیز که در دوران امپراطوری قوت در آناتولی مرکزی ساکن بوده اند کلمه کوت( روح، جان) در همان معنی به کار میرفته است.

اسپاروک خان که به بلغارستان امروزی رفته و دولت بلغار را پایه گذاری کرده بود رهبری قوم qutiqur)qutirqur) از اقوام بلغار را برعهده داشت.
پس از سرنگونی آخرین شاه
 قوتی Tirikan (که کلا ۴۰ روز در حاکمیت بود) توسط اوتی هنگال سومری،  امپراطوری قوت پس از یک قرن(۲۲۰۰ق.م-۲۱۰۹ق.م) منقرض میشود.


.
.

.

..


..

.
🔶 پس از سرنگونی امپراطوری قوت نام اقوام قوتی به طور مکرر طی ۱۵ قرن در منابع آشوری به شکل" قوت ها که شمارشان به اندازه  تعداد ستارگان آسمان زیاد است" باقی ماند. در ادوار بعدی مبارزه قوتها علیه دشمن در کنار سوبارها، توروک ها، لولوها، کومان ها و سایر اقوام ترک به چشم میخورد.

🗯امپراطوری قوت
(اولین امپراطوری ترک و اولین دولت دموکراتیک در تاریخ)
lulu, qut, quti, qutium, kutmux

بدلیل اینکه در سرزمین لولو دولتی منسجم نتوانسته بود تشکیل شود، شاهان لولو نتوانسته بودند مردمشان را از ظلم ایلامیان و اکدیان نجات دهند و از صحنه سیاست عقب نشینی کرده بودند.
امپراطوری قوت که ۴۲۰۰ سال قبل توسط اقوام قوتی تشکیل شده بود اولین دولت دنیای باستان بود که ساختار دموکراتیک داشته است. در دوران حاکمیت قوتیان که دولتهای سومر، ایلام و اکاد را فتح کرده بودند به مدت یک قرن کل منطقه در ثبات و آرامش به سر میبرد.
سران قبایل مختلف که در منطقه کرکوک-آراپا جمع شده بودند، enridavazir از طایفه قوت را به رهبری برمیگزینند. و وی نیز اردوی متحد شده را علیه امپراطوری آکاد رهبری میکند. در این نبرد که در سال ۲۲۰۱ ق.م بین آکاد و "اوممان-ماندا" رخ داد، نارام-سوئن پس از ۳۶ سال حاکمیت کشته میشود.
و  enridavazir این پیروزی را در شهر سومری نیپّور که تحت کنترل اکد بودبرروی سنگی حک کرده و در ظفرنامه خودعنوانی که سالیان سال نارام-سوئن دراختیار داشت رابه لقب خویش علاوه میکند: " شاه قوتی، فرمانروای چهارگوشه جهان"
ϜϓſϞ
‍ ☪‍ @Az_Sesi

.
 

..

..

.
🔶 پس از سرنگونی امپراطوری قوت نام اقوام قوتی به طور مکرر طی ۱۵ قرن در منابع آشوری به شکل" قوت ها که شمارشان به اندازه  تعداد ستارگان آسمان زیاد است" باقی ماند. در ادوار بعدی مبارزه قوتها علیه دشمن در کنار سوبارها، توروک ها، لولوها، کومان ها و سایر اقوام ترک به چشم میخورد.

آساراخیددین در کتیبه مربوط به قرن ۷ق.م بیان میکند که: "اهالی سرزمین ماننا، قوتی های رام نشدنی را سرکوب کردم".
تامغاها و مهرهای قاوراتپه به وضوح نشان میدهند که هزار سال قبل تر اجداد اقوام قوت-لولو در منطقه موصل به فرم ملکیات شخصی وارد شده بودند. هر خانواده دامدار تامغای نژادی و خانوادگی داشته است. این تامغاها که از عهد قاوراتپه دیده میشوند از آسیای مقدم گرفته تا بایکال در هر منطقه ای نقش پاسپورت برای اقوام ترک را دارند.

عالم Iqnase Gelib در کتاب خود تحت نام هوریان و سوبارها نشان میدهد که اقوام هوری و سوبار اقوام متفاوتی بوده اند. وی بیان میکند که سوبارهای ساکن کوههای زاگرس با اقوام لولو، قوت و سایر اقوام خویشاوند هستند.

.

.

ϜϓſϞ
‍ ☪‍ @Az_Sesi

نام تورکها بر کوههای آلپ در قلب اروپا،جهان اسلام مدیون ترکان عثمانی

‍ 🔺نام  تورکها بر کوههای آلپ در قلب اروپا 
جهان اسلام مدیون ترکان سلجوقی

اشاره کوتاه ؛
دلیل اصلی واهمه جهان غرب از مسلمانان بخصوص تُرک ها به جنگهای آلپ ارسلان با بیزانس و روم برمیگردد ، جاییکه نبرد ملازگرد یکی از تأثیرگذارترین نبردهای تاریخ جهان و منطقه، در ۲۶ اوت ۱۰۷۱ میلادی در نزدیکی شهر ملازگرد میان امپراتوری سلجوقی به فرماندهی آلپ ارسلان، و امپراتوری بیزانس به فرماندهی رومانوس دیوژن روی داد.

