فرهنگ، هنر و تمدّن تورک=14جونه تا 10 می 2020
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [10.05.20 03:47]
در معنای کلمهی پهلوی
به عقیدهی جهانگیر تاوادیا، نویسندهی هندی (گجراتی) کتاب «زبان و ادبیات فارسی میانه»، کلمهی «پهلوی» که در نسخ قدیمی و دستنویس شاهنامهی فردوسی به صورت «پایگاوی» ثبت شده است، نشان دهندهی عنوان یک مقام است. (۱)
به عقیدهی محققین مختلف، «پایغاوی» که در زبان تورکی نیز به صورت پَیغوی / بایغو / یابغو (Yabgu) دیده میشود، یکی از اشکال قدیمی این کلمه میباشد که برای حاکمان اطلاق میشده است.
به عبارت دیگر، ریشهی کلمهی پرکاربرد «پهلوی» در زبان فارسی به کلمهی «پایگاوی / پیغوی» میرسد که این هم معادل کلمهی «بایغو / یابغو» است که در تورکی برای مقام حاکم به کار میرود. (۲)
جالب است که به تنها معنی این کلمه نیز فقط در زبان تورکی بر میخوریم. فخرالدین رازی، ابن اثیر، رشیدالدین، راوندی و مؤلفین بسیار دیگر، این کلمه را در زبان تورکی به معنی نوعی پرندهی شکاری دانستهاند.
با توجه به ارتباطی که بین کلمهی «پهلوی» و کلمهی «پارت»، نام قوم مؤسس حکومت اشکانیان، وجود دارد، محتمل است که اسم اصلی قوم حاکم در سلسلهی اشکانیان، «پیغو» بوده باشد.
قوم پارت یا پیغو ابتدا کوچرو بودند ولی طی قریب پانصد سال حکومت به مرور یکجانشین شدند.
_________________________
(1)- J. C. Tavadia, Die Mittelpersische Sprache und Literatur der Zaratustrier, Leipzig, 1956, s. 16.
(2)-Mücmeliü’t-tevarih’in bir yerinde (s. 102–103) Oğuz hükümdarı Guz b. Mansak’ın küçük oğlu ile ilgili şöyle denilmektedir: “Guzların (Oğuzların) hükümdarına baygu denilirdi”.
منبع: بابک جاوانشیر & اکبر نجف، ختایی کلیاتی، «صفویلر اؤنجه سی و سونراسیندا اورتادوغودا'کی تورک وارلیغی»، بیرینجی باسیم، ققنوس یایین ائوی، ایستانبول، ۲۰۰۵، صفحه ۲۶ - ۲۵
#زبان_تورکی
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [10.05.20 15:53]
[ Video ]
آناسی ایله گیزلنباچ اوینایان گؤزل تورک بالاسینین ساییلاری «بیر»دن «اون»ا قدر ساخا لهجهسینده سایدیغینی ایزلهیین:
1: biir
2: ikki
3: üs
4: tüört
5: bies
6: alta
7: sette
8: ağıs
9: toğus
10: uon
#بؤیوک_تورک_میللتی
روسیا'نین قوزئی دوغوسوندا ساخا جمهوریتی'نده یاشایان ساخا ویا یاکوت تورکلری'نین نوفوسو یاخلاشیق ۵۰۰ مین کیشیدیر.
دیللری، تورک دیلینین سیبیریا گروبونون قوزئی قولونا عایددیر. ساخالاردا ۳ دینه اینانانلار وار: تنگریجیلیک، شامانیزم و خریستیانلیق (اورتودوکس)
#بؤیوک_تورک_اویغارلیغی
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [11.05.20 00:09]
ادبیات حماسی تورک
حماسه در لغت به معنای دلاوری و شجاعت است و ادبیات حماسی، اصطلاحاً، به داستانها و اشعاری گفته میشود که در آنها مبارزات طولانیمدت یک ملت با زمینهی قهرمانی و حوادثی خارقالعاده جریان دارد.
در ادبیات حماسی، نویسنده و شاعر با داستانهایی شفاهی و مدون سروکار دارند که در آنها شرح قهرمانیها و عواطف و احساسات مختلف یک ملت با مضامین میهندوستی و فداکاری و جنگ با دشمنان در هم میآمیزد.
در دنیا، ملتهای زیادی دارای ادبیات حماسی هستند و حماسههای سومری گیلقمیش، یونانی ایلیاد و اودیسه، فارسی شاهنامه، رومی انه ادید و هندی مهابهاراتا را میتوان نمونههایی از ادبیات حماسی جهان دانست.
ادبیات حماسی تورک شامل آثار کلاسیکی چون منظومههای ماناس، آلپامیش، کوراوغلو، اوغوزنامه (شامل ددهقورقوت)، اورال باتور و ... میباشد. داستان برخی سریالهای جدید ساخت تورکیه مانند دیریلیش ارتوغرول و قورولوش عثمان را نیز میتوان به عنوان آثاری منثور در این حوزه بر شمرد.
داستان سریال مهیج قورتلار وادیسی نیز که در سالهای اخیر در تورکیه ساخته و پخش گردید، به عنوان نمونهای از ادبیات حماسی مدرن تورک قابل ارزیابی است.
از لحاظ حجم و تعداد ابیات، منظومهی تورکی ماناس نسبت به کالئوالا’ی فینها، نیبئلونگن ژرمنها، رامایانا و مهابهاراتا’ی هندیان، ایلیاد و اودیسه’ی یونانیان و شاهنامه’ی فارسها خیلی حجیمتر بوده و طولانیترین داستان حماسی جهان محسوب میشود.
به عنوان مثال، در حالی که منظومهی ماناس شامل بیش از ۵۰۰ هزار بیت میباشد، شاهنامهی فردوسی دارای حدود ۶۰ هزار بیت، یعنی اندکی بیش از یکدهم داستان ماناس است.
با توجه به کثرت، تنوع و حجم آثار حماسی تورک، گزافه نیست اگر بگوییم: ادبیات حماسی تورک، سرآمد ادبیات حماسی جهان است.
#ادبیات_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [12.05.20 15:40]
برخی سنتها و باورهای زندهی تورکهای قبل از اسلام
برخی از سنتها و باورهای تورکهای قبل از اسلام امروزه نیز بین تورکها زنده بوده، و حتی گاهی بین ملل غیرتورک و در ادیان اسلام و مسیحیت نیز رواج یافتهاند. نمونههایی از این سنتها و باور را ذیلاً آوردهایم:
در اعتقادات تورکها، گنبد فیروزهای تمثیل کنندهی آسمان و گؤکتنگری است. این باور شامانیستی تورکی بعد از اسلام نیز در معماری مساجد ظاهر شده است.
آیینها و عبادات همراه با موسیقی که با دف و قوپوز نواخته میشدند. اصولاً آیینهای شامانی بدون موسیقی و رقص خاص همراه آن انجام نمیشود. امروزه این سنت، در آیینهای مذاهب علوی نمود زیادی دارد ولی در بعضی مراسمات مذاهب دیگر مانند مراسم مولود نیز به نوعی انجام میشود.
دادن نذر و خوراکی پس از وفات یک شخص که جهت تسکین روح وی و پاک کردن گناهانش انجام میشد، امروزه علاوه بر تورکها بین ملل دیگر جهان اسلام نیز رواج یافته است. پخش حلوا و خرما بر سر مزار متوفیٰ با باور به ثواب برای وی نیز ادامهی باورهای شامانیستی تورک هاست.
مراسم ختم هفتم، چهلم و پنجاه و دوم برای مردهها که امروزه بعضاً در بین ملل غیرتورک جهان اسلام نیز رواج دارد، یکی دیگر از این رسومات شامانیستی است.
روشن کردن شمع بر سر قبور و در اماکن مقدس دینی با اعتقاد به دور کردن تاریکیها و بدیها از انسانها، و بر آورده شدن نیّت و آرزوی آنها توسط گؤکتنگری باور شامانیستی دیگری است که علاوه بر زنده ماندن بین تورکها و ادامه در جهان اسلام، در دنیای مسیحیت نیز شایع است.
دخیل بستن به درختان کهن، قبور، دف شامانها و بناهای مقدس از طریق گره زدن پارچه و آرزو کردن نیز از اعتقادات شامانیستی تورکها و رسوم نذر کردن برای گؤکتنگری بوده که امروزه بین تورکها از تورکستان شرقی تا شرق اروپا و حتی بین برخی ملل دیگر در جهان اسلام نیز وجود دارد. این سنت تورکی شامانیستی با نام ساچی و یالاما معروف بوده است.
بستن روبان یا نوار قرمزرنگ بر سنگ قبور و بر سر زن زائو هم از سنتهای باستانی تورکی است که با نیّت دور کردن ارواح شرور از متوفی، و راندن روح شیطانی به نام آل از کنار زن و نوزاد انجام میشود. این سنت نیز هنوز هم بین خیلی از تورکها و هم بین برخی ملل غیرتورک رایج است.
نشانهی امیدواری و آغاز دوباره دانستن رؤیت ماه کامل در آسمان نیز یکی از باورهای شامانیستی بوده است. هنگام دیده شدن ماه کامل، تورکها زانو بر زمین زده، با گؤکتنگری راز و نیاز کرده و خواستههای خویش را از وی طلب میکردند.
اعتقاد به چشم بد نیز باوری کهن در میان تورکهاست که بر اساس آن برخی انسانها ویژگیهای روحی نامتعارف و منفی دارند و میتوانند موجب خرابی اوضاع و ضرر شوند. برای دفع این انرژیهای منفی از نظر مینجیغی (🧿) یا نعل اسب استفاده میکنند. این اعتقاد، امروزه علاوه بر دنیای تورک در بخش اعظم جهان اسلام نیز خودنمایی میکند.
دود کردن اسپند (اوزهرلیک) در باور تورکهای باستان باعث دور شدن ارواح خبیثه میشود و انسان را از آنها و چشم بد حفظ میکند. این باور شامانیستی امروزه در بین ملل غیرتورک در جهان اسلام نیز رواج دارد.
آب ریختن پشت سر مسافر یا کسی که به راه دوری میرود نیز از سنتهای بسیار قدیمی شامانیستی است. به باور تورکها این کار مصائب و مشکلات سفر و بلاهای راه را از مسافر دور میکند. این رسم تورکی امروزه در بیشتر جهان اسلام رواج دارد.
اشاره به تخته و زدن سه ضربه بر آن که به منظور محافظت از حادثهای بد و دفع آن انجام میشود. این باور کهن بعضاً با غنچه کردن لبها و کشیدن انگشت سبابه از پایین به بالا روی آن، و گاهی نیز با کشیدن نرمی یک گوش انجام میشود، و امروزه تقریباً در تمام دنیا رواج دارد.
#فرهنگ_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [13.05.20 02:17]
[ Album ]
اسب «آخال تکه» از نمادهای ملی تورک
آخال تکه یکی از قدیمیترین و کمیابترین نژادهای اسب تورک است که در تورکمنستان پرورش داده میشود.
«آخال» نام منطقهای در تورکمنستان و «تکه» نام ایلیِ تورکهایی است که از قرنها پیش این اسبها را پرورش میدهند.
آخال تکه اسبی است با ارتفاع ۱۴۷ تا ۱۶۳ سانتیمتر، قامت و گردنی کشیده، سر کوچک، موهای ظریف یال و دم، و رنگ براق متالیک که گویی ورقهای طلا سراسر بدن آن کشیده شده است.
آخال تکه اسبی بسیار قدرتمند است که میتواند هزار کیلومتر را در کمتر از یک هفته طی کند. در سال ۱۹۳۵، مسیر ۴۱۰۰ کیلومتری آشکابات تا مسکو را طی ۸۴ روز طی کرده که ۳۶۰ کیلومتر از این مسیر حرکت در صحرای سوزان بوده و اسب به آب دسترسی نداشته است.
آخال تکه به خاطر استقامت، راه رفتن نرم، هوش زیاد و تربیتپذیری خوب آن در جهان مورد توجه است.
آخال تکه، همهساله در آخرین یکشنبه آوریل، طی فستیوال اسب تورکمن گرامی داشته میشود.
اگر این اسب باشکوه و نجیب تورک، با اسم ملت دیگری چون انگلیسی یا فرانسوی یاد میشد، مشهورترین اسب دنیا بود.
این وظیفهی هر تورک است که آخال تکه را بشناسد و بشناساند.
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [14.05.20 15:31]
[ Photo ]
13 Mayıs Türk Dil Bayramı
Bugün, Selçuklu Devleti divanınca 13 Mayıs 1277'de Türkçe'nin resmi dil olarak kabul edilmesinin 743. yıldönümü.
Ferman şu şekilde verilmişti:
Şimden gerü hiç kimesne kapuda ve dîvânda ve mecâlis ve seyrânda Türkî dilinden gayrı dil söylemeyeler.
Bu kararla Türkçe, devlet dilinde yoğun bir şekilde kullanılan Arapça ve Farsça'ya karşı bir adım öne geçmiş ve devlet işlerinde dil birliği sağlanmış oldu. Türk Dil Bayramı, Türkçe'nin korunmasının önemine dikkat çekmek amacıyla, her yıl 13 Mayıs tarihinde kutlanıyor.
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [14.05.20 19:30]
ستارهی تابناک آسمان ادب تورکی و رنسانس تیموری «امیر علیشیر نوایی»
شاعر، ادیب، مترجم، معمار، متفکر، دانشمند و سیاستمدار بزرگ تورک «نظامالدین امیر علیشیر نوایی»
امیر علیشیر نوایی؛ علیشیر بن غیاثالدین کیچکنه بخشی یا کیچکینه بهادر ملقب به «نظامالدین» از نامدارترین سیاستمداران و فرهنگمردان روزگار فرمانروایی تیموریان و معاصر خاقان منصور ابوالغازی سلطان حسین بایقارا بوده است.
او مردی نیکوصفت و دانشمند و شاعر بوده، اشعار بسیاری به دو زبان تورکی و فارسی سروده است. تخلص او در اشعار تورکی «نوایی» و در اشعار فارسی «فانی» است.
امیر علیشیر در سال ۸۴۴ ه.ق (۱۴۴۱ میلادی) در هرات متولد شد و تحصیلات اولیهی خود را نزد پدرش کیچکینه بخشی -که از جمله امرای دربار دولت تورک تیموریان بود- کسب کرد. علیشیر در خردسالی با سلطان حسین بایقارا همدرس و هممدرسه بود. وی به منظور تحصیل معارف و کمالات، خراسان و سمرقند و بسیاری از شهرهای دیگر را سیاحت کرد.
علیشیر در خراسان مدتی در خدمت ابوالقاسم بابور (بابر) پسر بایسونغور نوادهی شاهرخ بن تیمور فرمانروای هرات بود. پس از مرگ ابوالقاسم بابور (بابر) او در مشهد به کسب علم و کمالات پرداخت و سلطان حسین بایقارا برای کسب قدرت به مرو رفت. امیر علیشیر در زمان سلطان ابوسعید تیموری به سمرقند رفت و در مدارس این شهر به تحصیل علوم مشغول شد. با به سلطنت رسیدن سلطان حسین بایقارا، امیر علیشیر به حکم دوستی دیرینهاش با سلطان، در هرات به او پیوست و از همان آغاز حکومت خاقان منصور سلطان حسین بایقارا از جمله مهمترین امیران و مشاوران او شد. امیر علیشیر در این هنگام از جمله توانمندترین چهرههای سیاسی دربار بود.
امیر علیشیر، چندی مقام مهم «محافظت مهر بزرگ همایون» را بر عهده داشت، و سپس به «منصب امارت عالی مراتب دیوان اعلی»، که از مهمترین مقامات در دستگاه تیموری بود منصوب گردید. از دیگر مقامها و مناصبی که از سوی سلطان حسین بایقارا به امیر علیشیر واگذار گردید میتوان به حکومت هرات، و حکومت استرآباد نیز اشاره داشت. او نقش بسیار مهمی در ثبات سیاسی و فرهنگی دوران حکومت سلطان حسین بایقارا داشت و همچنین مقام شامخی در ادبیات و تاریخ تورک و در اعتلای شعر و ادب و هنر در هرات، تورکيستان و دنیای تورک داشته است. وی با پیوند سیاست و ادبیات در راه اعتلا و پیشبرد فرهنگ و زبان تورکی نقش به سزایی در تاریخ زبان تورک ایفا کرد. امیر علیشیر سرانجام به سال ۹۰۶ هجری قمری (۱۵۰۱ میلادی) در شهر هرات درگذشت.
تیمور بارلاس تورکائلی
#دولتمردان_فرزانه_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [15.05.20 00:54]
[ Photo ]
ارک علیشاه تبریز، معماری تورکی دورهی ایلخانی و قاجار
▪️ ارک تبریز بازماندهی بنایی حکومتی است كه ساخت آن در ۱۳۱۶ میلادی به همت وزیرِ ایلخان بهادر اولجایتو، تاجالدین علیشاه جیلان تبریزی، آغاز شد اما در ۱۳۳۸ با فوت وی متوقف گردید.
▪️ در دورهی قاجار، عماراتی نظیر آلاقاپی سارایی، مدرسهی مدرن نجات و سالن تئاتر شیر و خورشید در محوطهی ارک ساخته شد. اما در پی حملات روسیه و انگلستان، نیمهی اول قرن ۱۹، به دلیل استحکام و تسلط ارک بر شهر، کاربری آن به نظامی تغییر یافته و به عنوان کارخانهی ریختهگری و توپریزی و انبار نظامی استفاده شد. در این جنگها بخشهایی از ارک تخریب شد.
▪️ در دوران پهلوی، ساختمان ایلخانی ارک در ۱۹۳۱ به اسم مسجد علیشاه در فهرست آثار ملی ثبت گردید اما الحاقات قاجاری به بهانهی ایجاد فضای سبز تخریب و محوطهی ارک به باغ ملت تبدیل گردید.
▪️ در ۱۹۸۱، بخشی از سازههای عهد ایلخانی ارک، بهویژه زیرساختهای مسجد علیشاه، به بهانهی تأسیس مصلّیٰ نماز جمعه نابود شد. در بازسازی سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲ نیز باقیماندهی علائم و نشانههای دورهی قاجاری تماماً زدوده شد.
#معماری_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [15.05.20 00:54]
[ Photo ]
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [16.05.20 19:10]
[ Photo ]
TÜRK ATASÖZLERİ
Atasözleri; geçmişten günümüze tecrübelerden oluşarak doğruluğu halk tarafından kabul edilen ve yaşatılan kültürel söz varlıklarımızdır.
Atasözlerinin özellikleri:
1. Söyleyeni belli değildir. Anonimdir.
2. Toplumun ortak duygu, düşünce ve inançlarını, kısa ve özlü olarak anlatır.
3. Sözcükler yalın olduğu gibi, mecazi de(gerçek anlamının dışında) olabilir.
4. Töre, ahlak ve doğa kaynaklıdır.
5. Milli olduğu gibi, bazı atasözleri evrensel nitelik kazanmıştır.
6. Sözcük yerleri değiştirilemez. Değiştirildiğinde anlatım bozulur.
7. Söz sanatı vardır.
8. Kesin hükümlü ve öğüt verici olup, vicdanen yaptırımcıdır.
9. Toplumun tarih sürecinde yaşadığı tasayı, sevinci, üzüntüyü ve kıvancı hatırlatır.
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [17.05.20 20:05]
[ Photo ]
تابلوی نقاشی «سارایدا بتهوون»
هنرمند: آخرین سلطان عثمانی «عبدالمجید افندی»
تکنیک: رنگ روغن
سال: ۱۹۱۵
ابعاد: ۲۱۱ در ۱۵۵.۵ سانتیمتر
محل نگهداری: ایستانبول رسیم و هئیکل موزهسی
این اثر نفیس سلطان عبدالمجید که خود موزیسین نیز بود نشانگر علاقمندی وی به موسیقی و مدرنیته است.
در این تابلو سه نوازنده، یک زن پیانیست، یک مرد ویلنسل نواز و یک زن ویلن نواز (شهسوار، زن سلطان عبدالمجید) در حال اجرای موسیقی بوده و یک پاشا (در واقع خود سلطان عبدالمجید) و سه زن (دوتا ایستاده و یکی بصورت نشسته) ناظر بر اجرای موسیقی هستند.
بر روی جلد کتاب نُتی که روی زمین افتاده نام بتهوون نوشته شده، بر روی دیوار تابلویی از ایوان آیوازوفسکی و در زیر آن یک مجسمه نیمتنه از بتهوون دیده میشود.
سلطان عبدالمجید به تاریخ و ادبیات نیز علاقمند بود و بجز زبان تورکی زبانهای عربی، فارسی، فرانسوی و آلمانی را هم میدانست.
سلطان عبدالمجید ویلن، پیانو، ویلنسل و هارپسیکورد مینواخت و آهنگساز نیز بود. از وی آهنگهای زیادی به یادگار مانده است.