امپراتوری بیزانس پس از شکست سنگین در این نبرد، از کلیه مسیحیان در اروپای غربی درخواست کمک کرد، فرایندی که سرانجام به جنگ صلیبی اول منجر شد.
حملات ترکان به قلمرو بیزانس و پیشروی آن‌ها در داخل مرزهای بیزانس از زمان طغرل بیک آغاز شده بود و در زمان آلپ ارسلان شدت یافته و بیزانس را در تنگنا قرار داده‌بود؛ بنابراین، امپراتوری بیزانس برای پاسخ به این حملات اقدام به این نبرد کرد و برای آن تدارکات زیادی فراهم نمود، اما با وجود برتری عددی نفرات لشکر بیزانس بر سپاه سلجوقی ، بیزانسی‌ها در میدان نبرد در موضع ضعف قرار گرفتند و در مقابل لشکر سلجوقی تاب مقاومت نیاوردند و هزیمت شدند و نبرد با شکست قطعی بیزانسی‌ها و به اسارت درآمدن امپراتورشان به پایان رسید. این نخستین بار در تاریخ بود که یکی از امپراتوران بیزانسی به اسارت مسلمانان درمی‌آمد و لشکرشان نیز به کلی نابود می‌گشت. 


پس از این نبرد آلپ ارسلان در مقابل امپراتور بیزانس رأفت نشان داد و او را بخشید و قرارداد مصالحه‌ای را به امضا رساند که تماماً سیادت سلجوقیان را تثبیت می‌کرد، اما پس از این مصالحه و عملی نشدن مفاد آن، حملات ایرانیان از سرگرفته شد و در آناتولی با قدرت تمام به پیشروی پرداختند و طی مدت کوتاهی تقریباً تمام آناتولی را از سلطه بیزانس خارج ساختند و در کوتاه مدت حکومت سلجوقیان روم را پی افکندند. این نبرد از چند لحاظ حائز اهمیت است؛ نخست راه ورودی برای ترکان مهاجر به غرب برای ورود به قلمرو بیزانس و آناتولی مرکزی ایجاد کرد، دوماَ مشکل اسکان ترکان مهاجر را حل کرد، سوماَ با تشکیل سلسله سلجوقیان روم و تصرف تدریجی آناتولی توسط ترکان مسلمان خطر بیزانس برای خلافت عباسی و امپراتوری سلجوقی را رفع کرد و با تصرف نهایی آناتولی و تسخیر شهرهای مهم و مقدس مسیحیان و در معرض خطر قرار دادن پایتخت بیزانس، قسطنطنیه، جامعه مسیحیت را به فکر بسیج شدن علیه مسلمانان انداخت و زمینه‌ای برای جنگ‌های صلیبی فراهم ساخت. همچنین زمینه‌ای برای قدرت‌گیری ترکان عثمانی در دو قرن بعد شد.

سلجوقیان در این نبرد یکی از بزرگترین پیروزی‌های عالم اسلام بر مسیحیت را کسب کردند که آن را به عنوان جهاد مقدس نامیدند و بعدها به دلیل اهمیتش توسط مورخان به جنگ خندق دوم دنیای اسلام معروف شد. 

بیزانسی‌ها هنگامی که از آن نبرد سخن می‌گفتند، تنها از آن با جمله «آن روز وحشت‌انگیز» یاد می‌کردند

پس از این جنگ و در ادامه روند فتوحات ترک‌ها در آسیای صغیر که یکی از مناطق مهم و حیاتی برای بیزانس بود، وسعت قلمرو بیزانس به نصف رسید و از قدرت آن به حد زیادی کاست. این نبرد باعث ایجاد یک امپراتوری یکپارچه در ایران و از آسیای میانه و فرارود گرفته تا سرزمین شام، عربستان و آسیای صغیر گردید و این قدرت بدون رقیب در شرق برای نخستین بار دنیای مسیحیت را به فکر بسیج شدن علیه مسلمانان انداخت!

نخستین یورش ارسلان
آلپ ارسلان در آغاز سال ۱۰۶۴ میلادی/۴۵۶ ه‍جری قمری از ری به آذربایجان لشکر کشید و به مرند رفت. در آنجا یکی از سران ترکمن که پیش از آن با رومیان جنگیده بود با نیروهای خویش نزد آلپ ارسلان آمد و او را به نبرد با رومیان تشویق کرد و همراه با سلطان به نخجوان رفت و پس از فراهم آوردن سپاهی انبوه به آذربایجان روی آورد. وی در آنجا پسرش ملکشاه و وزیرش خواجه نظام‌الملک طوسی را به جای خود در لشکر گمارد و آن دو پس از نبردهای متعدد سه دژ رومیان را که یکی از آن‌ها سُرماری نام داشت تصرف کردند و سپس به شهر مریم‌نشین که از مراکز مقدس مسیحیان بود روی آوردند و پس از جنگی طولانی آن را تصرف کردند