#پادشاهان_فرزانه_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [19.05.20 00:55]
آیا عثمانیان تورکها را تحقیر کرده بودند؟ (۱/۳)
همه نیک میدانیم که در ایران، اندیشهی ملیگرایی تورک ایجاب میکند تورکها با اتکاء بر مفاهیمی چون حقوق بشر و استناد به روشهای علمی جهت احقاق حقوق حقهی ملت تورک و کسب وزن سیاسی متناسب با وزن جمعیتی خویش تلاش نمایند. به بیانی دیگر، نیل به آمال ملی تورک جز از طریق کسب دانش و آگاهیهای لازم که بخشی از آن مطالعهی زبان و تاریخ تورک میباشد میسّر نیست. نیازی به تأکید وجود ندارد که چنین حجمی از دانش و آگاهی جز در کشور تورکیه، جایی دیگر وجود ندارد. زیرا در حالیکه کشورهای غیرتورک، به طور طبیعی فاقد چنین منابعی هستند، کشورهای دیگر تورک نظیر آذربایجان، تورکمنستان، قزاقستان و ... نیز که سالها تحت حاکمیت روسها بودهاند، هنوز به آن مرحله نرسیدهاند که بتوانند در رشد شعور و آگاهی ملی تورک در ایران نقش مهمی به عهده بگیرند. این موضوع همانطور که همگی هر روزه شاهد آن هستیم سبب شده است تورکستیزان که چونان تمام ادوار گذشته بعضی از آنها نیز از درون خود ملت تورک میباشند قصد کنند به هر نحو ممکن، مثلاً از طریق سیاهنمایی علیه امپراطوری عثمانی و میراثدار آن جمهوری تورکیه و ایجاد جوّ دشمنی نسبت به آن، مانع مطالعهی جوانان تورک جویای علم گشته و در مسیر بیداری و رشد شعور ملی تورک سنگاندازی کنند. به عنوان نمونه، همه دیدیم که این تورکستیزان چگونه از اولین ابتلاء به ویروس کرونا در تورکیه ابراز خوشحالی نموده و آن را تیتر روزنامههای خود کردند. یکی دیگر از اقدامات تورکستیزان در این زمینه، سوء استفاده از برخی عبارات موجود در منابع تاریخی است. به عنوان مثال، برخی مغرضین ادعا میکنند گویا عثمانی یک حکومت تورک نبوده و حتی ملت تورک را مورد توهین و تحقیر قرار داده است. در نوشتهی حاضر، سعی کردهام با تکیه بر مطالعات و تحقیقات علمی مستند به اسناد دورهی عثمانی، بخصوص تحقیقات اساتیدی چون پروفسور طوفان گوندوز، پروفسور مهمت اؤز و پروفسور هاکان اردم، نشان دهم ادعاهای مبنی بر وهن یا تحقیر تورکها توسط حکومت عثمانی صحت نداشته و گزافهای بیش نیست.
اولین نکتهی قابل توجه این است که اطلاق صفت منفی در برخی منابع، مختص فقط یک ملت (تورک) نیست بلکه میتوان در مورد تقریباً تمام اقوام به چنین عباراتی بر خورد. به عنوان مثال، علاوه بر عباراتی نظیر «اتراک بیادراک» در مورد تورکها، میتوان به عبارات «عرب بدفعل» یعنی عربی که کارهای بد انجام میدهد، «عرب بدرأی» یعنی عرب بدفکر و همچنین «عرب شقاوتشعار» یعنی عربی که راهزنی را عرف کرد اشاره کرد. بنابراین، این ادعا که عثمانیان به اعراب «قوم نجیب» لقب داده ولی تورکها را تحقیر کردهاند صحیح نیست.
نکتهی دیگری که لازم است توجه شود این میباشد که چنین عباراتی نه به منظور وصف کلی اقوام و ملل امپراطوری جهانشمول عثمانی بلکه صرفاً جهت توصیف گروه و طوایفی خاص که در حال شورش و عصیان علیه امپراطوری بودهاند گفته شده است. به عبارت دیگر، وقتی یک مقام دولتی عثمانی که ممکن است تورک، عرب، صرب، یونانی، آرناووت، کورمانج، ارمنی، یهود، لاز، روم، و ... باشد، مثلاً از عبارت «عرب بدفعل» استفاده میکند، مقصودش تحقیر قوم عرب نیست. چرا که در آن دوران ملیگرایی، همانطور که در وجه مثبت وجود ندارد، در شکل منفی نیز دیده نمیشود. چنین عباراتی در مورد کسانی که تورک نبوده اما علیه دولت قیام کردهاند نیز استفاده شده است و نمونههای آن را میتوان مثلاً در کتاب تاریخ غلمان یافت که در زمان سلطان مراد چهارم و توسط محمت خلیفه نگاشته شده است. به عنوان مثالی دیگر، گفتههای توهینآمیز منتسب به قوچی بیگ (نویسندهی دوران سلطان مراد چهارم) در مورد کسانی است که با نقض قانون دئوشیرمه وارد سیستم شده بودند. همچنین در مورد برخی اعراب عشایری که از تصمیمات دولتی سرپیچی میکردهاند نیز عبارات منفی بکار برده شده است. در مورد صفات نامناسب برای تورکها نیز، تحقیقات نشان میدهد، اولاً مخاطب این عبارات نه کل تورکها بلکه فقط آن دسته و گروههایی هستند که با خانهای مخالف دولت و شورشی علیه دولت عثمانی همکاری کرده، در قیامهای ضددولتی شرکت نموده و باعث آشوب در ممالک عثمانی شده بودند. و ثانیاً، اطلاق صفات منفی برای این گروهها و دستجات، نه اقدامی تورکستیزانه و جهت مقابله با هویت تورکی بلکه صرفاً عملی به منظور تقبیح نادیده انگاشتن نظم و قانون، و سرپیچی از قوانین و دستورات دولتی امپراطوری عثمانی بوده است. بخصوص، تورکمنهایی که زندگی نیمهعشایری داشته و دستور دولت در رابطه با اسکان جهت نظمدهی به سیستم قلمرو را نادیده میگرفتهاند.
وحید ابراهیمی، کارشناس ارشد باستانشناسی
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [19.05.20 00:55]
آیا عثمانیان تورکها را تحقیر کرده بودند؟ (۲/۳)
نکتهی بعدی شایان توجه در این مورد، اغراق بیجای تورکستیزان در بارهی این عبارات منفی است. با مطالعهی اسناد و کتب دورهی عثمانی میتوان پی برد که در مقابل چند بار بکارگیری عبارات منفی جهت شورشیان، صدها برابر آن از عبارات مثبت جهت وصف ملل گوناگون امپراطوری از جمله تورکها استفاده شده است، و شایسته نیست که تعداد معدود صفات منفی را به کلیت حکومت عثمانی تعمیم داد. به عبارت دیگر، کسانی که تعداد ناچیز صفات منفی را از لابلای اوراق آثار مربوطه به زعم خویش چونان مو از ماست بیرون کشیده و اغراق و بزرگنمایی میکنند، صدها اظهار نظر مثبت در همان اسناد را که در وصف صفات مثبت تورکها بکار رفته نادیده میگیرند. به عنوان مثال، مورخ مشهور عاشیق پاشازاده از زبان سلیمان پاشا میگوید: دوره دورهی تورکهاست. حوجا سعدالدین افندی مورخ تورک قرن شانزدهم میلادی دربار عثمانی، زمانی که از فتوحات عثمانی صحبت میکند ارتش عثمانی را با عباراتی همچون قهرمانان تورک یا سربازان تورک توصیف کرده و میستاید. مورخ دیگر عثمانی محمت نشری مینویسد «زمانی که سلطان مراد اول پادشاه صرب را به مبارزه دعوت میکند با جملهی “مردانگی و شهامت تورک را به وی نشان خواهم داد” با غرور به تورک بودن خود افتخار میکند». وی، در اثر معروف دیگری با عنوان غزوات سلطان مراد، از دشمنانی صحبت میکند که در مواجهه با سربازان تورک و نیروی جنگاوری آنان نتوانستند بایستند و فرار کردند. تاجیزاده جعفر چلبی، دیگر مورخ نامی، از سربازان عثمانی در دورهی فاتح با عنوان «اردوی مظفر تورک» یاد میکند. سولاکزاده مورخ مشهور قرن هفدهم در بخش اعظم نوشتههایش نام تورک را با افتخار به زبان میآورد و از جم سلطان پسر سلطان محمد فاتح با عنوان پسر فاتح تورك قسطنطنیه و پسر پادشاه تورک یاد میکند. معروفترین مورخ عثمانی قرن شانزدهم، گلیبولولو مصطفی عالی، در اثر خویش به نام کنه الاخبار و در بخش تاریخ جهان به هنگام صحبت از تورکها از آنها با عناوین ملت ممتاز و امت زیبا یاد میکند و یا تحسین پاشا در خاطرات خود از اردو و هنگ سؤغوت و به هنگام توصیف از عشیرهی قارا گئچیلی که از تورکهای قاییست با عنوان نسلی که خون پاک و مبارک تورک را حمل میکند یاد کرده است. نمونههای این بیانات مثبت در باب توصیف تورکها در اسناد عثمانی فراوان است و ما فقط به چند مورد از آنها اشاره کردیم.
نکتهای دیگر در موضوع بحث این است که تورکستیزان گاهی نیز چیزهایی را به عنوان اسناد و مدارک عرضه میکنند که جعلی است و واقعیت ندارد. برای نمونه، ادعایی از زبان سلطان وحدتالدین با مضمون «تورکها گلهای نادان و بدون دین، ریشه و سرزمین هستند» نیز بیان شده بود که پروفسور مراد بارداقچی، متخصص اسناد دورهی سلطان وحدتالدین، با قاطعیت رد کرد. در واقع، چنین عبارتی در هیچ سندی وجود ندارد و دروغ محض است. مثالی دیگر که میتوان در این زمینه مطرح کرد در مورد مکاتبات سلطان سلیم و شاه اسماعیل میباشد که در آن ادعا میشود سلطان سلیم با «ائششک تورک» خطاب کردن شاه اسماعیل تورکها را تحقیر کرده است. حال اینکه در هیچ سند تاریخی چنین چیزی وجود ندارد. طبق تحقیقات پروفسور طوفان گوندوز، فقط چهار نامه از سلطان سلیم به شاه اسماعیل وجود دارد که دو تای آن به تورکی و دو تای دیگر به فارسی نوشته شده است، و در تمامی این مکتوبات سلطان سلیم، شاه اسماعیل را با احترام و با القاب اسماعیل بهادر و امیر اسماعیل خطاب کرده است. بعضاً وجود مکتوب دیگری که در آن شاه اسماعیل با عنوان اردبیلاوغلو خطاب شده است نیز ادعا میشود که به دلیل غیرمستند بودن رد شده است.
نکتهی مهمی که تورکستیزان فراموش میکنند نسب تورکی خاندان آل عثمان و سلاطین عثمانی میباشد که همیشه نیز از طرف آنها با افتخار یاد شده است. با مروری در تاریخ عثمانی، میبینیم سلاطین عثمانی از تورک بودن خویش و مهاجرتشان از تورکیستان آگاهی کامل دارند و در صدها سند به آن اشاره کردهاند. در شجره نامهی خانوادگی، خاندان عثمانی از فرزندان اوغوز خاقان و از قبیلهی قایی که بخشی از تورکهای اوغوز هستند معرفی شده است. اسامی اصیل تورکی نظیر اوغوزخان (نام پسر شاهزاده جم) و قورقوت (نام پسر بایزید دوم) نیز در خاندان عثمانی وجود دارد که مطمئناً تصادفی نبوده، و انتخاب و ترجیحی کاملاً آگاهانه، سیاسی و در راستای آگاهسازی نسبت به هویت تورکی خاندان آل عثمان بوده است. حتی سلطان عبدالحمید دوم، تورکها را «هموطنان ویژهی من» مینامید و مقرری معین خاصی برای طوایف اصیل تورک مشخص کرده بود. با این وجود، اتهام توهین و تحقیر تورکها توسط حکومت عثمانی، سخنانی از درون متناقض و کاملاً بیاساس است.
وحید ابراهیمی، کارشناس ارشد باستانشناسی
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [19.05.20 00:55]
آیا عثمانیان تورکها را تحقیر کرده بودند؟ (۳/۳)
نهایتاً اینکه هر امری را باید در قالب و بستر زمانی خویش نگریست. اظهارات موجود در کتابهای تاریخ میبایستی در بستر زمانی و شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوره بررسی و ارزیابی شود و ما نمیتوانیم با تفکرات، مفاهیم و معانی امروزی به تاریخ گذشته نگاه کنیم. اکثر پیشداوریها و نتیجهگیریها در مورد موضوع حاضر به دلیل نبود تحقیقات کافی و عدم ارزیابی صحیح رویدادها و اصطلاحات مرتبط با آن در چارچوب زمانی مربوطه صورت میگیرد. مثلاً اصطلاح «تورکه وئرمه» (دادن به تورک) که به روند واگذاری دئوشیرمهها (فرزندان مسیحی که پس از آموزش زبان تورکی و تعالیم اسلامی در نیروی یئنیچری بکار گرفته میشدند) به خانوادههای تورک اطلاق میشود، از طرف برخی مغرضان به عنوان تحقیر تورکها تفسیر شده است. در حالیکه به وضوح عکس این موضوع صادق است و چنانکه مورخ مشهور حدیدی توصیف میکند این نحوهی پرورش فرزندان مسیحی خدمتی به تورکها و امپراطوری عثمانی بوده است. در حقیقت بسیاری از ادعاهای مغرضین در مورد تحقیر تورکها در دوران عثمانی مانند نمونهی فوق یا صحیح نیستند یا از معنای آنها در متون تاریخی که مرتبط با جریانات سیاسی و اجتماعی آن دوره بوده غفلت شده و یا به عمد انحراف صورت گرفته است.
با تمام اینها، نباید این اصل کلی را فراموش کرد که عثمانی امپراتوری عظیمی بود که به مدت ششصد سال بر سه قارهی جهان و جمعیتی شامل دهها ملت گوناگون با دهها زبان متفاوت، چندین دین مختلف و چندین طرز حیات متنوع حکمرانی کرد. درک و فهم امروزی ما از ملیگرایی در آن دوران ـ جز در چند دههی پایانی ـ بین هیچ يك از ملل امپراطوری وجود نداشت و بنابراین هر رویداد و سخن آن دوره را نیز باید بر اساس شرایط سیاسی و جامعهشناختی آن دوران بررسی کرد، نه با دیدگاههای امروزی. عثمانی نیز همانند سلجوقی، ایلخانی، غزنوی، تیموری، بابری، صفوی، افشاری، قاجار و ... دولتی تورک بود که ستون فقرات آن بر یک ایل تورک (قایی) استوار بود و امکان داشت ایلی دیگر با عصیان آنان را پایین کشیده و خود به حکومت برسد. در واقع، تمامی دول و امپراطوریهای تورک در طول تاریخ، با آن دسته از طوایف و قبایل قدرتمند که توان و امکان منقرض نمودن دولت و بدستگیری قدرت را داشتند، بااحتیاط رفتار کرده و با کوچاندن آنها به مناطق سرحدی و دورترین نقاط سرزمینهای خود سعی میکردند خطر را از پایتخت دور کنند. خیلی از درگیریهای دولت مرکزی، و در واقع ایل حاکم، با عناصر و ایلات دیگر را بهتر است در این بستر بررسی کرد. به بیانی دیگر، ادعای توهین و تحقیر تورکها توسط عثمانیان دارای نکات جامعهشناختی و مختص وقایع سیاسی آن دوران است و هیچ ارتباطی با هویت ملی و دیگر مسائلی که در دنیای مدرن ایجاد شدهاند ندارد.
وحید ابراهیمی، کارشناس ارشد باستانشناسی
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [19.05.20 00:58]
مقاله: آیا عثمانیان تورکها را تحقیر کرده بودند؟
یازار: وحید ابراهیمی، کارشناس ارشد باستانشناسی
قسمت یکم (https://t.me/TurkUygarligi/253)
قسمت دوم (https://t.me/TurkUygarligi/254)
قسمت سوم (https://t.me/TurkUygarligi/255)
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [19.05.20 17:18]
ستارهی تابناک آسمان ادب تورکی و رنسانس تیموری «امیر علیشیر نوایی»
شاعر، ادیب، مترجم، معمار، متفکر، دانشمند و سیاستمدار بزرگ تورک «نظامالدین امیر علیشیر نوایی»
خدمات فرهنگی و اجتماعی امير علیشير نوايی (https://t.me/TurkUygarligi/199)
خدمات امیر علیشیر نوایی را تنها به حوزههای سیاست و فرهنگ محدود نمیتوان داشت، چرا که تکاپوهای وی در عرصهی فعالیتهای عامالمنفعه و امور خیریه اجتماعی نیز بسیار چشمگیر بوده است. گواه اصلی در تأیید این مدعا، فهرست بناهای پرشماری اعم از مسجد، خانقاه، مدرسه، حمام، کتابخانه، بیمارستان، کاروانسرا، پل و… که امیر علیشیر در جهت رفاه حال عامه بنیان نهاده بود. به تعبیر امین هروی، مؤلف فتوحات شاهی «آن قدر مساجد و مدارس و خانقاه و رباطات و بقاع الخیر در صحاری و براری خراسان ساختند که زبان قلم از شرح و بیان آن عاجز است».
از جمله مشهورترین آثاری که توسط امیر علیشیر بنیاد گردید میتوان به مجتمع آموزشی اخلاصیهی هرات، خانقاه اخلاصيه، آرامگاه عطار در نیشابور، کتابخانهی امیر علیشیر در هرات، آرامگاه جامی در هرات، آبراههی چشمهی گیلاس مشهد، آرامگاه شاه قاسم انوار در تربت جام، دارالحفاظ و ایوان صحن عتیق حرم امام رضا (ع) در مشهد، کاروانسرای سنگ بست، مسجد جامع ترشیز، رباط اسفراین، رباط دیزآباد، بند طرق مشهد، پل بابا کمال هرات، مدرسهی فناییه هرات، نظاميهی هرات، مدارس خسرويه در مرو، مسجد جامع سرخس و … اشاره داشت.
حمایت امیر علیشیر نوایی از اهل فرهنگ
امیرعلیشیر نوایی برجستهترین حامی و بزرگترین پشتیبان فرهنگ در روزگار تیموریان بود و بدین سبب جمعی بزرگ و پرشمار از دانشمندان، عالمان، هنرمندان، شاعران، نویسندگان و عارفان به گرد او فراز آمده بودند. از جمله مشهورترین اینان میتوان از مورخان نامدار محمد میرخواند و غیاثالدین خواندمیر، نقاشان سرشناس کمال الدین بهزاد و خواجه میرک خراسانی، شاعر کمالالدین حسین کافی، خواجه عمادالدّين معروف به مولانازاده، خواجه آصفی، خوشنویش پرآوازه سلطانعلی مشهدی، دانشمندان و عالمان مشهور واعظ کاشفی و الهی اردبیلی و همچنین شاعر جامی یاد کرد.
امیر علیشیر نوایی و علم موسیقی
نوايي با علم موسيقی آشنايی زيادی داشته است. از قطعات موسيقی در خراسان به سبک «يئددی بحر» اشاره میشود که اميرعلیشير آن را بر اساس صدای پرندگان تصنيف کرده است. قطعات موسيقی نوايی در بين تورکان اوغوز شرقی/تورکمنها و تورکهای فرغانه و خوارزم و سراسر تورکستان، ایران، افغانستان، قفقاز و ترکیه رواج دارد. آهنگ گلزار که يکی از کاملترين آهنگهای تورکی است و در میان تورکهای اوغوز شرقی/تورکمنها رایج است ساختهی اميرعلیشير نوايی است که در آن ظهور طبيعت بهاری استادانه بيان میشود. در دوتار تورکمن پردهای به نام نوایی و سه گروه هفتگانه وجود دارد (در مجموع ۲۱ آهنگ به نام نوايی وجود دارد).
تأثير اميرعلیشير نوايی بر شعرای بعد از او
سعيد خان کاشغری در تورکی شرقی و مولانا حکيم ملا محمد فضولی در تورکی غربی-اوغوز (تورکی رایج در ایران، افغانستان، تورکمنستان،عراق عرب و عجم و آذربايجان، ترکیه و سوریه) تحت تأثير سبک و زبان و وزن و قافيهی نوايی بودهاند. کاظم سالک، نشاط، حجّت در میان تورکان ایران و اوغوز میانی و احمد پاشا، شيخ غالب، نديم و ميرعلیشير ثانی (کاتبی) در ترکیه به لهجهی شرقی تورکی که به غلط مصطلح لهجهی چاغاتایی تورکی نیز گفته میشود شعر سروده و تأثير ادبی تورکی شرقی در اين مناطق مشهود است. بيشتر فرمانروايان تورکستان علاوه بر حمايت مادی و معنوی شعرا، خود به زبان تورکی شعر گفتهاند. نور محمّد عندليب شاعر تورکی اوغوز شرقی (تورکمن)، در ليلی و مجنون خود از نوايی تأثير پذيرفته است.
تیمور بارلاس تورکائلی
#دولتمردان_فرزانه_تورک
@TurkUygarligi
.
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [20.05.20 06:56]
[ Album ]
زره «مرد طلایی»
▪️یکی از دیدنیترین آثار فرهنگ تورک، زره ۲۵۰۰ سالهی «مرد طلایی» میباشد.
▪️این زره متعلق به یک شاهزادهی تورک (ساکا) است که به دلیل داشتن زره طلایی لقب «مرد طلایی» یافته است.
▪️این اثر در ۱۹۶۹ از قورغان ائسیکگؤل در قزاقستان پیدا شده است.
▪️بر روی این زره بیش از ۳۰۰۰ پلاک طلایی مثلثیشکل وجود دارد.
▪️روی این پلاکهای طلایی موتیوهایی از ببر، پلنگ، عقاب، قوچ، گوزن، بز کوهی، اسب و قوش نقش شده است.
#تمدن_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [21.05.20 20:41]
[ Album ]
برخی از آثار معماری تورک دورهی عثمانی در مکّه
▪️آبراه زوبیده يا قناتهای مکّه كه در زمان هارون عباسی و توسط همسر هارون عباسی زبيده خاتون ساخته شده بود، به مرور تخريب شده بود. در زمان سلطنت سليمان قانونی به دستور دخترش مهرماه و توسط معمار سينان به سال ۱۵۶۰ م از نو ساخته شد كه نيازهای آب مکّه و زائران را تأمین میكرد.
▪️قلعهی اجیاد كه توسط عثمان نوری پاشا یکی از پاشاهای مهم عثمانی در سال ١٧٨١ م بنا شد. هدف از ساخت این قلعه محافظت از کعبه بود.
▪️عوثمانلی قيشلاسی (پادگان عثمانی) که حدود سالهای ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۷ و به منظور تأمین سرپناه و نیازهای بهداشتی زائران فقیر توسط سلطان عبدالحمید ساخته شده است.
▪️رواقها يا ايوانهای اطراف خانه كعبه در زمان سلطان سليمان قانونی و توسط معمار سينان بازسازی و گنبدهای پیازی شكل نيز به بالای مشبک اضافه شد.
بعدها شاگرد وی، معمار محمت آقا، در سال ۱۵۹۰ ستونهای جدیدی را با استفاده از سنگ مرمر در رواقها ایجاد كرد.
▪️سرزمين مقدس مکّه و مدينه به مدت چهار قرن بخشی از سرزمينهای امپراطوری عثمانی بود.
#معماری_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [21.05.20 22:52]
[ Photo ]
ﻧﺎﺻﺮﺍﻟﺪینشاه و عکّاسی در ایران
▪️عکاسی، حدوداً سه سال پس از به وجود آمدن آن در فرانسه، وارد ایران شد.
▪️نخستین دستگاههای عکاسی، به دستور محمدشاه قاجار، در ۱۸۴۲ توسط نیکلای پاولوف از روسیه آورده شد. این دیپلمات جوان روس اولین عکسبرداری در ایران را انجام داد.
▪️اولین عکسبرداری توسط ناصرالدینشاه در ۱۸۴۴، زمانی که وی به عنوان ولیعهد در تبریز بسر میبرد، انجام شد.
▪️ناصرالدینشاه با تأسیس عکاسخانهی کاخ گلستان، تعیین مقام رسمی برای ریاست آن (عکاسباشی) و تبدیل عکاسخانه به یک دایرهی دولتی، توانست با تهیهی عکس از مراسمات و فعالیتهای مختلف دولتی و غیردولتی و جنبههای گوناگون زندگی و معیشت مردم، تصاویر و در واقع اسناد تاریخی گرانبهایی از دورهی قاجار در آلبومخانهی سلطنتی ثبت و آرشیو نماید.
▪️ناصرالدینشاه با تأسیس رشتهی عکاسی در مدرسهی دارالفنون (اولین دانشگاه مدرن ایران)، بر توسعهی هنر عکاسی در ایران همت گماشت و بدینترتیب، موجب پیدایش، شکوفایی و گسترش عکاسی مستند، گزارش تصویری، ترویج اصولی عکاسی، رشد دانش نظری و فنی عکاسی و ... در ایران گشت.
#دولتمردان_فرزانه_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [22.05.20 21:30]
ستارهی تابناک آسمان ادب تورکی و رنسانس تیموری «امیر علیشیر نوایی»
شاعر، ادیب، مترجم، معمار، متفکر، دانشمند و سیاستمدار بزرگ تورک «نظامالدین امیر علیشیر نوایی»
امیر علیشیر نوایی پدر رنسانس تورکی
امیرعلیشیر نوایی در زمرهی چهار مدافع بزرگ زبان تورکی یعنی «محمود کاشغری» مؤلف «دیوان لغات تورک»، «عاشق پاشا» نویسندهی «غریبنامه»، و «قدری برغموی» صاحب «صرف تورکی مسیرة¬العلوم» قرار دارد. زبان تورکی، هویت خود بـه عنوان یک زبان ادبی را بدون شک مدیون و مرهون تورکیسرایانی چون امیرعلیشیر نوایی است. نقشی که او در پروریدن ادب تورکی ایفا نموده چنان چشمنواز است که برخی پژوهشگران را واداشته تا او را ستارهی تابناک آسمان فرهنگ و ادب تورک، بینانگذار مکتب ادبی نوین در شعر تورکی و پدر رنسانس تورکی و جهان شرق برشمارند. بنا به نوشتهی مؤلف دائرةالمعارف تورکی "قاموس الاعلام"، «شمسالدین سامی»: «به حق او (نوایی) موجِد مکتب تازهای در زبان تورکی است. تا زمان او کسی به لطافت و متانت و ظرافت و زیبایی و دلنشینی و نیز از نظر کمیت تا آن مقدار شعر نگفته و چیز ننوشته است. آثار او در تورکی با حفظ لطافت و متانت و اسلوب کلاسیک تورکی به خصوص بسیار ارزنده است».
نوایی با آثار متعدد تورکی خود ادبیات کلاسیک تورکی را در سطح ادبیات جهانی ارتقا داد و با کاربرد واژهها و اصطلاحات نوین، استفاده وسیع ماهرانه از فولکلور تورکی و کشف امکانات وسیع این زبان در افادهی عواطف لطیف انسانی و مفاهیم علمی، به غنامندی آن افزود.
امیر علیشیر نوایی، در عصر خود مبلّغ فداكار اعتناء به زبان و ادبيات توركی و مشوّق جوانان به خلق آثار ادبی در اين زبان بوده است. در كتاب محاكمة اللّغتين دو زبان توركی و فارسی را رو در رو مینهد، آن دو را با هم مقايسه میكند و نشان میدهد كه توركی، از هر نظر برتریهای فراوانی بر فارسی دارد و احساسات بسيار رقيق و ادراكات عميق بشری را میتوان در اين زبان بيان كرد.
امیر علیشیر در محاكمة اللّغتين میگوید:
« زبان عربی برای بیان مقال و كلام حق تعالی، هندی برای بیان اباطیل و یاوه و سرسام است... بايد دانست كه تورک از عجم تيز فهمتر و بلند ادراکتر و از لحاظ خلقت صافیتر و پاکتر خلق شده [است] و... زبان توركی در بیان و ادای معانی نسبت به فارسی وسیعتر و تواناتر است زیرا كه واضع الفاظ در وضع نكات و مفهومات جزیی دقایق به كار برده كه تا از طرف صاحب وقوفی باز گفته نشود، معنی آن واضح نخواهد بود. مثلاً برای بیان دقایق و نكاتی كه در صد كلمهی زیر مندرج است، به فارسی كلمهای موجود نیست و فارسیزبانان از درک این معانی محرومند. برای تفهیم معانی این لغات به آنان ناگزیر از ایراد جملات دور و دراز خواهیم بود، آن هم به یاری كلمات عربی… اگر خواهیم نقایصی را كه در فارسی موجود است یكایک بازگوئیم، سخن به درازا كشد ... در وضع الفاظ، تورک بر فارس فائق است... هر توركی از زبان فارسی هم بهره دارد، حتی به فارسی شعر میگوید... هیچ فارسی به توركی سخن گفتن نتواند...»
تیمور بارلاس تورکائلی
#دولتمردان_فرزانه_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [23.05.20 16:50]
واکنشها در ایران به افتتاح خانه فارابی در ترکیه
ادعاهای تصاحب میراث فرهنگی ایران به دست کشورهای منطقه، از زبان برخی نخبگان این کشور به طور مداوم مطرح و شنیده میشود. (https://www.iramcenter.org///d_hbanaliz/848x480/turkiyede-farabi-evlerin-acYlmasY.jpg)
خانه ابونصر فارابی که با همکاری سازمان فرهنگی شهرداری استانبول و دانشگاه ملی الفارابی قزاقستان و با حمایت شورای همکاری کشورهای تورک برپا شده، روز جمعه ۱۱ مرداد ۱۳۹۸ طی مراسمی رسمی افتتاح شد. این بازگشایی که خبرگزاریهای ترکیه آن را به مانند رویدادی معمولی بازتاب دادند، واکنشهاي زیادی در ایران در پی داشت. واکنشها از رسانههای اجتماعی آغاز شد و در پیِ آن خبرگزاریها و روزنامهها به صورت ویژه بدان پرداختند.
نخستین واکنش را مرجان حاجیرحیمی، سردبیر ماهنامه مهرپارسه، از طریق حساب توئیتری خود نشان داد. او با به اشتراک گذاشتن تصویر مراسم افتتاح خانه فارابی در استانبول و تابلوی خانه مزبور، چنین نوشت: «پس از مصادره مولانا، ابن سینا و محمد سیاه قلم، نقاش دوره صفوی، توسط دولت ترکیه، حالا نوبت به مصادره فارابی؛ دانشمند ایرانی قرن ۳ و ۴ هجری رسیده است. موزه فارابی با مطالعات دانشگاه ملی قزاقستان و همکاری سفارت این کشور دیروز در استانبول افتتاح شد».
در ادامه، خبرگزاری ایسنا، از خبرگزاری های مطرح ایران، خبری درباره این موضوع منتشر کرد. در این خبر که با تیتر «ترکیه "فارابی" را هم مصادره میکند؟» منتشر شد، این موضوع مطرح گردید که مقامات ایرانی هیچ واکنشی نسبت به مصادره مفاخر ملی و معنوی کشور از سوی کشورهای همسایه از خود نشان نمیدهند. در این خبر که نظرات کارشناسان نیز در آن منعکس شده، علیرضا دبیرنژاد، موزه دار، چنین گفت: «از فردا باید منتظر "شاهنامه" باشیم که ناگهان کشوری با نام یک موزه یا یک برند یا جشنواره، آن را مصادره کند». روزنامه شهروند که از سوی جمعیت هلال احمر ایران منتشر میشود، نیز در خبری با تیتر «فارابی هم ایرانی نیست؟!»، جملاتی مشابه دیگر خبرگزاریها و کاربران صفحات مجازی به کاربرد و از تعلق فارابی به حوزه فرهنگ ایرانی- اسلامی، و نه ترکیه و قزاقستان، دفاع کرد.
واکنشها به اینجا ختم نشد. برخی احزاب در نامهای جمعی و سرگشاده به سازمان میراث فرهنگی، از آن سازمان خواستند تا برای ممانعت از معرفی فارابی به عنوان «عالِم جهان تورک و اسلام»، و رفع این نگرانی، «تلاشهایی را که داشته است و برنامههایی را که در نظر دارد انجام دهد، اعلام نماید». در نامه سرگشاده بر این موضوع تأکید شده بود که ضروری است یادگارهایی به مانند فارابی با همکاری سایر کشورهای منطقه به صورت مشترک ثبت شود. در ادامه نیز ادعاهای تصاحب میراث فرهنگی ایران به دست کشورهای منطقه تکرار شده بود؛ موضوعی که قبلاً نیز در خبرگزاری ها و روزنامه ها مطرح گردیده بود.
اتفاقی شبیه مساله مورد بحث، قبلاً نیز روی داده است. تقریباً دو سال پیش، برخی نخبگان سیاسی و فرهنگی ایران، از درج عبارت «حکیم و فیلسوف تورک» بر روی مجسمه ابن سینا در ورودی بیمارستانی در آنکارا رنجیده خاطر شده و مدتی طولانی این بحث در رسانه ها ادامه یافت. این قبیل کاربران رسانههای مجازی معتقد بودند در حالی که ابن سینا ایرانی است و هیچ ارتباطی با ترکیه ندارد، عبارت «حکیم تورک» نباید به کار برده میشد. این قبیل نظرات به شکلی وسیع در رسانهها به چشم میخورد. همزمان کاربران از سفارت ایران در آنکارا خواستند تا در این موضوع اقدامات لازم را به جای آورد. به همین شکل، واکنشی مشابه هم به برگزاری کنگره بزرگداشت هزاره نظامالملک؛ وزیر توانای دولت سلجوقیان در ترکیه نشان داده شد.
برخی سیاستمداران و روشنفکران ایرانی، مفاخر مشترک فرهنگی جغرافیای اسلام [حتی آنهایی که فارس نبودهاند] را با بازتعریفی مخصوص به خود، در درون «ایرانِ بزرگِ فرهنگی» مورد ارزیابی قرار میدهند و این ادعا را به طور مداوم مطرح میسازند که حوزه ایرانِ فرهنگی، سرزمینهای واقع در میان ترکستان شرقی تا منطقه بالکان را در بر میگیرد و تمام آثار پدید آمده در این جغرافیا و به ویژه آثار فارسی، از آنِ ایران است.
تورقای شفق - مرکز مطالعات ایرام
#تاریخی_شخصیتلریمیزه_صاحیب_چیخالیم
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [24.05.20 08:29]
نظامالدین امیر علیشیر نوایی
امیر علیشیر از نامدارترین دولتمردان دورهی تیموری و معاصر خاقان منصور ابوالغازی سلطان حسین بایقارا است.
امیر علیشیر در ۱۴۴۱ میلادی در هرات متولد شد. تحصیلات اولیهاش را نزد پدرش آموخت و با سلطان حسین بایقارا همدرس بود. پس از آن به سیاحت شهرهای مختلف تورکیستان و تحصیل معارف و کسب کمالات در شهرهایی چون مشهد و سمرقند پرداخت.
امیر علیشیر پس از به سلطنت رسیدن حسین بایقارا، به او پیوست، و نقش بسیار مهمی در ثبات فرهنگی و سیاسی تورکیستان آن دوره ایفا نمود.
امیر علیشیر با تشکیل محافل مختلف از دانشمندان، عالمان، هنرمندان، شاعران، نویسندگان و عارفان به حمایت از آنان پرداخت و با ساختن صدها مسجد، خانقاه، مدرسه، حمام، کتابخانه، بیمارستان، کاروانسرا، پل و ... خدمات بزرگی در امور عامالمنفعه و ثبات اجتماعی انجام داد.
امیر علیشیر که با تخلص نوایی شعر میسرود، تأثیر بسزایی بر شعر و ادب تورکی دارد. وی بنیانگذار مکتب ادبی نوینی در شعر تورکی و از پیشگامان تورکی مدرن محسوب میشود.
امیر علیشیر که مؤلف بیش از سی جلد کتاب است، با پیوند سیاست و ادبیات در راه اعتلاء و پیشرفت زبان و فرهنگ تورکی نقش بسزایی ایفا نمود. وی، بخصوص با نگارش كتاب محاكمة اللغتين، در زمرهی چهار مدافع بزرگ زبان تورکی قرار دارد. سه مدافع دیگر زبان تورکی عبارتاند از محمود کاشغری، عاشیق پاشا و قدری برغموی.
امیر علیشیر در علم موسیقی نیز تبحر داشت و قطعات موسيقی نوایی در بين تورکهای کشورهای مختلف رواج دارد. در دوتار تورکمن نیز پردهای به نام نوایی و سه گروه هفتگانه وجود دارد.
امیر علیشیر سرانجام به سال ۱۵۰۱ در زادگاه خود در گذشت.
#دولتمردان_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [24.05.20 12:59]
[ Photo ]
چه کسی ملت تورک را نجات داد؟
آتاتورک که در بازدیدهایش از کلاسهای درس با بالاتر دانستن مقام معلم حاضر نمیشد در صندلی معلم بنشیند و درس را سر پا گوش میکرد، در یکی از بازدیدهایش پس از گوش کردن توضیحات یک دانشآموز در درس تاریخ، به وی گفت: یک چیز را فراموش کردی بگویی. چه کسی ملت تورک را نجات داد؟
دانشآموز در جواب آتاتورک گفت: پدرمان (آتاتورک) نجات داد.
آتاتورک این جواب را قبول نکرد و گفت: خیر، ملت تورک را خون تورک نجات داد.
منبع. حیکمت تانیو، آتاتورک و ملیگرایی تورکی، ص ۱۴۲
#دولتمردان_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [24.05.20 16:32]
[ Photo ]
معرفی کتاب «فرهنگ نظامی تورک»، اثر صفا اؤزقایا
این کتاب به تشریح سازمان، سنتهای نظامی، خصوصیات، ذهنیتهای استراتژی و تاکتیک، و دیدگاههای فلسفی ارتشهای تورک از اولین دولتهای تورک تا امروز پرداخته است.
#فرهنگ_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [25.05.20 15:51]
[ Photo ]
سکههای گؤکتورک
▪️ سکههایی هستند که در کاوشهای باستانشناسی در منطقهی تورکیستان به دست آمدهاند.
▪️ این سکهها که در مناطق مختلف سه کشور قیرغیزستان، تاجیکستان و ازبکستان یافت شدهاند، جمعاً ۱۰۴ عدد بوده و متعلق به سالهای ۵۷۶-۶۰۰ میلادی هستند.
▪️ روی برخی سکهها، در وسط رسم قاغان و در کنار آن نقش ماه و ستاره به صورت برجسته ضرب شده که نشان میدهد ماه و ستاره یک سمبل تورکی پیشااسلامی میباشد.
▪️ بر بعضی سکههای دیگر، رسم قاغان و قاغانخاتون (همسر قاغان) در کنار یکدیگر ضرب شده که نشانگر مقام و موقعیت زن در فرهنگ تورک است.
#تمدن_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [26.05.20 15:57]
[ Album ]
آرامگاه اکبرشاه گورکانی
اکبرشاه یا ابوالفتح جلالالدین محمد اکبر (۱۶۹۵-۱۵۴۲ م) ملقب به اکبر کبیر، سومین پادشاه از سلسلهی تورک گورکانیان، و بزرگترین و تأثیرگذارترین پادشاه تاریخ هند است.
آرامگاه اکبرشاه در باغ بسیار بزرگی واقع در شهر آگرا قرار دارد که قبلاً شکارگاه پادشاهان هند بود.
اين آرامگاه دارای دروازهای بزرگ است و نمای کاشیکاری شدهی زیبایی دارد که به دلیل علاقهی اکبرشاه به رنگ قرمز به صورت تلفیقی از ماسهی قرمز و مرمر سفید کار شده است.
در ورودی آرامگاه ساختمانی زیبا با چهار منارهی مسقف شبیه به منارههای تاج محل وجود دارد.
حیاط اصلی ساختمان باغی بسیار بزرگ است و تعداد زیادی آهو و گوزن هم در آن نگهداری میشود.
ساختمان مقبره دارای چندین گنبد است و سه طبقه و چهار دروازه دارد. ابتدای ساختمان روی سقف و دیوارها نقش و نگارهای بسیار زیبایی نقش بسته است ولی داخل مقبره بسیار ساده و در و دیوار آن به رنگ سفید است و مقبره هم میانهی ساختمان قرار دارد.
بنای آرامگاه به سبک معماری تورکی و الهامبخش آثار معماری فراوانی بعد از خود بوده است و بهمين دليل ارزش تاريخی زيادی دارد.
#معماری_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [27.05.20 22:30]
سلطان محمود معینالدین شاهرخ (میرزا)
شاهرخ میرزا (https://cdn.islamansiklopedisi.org.tr/madde//38/sahruh-1_m.jpg) (۱۳۷۷–۱۴۴۷) چهارمین پسر امیرتیمور (۱۳۳۶–۱۴۰۵) و یکی از جانشینان او و از بزرگترین پادشاهان تیموری است.
شاهرخ میرزا هنرپرور و ادبدوست بود و به علم و هنر بسیار علاقه داشت. او پایتخت خود را از سمرقند به شهر هرات منتقل کرد و آن شهر را مرکز هنرمندان و دانشمندان ساخت. سبک هنری یا مکتب هرات تحت حمایت او و پسرش بایسنقر شکل گرفت. همسر او گوهرشاد آغا نیز بناها، مساجد و مدارس بسیاری بنا کرد که مسجد گوهرشاد مشهد و مسجد گوهرشاد هرات از آن جمله است.
او برخلاف پدرش مردی آرامش طلب بود و به عمران و آبادانی علاقه بسیار داشت، هم در عالم سیاست و هم مردم داری و هنر بسیار خوش درخشید.
شاهرخ میرزا ۴۳ سال سلطنت کرد و در ۷۳ سالگی در شهرری درگذشت، در زمان سلطنتش برای بازسازی کشور کوشش کرد. دیوارهای هرات و مرو را ساخت به آبادی شهرها همت گماشت. پادشاهی بود نیکوکار و اصحاب علم و دانش را گرامی میداشت و ارباب صنعت را طرف توجه قرار میداد و در زمان وی علم و صنعت رواج یافت. موسیقیدان معروف عبدالقادر مراغهای و آوازخوان مشهور یوسف اندکانی و قوامالدین معمار و مولانا خلیل نقاش از هنرمندان آن دوره بودند. خصوصیت منحصربهفرد شاهرخ، حمایت آزادانه از علم را با اعتقادات اسلامی درآمیخته بود.
فرمانروایی شاهرخ را سرآغاز یک عصر جدید و تجدید حیات در بعضی از انواع هنر معرفی کردهاند. او پادشاهی بود نیکوکار و اصحاب علم و دانش را گرامی میداشت و ارباب صنعت را طرف توجه قرار میداد و در زمان وی علم و صنعت رواج یافت. توفیق شاهرخ در تسخیر تمامی قدرت در هرات و توجّه وی و بایسنقر به هنر، بسیاری از هنرمندان را از اقصی نقاط ایران به هرات کشاند و سبب شد که مراکز مهم پیشین اهمیت و اعتبار خود را از دست بدهد و در مرتبهای نازلتر قرار گیرد. شاهرخ به همراه پسرش بایسنقر حامی و بانی شکلگیری مکتب هرات از سبکهای مهم هنری آن دوره بود و در تحت حمایت او نقاشان، خوشنویسان، تذهیبکاران را در هرات گردآورد تا برای وی ظریفترین آثار هنری را در خط، تذهیب، جلدسازی و صحافی به وجود آوردند. کانون هنری بایسنقر در هرات بهنام دارالصنایع کتاب سازی معروف بود و کتابهای پدیدآمده در این دوره شامل نفیسترین مینیاتورها و استادانهترین خوشنویسیها هستند که به زیبایی تمام صحافی و جلدآرایی گشتهاند.
در عهد سلطنت او هرات که پایتخت دولتش بود، کانون درخشان هنر و ادب عصر محسوب میشد. در آن ایام وی و همسر هنر پرورش گوهر شاد آغا، مساجد، مدارس و ابنیه عالی در قلمرو قدرت خویش بنا کردند. مسجد گوهرشاد در مشهد و مسجد جامع گوهرشاد در هرات، از درخشانترین آثار معماری این عصر، مدیون آن ملکه هنر پرور عصر بود، که هنوز همچنان باقی است.
پارهای از زیباترین نقاشیها، ریشه در مکتب هرات دارند که بهطور کامل با حمایت شاهزادههای تیموری در شهر هرات شکل گرفت و استاد بزرگ نقاشی یعنی کمال الدین بهزاد برخاسته از چنین مکتبی است. خطوط زیبایی نظیر خط نستعلیق در دوره جانشینان تیمور شکل گرفت و آخرین مراحل تکاملیاش را در این دوره طی نمود. همچنین پارهای از زیباترین آثار معماری در این دوره به وجود آمد که مسجد گوهرشاد مشهد
از آن جمله است. این مسجد که با حمایت گوهرشاد همسر شاهرخ تیموری ساخته شدهاست، یکی از درخشانترین آثار معماری تورکی است. در گوشهای کتیبههای این مسجد و در سمت ایوان مقصوره آن، کتیبهای از بایسنقر میرزا پسر شاهرخ وجود دارد که خود از خطاطان بزرگ عصر خویش بود.
میراث فرهنگی و هنری تیموریان و آنچه شاهرخ بنیانگذارد در اختیار صفویه قرار گرفت. معماری صفوی یا نقاشی و خوشنویسی آن عصر، کاملاً ادامه میراثی است که از تیموریان برجای ماند. بهویژه که حاکمان صفوی با حمایت گسترده خویش، این میراث را درخشان تر نموده، باعث رشد و گسترش آن گشتند. همچنین ادامه این سنت هنری در گورکانیان هند یا امپراتوری تورک در هند قابل مشاهده است. سلسلهای که برخی از درخشانترین آثار هنری و معماری نظیر بنای تاج محل در دوره ایشان بنا شدهاست.
شاهرخ به سال ۱۴۴۷م درگذشت. هنگام مرگ او تنها فرزندش اولوغبیگ میرزا (https://t.me/TurkUygarligi/190) در قید حیات بود که او هم بیشتر یک محقق، عالم ریاضی و ستاره شناس بود که جانشین پدر گردید.
#دولتمردان_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [29.05.20 13:18]
[ Photo ]
سلطان محمد ثانی، فاتیح سلطان محمد
▪️در ۱۹ سالگی بجز زبان تورکی، زبانهای عربی، عبرانی، کلدانی، صربی، یونانی، لاتین، ایتالیایی و فارسی را هم میدانست.
▪️شبانه بیش از ۷۰ کشتی را از طریق خشکی به خلیج استانبول منتقل کرده و با «توپهای شاهی» که خود طراح آنها بود، حصار استانبول را شکافته و موفق به فتح استانبول، پایان دادن به قرون وسطی و گشایش عصری جدید در اروپا گردید.
▪️اجازه نداد به دین، اعتقاد، مذهب، زبان، مال، ملک و هستی اهالی استانبول تعدی گردد.
▪️شاعر بود. کتابخانهی بزرگی با هزاران جلد کتاب داشت، در دربارش با دانشمندان رومی، یونانی و ... در خصوص جغرافیا، تاریخ، فلسفه، الهیات، میتولوژی و ... مباحثه مینمود.
▪️وقتی استانبول را فتح کرد، تنها ۲۱ سال داشت...
▪️۵۶۷مین سالگرد فتح استانبول گرامی باد!
#دولتمردان_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [31.05.20 11:53]
اندیشهی اسماعیل غاسپیرالی: اتحاد در زبان، اتحاد در فکر، اتحاد در عمل
◾️نگاه غاسپیرالی به جامعهی شرق نگاهیست تجددخواهانه؛ زیرا وی جامعهی شرق زمان خود را تودهای ناآگاه و دارای نخبگانی بیخبر از پیشرفتهای دنیا میداند.
▪️غاسپیرالی مهمترین عامل پیشرفت دنیای غرب را ناسیونالیسم مدرن، و عنصر اصلی عقبماندگی جامعهی تورک را عدم وجود اتحاد ملی میداند. از اینرو، پیشرفت تورکها را در گرو ظهور ناسیونالیسم مدرن میبیند.
▪️غاسپیرالی طرفدار نوعی تغییرات اجتماعیست که سبب ایجاد اتحاد میان مردمان تورک گردد و مسیر این تغییرات را در اتحادی مدرن در قالب یادگیری زبان مشترک تورکی میداند.
▪️اندیشهی غاسپیرالی معمولاً در جملهی «اتحاد در زبان، فکر و عمل» خلاصه میشود.
◼️به نظر غاسپیرالی، زبان نه فقط یک وسیلهی ایجاد ارتباط بین آدمیان بلکه پایه و شالودهی جامعهای مطلوب است. از اینرو، وی نخستین شرط همگنی ملی را همگنی زبانی میداند.
▪️این تفکر غاسپیرالی سدّی بزرگ در مقابل آسیمیلاسیون تورکهای روسیه ایجاد کرد. روسها که به انحاء مختلف سعی در نابودی زبان تورکی در روسیه داشتند، اجازهی هیچگونه ارتباطی بین لهجههای مختلف زبان تورکی نداده و تلاش میکردند تورکهای مناطق مختلف رفتهرفته در فهم لهجهی یکدیگر دچار مشکل شوند. اما با این ایدهی غاسپیرالی و تأثیر آن در میان روشنفکران تورک با شکست مواجه شدند.
▪️به نظر غاسپیرالی، مهمترین عامل در ملت شدن یک جامعهی بشری زبان مشترک است. یعنی پایه و اساس تعریف ملت زبان ملی است. وی راه نجات مردم تورک را نه جنگ با خانها و رؤسای موجود بلکه تلاش در ایجاد تحول زبانی و ایجاد زبان معیار و مشترک تورکی میداند. غاسپیرالی در این تفکر خود متأثر از تاریخ سیر اندیشه در کشورهای آلمان، ایتالیا و ژاپن بود.
▪️غاسپیرالی به تأسی از امیر علیشیر نوایی، حراست از هویت تورکی را در گرو رسمیت یافتن زبان تورکی و پدیدار شدن زبان ادبی تورکی میداند.
▪️غاسپیرالی یکی از ویژگیهای جامعهی پیشرفتهی تورک و مهمترین گام در رشد ملیگرایی تورک را شکلگیری زبان معیار تورکی میداند.
▪️غاسپیرالی از میان لهجههای گوناگون زبان تورکی، لهجهی عثمانی را مستعدد تبدیل شدن به زبان تورکی مشترک میداند. این تفکر وی بعدها توسط اندیشمندان بزرگ دیگری نظیر علی بگ حسینزاده نیز تأیید و تأکید شد.
◼️یکی دیگر از پارامترهای فکری غاسپیرالی اتحاد تورکها در تفکر است.
▪️غاسپیرالی اهمیت زیادی به روانشناسی اجتماعی تورکها و ذهنیت آنها نسبت به جهان پیرامون میدهد. به نظر وی، زبان عینیت وجودی یک ملت، و فرهنگ ذهنیت آن را تشکیل میدهد. فرهنگ یک جامعه یعنی ذهنیت مردمان یک جامعه به جهان هستی که سامان دهندهی بقای آن جامعه است.
▪️به نظر غاسپیرالی فرهنگ و ذهنیت یک گروه انسانی، پیوند و ارتباط میان آنها را تسهیل میکند و سبب میشود در ایجاد جامعهی ایدهآل قدم بگذارند. به نظر وی، اتحاد فرهنگی پیششرط شکلگیری هرگونه کنش جمعی در یک جامعه است.
▪️به عقیدهی غاسپیرالی، مردمان تورک باید از جهت ذهنی نیز به یکدیگر نزدیک گردند. یعنی برای اتحاد مردمان تورک تنها وجود زبان ملی مشترک کافی نیست بلکه باید تلاش نمود گسستهای فرهنگی موجود میان تورکهای مناطق مختلف به تقارب فرهنگی و اتحاد سوق یابد.
▪️غاسپیرالی اتحاد فرهنگی را مقدمهی توسعهی اجتماعی و اقتصادی دانسته، و میگوید: برای ترقی و تعالی یک ملت، پیش از هر چیز دگرگونی در فکر آن ملت نیاز است. بدون بیداری در زمینههای فکری، توسعهی اجتماعی امکانپذیر نیست.
▪️غاسپیرالی راهکار تسهیل دگرگونی در ذهنیت جامعه را فعالیت تشکیلاتی میداند. به نظر وی، تنها از طریق سازمانهای گوناگون اجتماعی میتوان ذهنیت جامعه را به سوی دگرگونی و نهادینه کردن اساسهای مدرنیسم رهنمون ساخت.
◼️سومین پارادایم مهم در تفکر غاسپیرالی مفهوم اتحاد در عمل است. به نظر وی، پس اتحاد در زبان و اتحاد در فکر، تورکها باید به سمت اتحاد در عمل پیش بروند اما باید در نظر داشت که لازمهی ورود بدین مرحله، گذر از مراحل قبلی است و بدون مهیا گشتن شرایط نمیتوان گام در این مرحله گذارد.
▪️غاسپیرالی معتقد است ما باید اتحاد زبانی و اتحاد معنوی را عینیت بخشیم، و عینیت اتحاد سیاسی را به آیندگان و نسلهای بعدی واگذار نماییم.
#اندیشمندان_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [02.06.20 21:12]
قوتادغو بیلیگ (Kutadgu Bilig)
▪️قوتادغو بیلیگ، به معنی «دانش سعادتبخش»، نام یک کتاب تاریخی و نخستین مثنوی به زبان تورکی است.
▪️این کتاب در سال ۱۰۶۹ (۴۶۲) توسط یوسف خاصحاجب بالاساغونی و در شهر بالاساغون تورکیستان از مراکز قلمروی قاراخانیان (ایلکخانیان ـ آلافراسیاب) نوشته شده است.
▪️قوتادغو بیلیگ در ۸۸ باب و ۶۶۴۵ بیت به صورت عروضی و در بحر متقارب به زبان ترکی قاراخانی یا خاقانی (تورکی ادبی دورهی قاراخانیان) سروده شده است ولی در میانههای کتاب، اشعاری بر وزن هجایی و در قالب بایاتی نیز وجود دارد.
▪️موضوع اصلی قوتادغو بیلیگ که نوعی سیاستنامه میباشد، علم سیاست مدنی و آموزش مملکتداری و اخلاق است. مطالبی در مورد تدبیر منزل، حکمت و علم قدیم نیز در آن وجود دارد. این اثر به ما امکان میدهد از وضع اجتماعی و اداری ترکان در دورهی قاراخانیان آگاه شویم.
▪️کتاب پس از مقدمهای در ستایش پروردگار و نعت حضرت رسول و خلفاء و بزرگداشت خاقان زمان و ذکر سبب تألیف اثر، وارد متن اصلی میشود که به صورت داستانی و بر اساس پرسش و پاسخ بین چهار قهرمان خیالی میباشد.
▪️هر شخصیت نمایندهی مفهومی مشخص است: ۱. گوندوغدو: خاقان که نماینده و سخنگوی قانون و عدالت است؛ ۲. آیدولدو: وزیر که نماینده و سخنگوی دولت و حکومت است؛ ۳. اؤگدولمیش فرزند وزیر که سخنگوی عقل است؛ و ۴. اودگورمیش: زاهدی که نمایندهی قناعت و انزواست.
▪️از این کتاب سه نسخهی اصلی موجود است: نسخهی وین به خط اویغوری (خط باستانی ترکان اویغور) که در سال ۱۴۳۹ در هرات استنساخ شده، در سال ۱۸۲۸ کشف و معرفی شد و امروزه در کتابخانهی سلطنتی وین نگهداری میشود؛ و نسخههای قاهره و فرغانه که هر دو به خط عربیاند و تاریخ استنساخ ندارند. نسخهی قاهره در سال ۱۸۹۶ توسط موریتس آلمانی کشف و معرفی شد، و نسخهی فرغانه که کامل ترین نسخه است در سال ۱۹۱۵ توسط تورکشناس و سیاستمدار شهیر تورک، احمد ذکی ولیدی طوغان، کشف و معرفی گردید.
▪️یکی از دلایل شهرت و معروفیت این اثر گرانبها کشف آثار متعددی چون گلدان سفالین سارایجیق (در مصب رود یاییق) میباشد که اشعاری از قوتادغو بیلیگ بر روی آن منقوش است.
▪️کتاب دیگری نیز با نام قوتادغو بیلیگ وجود دارد که به مجموعهی کلمات قصار جنگیزخان اطلاق میشود. این کتاب مانند یاسای چنگیزی، به عنوان یک مأخذ قانون در امپراتوری مغول استفاده میگردید.
#تمدن_تورکی
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [06.06.20 16:36]
.
سال ۱۹۸۱، سال آتاتورک (https://www.gercekgundem.com/images/posts/201907/116813_480x270.png)
در ۲۷ نوامبر ۱۹۷۸ سازمان یونسکو تصمیم گرفت سال ۱۹۸۱ را بعلت تقارن با یکصدمین سال تولد مصطفي كمال آتاتورک بنام وی نامگذاری کند و به جهانیان اعلام نمود که «با اعتقاد به الگوبرداری نسلهای آینده از افرادی که در راه تفاهم، همکاری بینالملل و صلح جهانی قدم برداشتهاند، ضمن بزرگداشت یاد و نام مؤسس جمهوری ترکیه، مصطفی کمال آتاتورک در یکصدمین سال تولدش در سال ۱۹۸۱ با در نظر گرفتن اینکه مصطفی کمال آتاتورک در تمامی موضوعات مورد علاقه یونسکو یک رفُرمیست فوقالعاده بوده، بویژه با قبول وی بعنوان یکی از اولین رهبران جنگ بر علیه استعمار و امپریالیزم و نمونه خارقالعاده شخصیتی که اقدامات مهمی در تفاهم بین ملل جهان و صلح مداوم داشته و یادآوری ایمان راسخش به آفرینش دنیایی مالامال از همدلی و همکاری در تمامی زندگیاش بدون قائل شدن هیچ فرقی بین انسانها از لحاظ رنگ، دین و نژاد و اینکه تمام اقداماتش را در راستای صلح و تفاهم بینالمللی و احترام به حقوق بشر انجام داده، تصمیم گرفته میشود که در سال ۱۹۸۰ نیز با همکاری حکومت ترکیه و سازمان یونسکو سمپوزیمهای مربوط به شناساندن جهات مختلف، آثار و شخصیت مؤسس جمهوری ترکیه، مصطفی کمال آتاتورک برگزار گردد.»
#دولتمردان_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [07.06.20 19:04]
[ Album ]
صفیالدین اورموی
صفیالدین اورموی (۱۲۱۶ ارومیه –۱۲۹۴ بغداد) موسیقیدان، خوشنویس، ادیب و عروضدان و پیشتاز مکتب منتظمیه بود. مکتبی که صفیالدین بنا نهاد، شاگردان بسیاری را تربیت نمود که عبدالقادر مراغهای (نابغه تاریخ موسیقی تورکی) یکی از آنهاست..
از صفیالدین دو رساله بسیار مهم بر جای مانده است: رساله الادوار که یکی از شاخصترین آثار در زمینه تئوری موسیقی تورکی-اسلامی میدانند، و رساله شرفیه.
اورموی از جهات مختلف تأثیرات ماندگاری بر هنر موسیقی و خوشنویسی گذاشت؛ نخست شاگردانی که در خط و موسیقی ترتیب کرد و برخی از آنها سرآمد این هنرها شدند، دوم رسالههای مهمی که در زمینه موسیقی نوشت، سوم سازهایی که با دخل و تصرف در سازهای قدیمی ابداع کرد، چهارم نظریاتی که در زمینه تئوری موسیقی ابداع کرد یا بر نظرات قدما افزود و دست آخر استفاده از روشی نظاممند برای ثبت و ضبط موسیقی به شکل مکتوب (نُت ابداعی بر اساس حروف ابجد)
صفیالدین دو ساز ابداع کرد که یکی «مُغنی» و دیگری «نَزهه» نام داشت.
از وی آهنگی به نام «نوروز» به دست ما رسیده که بعنوان قدیمیترین اثر موسیقی تورکی که بدست ما رسیده، شناخته میشود.
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [10.06.20 16:36]
[ Photo ]
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [10.06.20 16:36]
[ Photo ]
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [10.06.20 16:36]
[ Photo ]
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [10.06.20 16:36]
[ Photo ]
فرمان سلطان محمد فاتح پس از فتح بوسنی در سال ۱۴۶۳ میلادی که به راهبان فرانسیسکویی آزادی عطا کرده و مدت ۵۵۷ سال است که در صومعه شهر فوینیتسا نگهداری میشود.
سلطان محمد فاتح با صدور این فرمان بهمراه آزادیهای مذهبی، یکسری حقوق و آزادیهای دیگر را نیز برای فرقه مذکور به رسمیت شناخته است.
#دولتمردان_تورک
#تمدن_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [10.06.20 16:39]
فرمان سلطان محمد فاتح پس از فتح بوسنی در سال ۱۴۶۳ میلادی که به راهبان فرانسیسکویی آزادی عطا کرده و مدت ۵۵۷ سال است که در صومعه شهر فوینیتسا نگهداری میشود. سلطان محمد فاتح با صدور این فرمان بهمراه آزادیهای مذهبی، یکسری حقوق و آزادیهای دیگر را نیز برای فرقه مذکور به رسمیت شناخته است.
تمدن ریشهدار، تمدنی است که تکثّر و چندصدایی را به رسمیت شناخته و تفاوتهای فرهنگی، زبانی، دینی و ... را محترم میشمارد. تجربه زیست مسالمت آمیز با اقوام، ملل و ادیان دیگر، از خصوصیات ملل متمدن بوده که در تاریخ تورک به وفور دیده میشود. تورکها نه در زمان ضعف و انحطاط، بلکه در دوران اوج قدرت، پیروزی و عظمت، همواره رفتاری عادلانه با ملل تحت حاکمیت خود داشته و آزادیهای مذهبی و حقوق انسانی آنها را به رسمیت شناختهاند.
متن فرمان: (https://t.me/TurkUygarligi/297)
نشان-ی همایون اودور کی: بن کی سلطان محمد خان’یم. جمله عوام و خواصّا معلوم اولا کی، ایشبو دارندگان-ی فرمان-ی همایون بوسنا راهبلرینه مزید-ی عنایتیم ظهورا گلیب بویوردوم کی، مزبورلارا و کیلیسالارینا کیمسه مانع و مزاحم اولماییب احتیاتسیز مملکتیمده دورانلار و قاچیب گئدنلر داهی امن و اماندا اولالار. گلیب بیزیم خاصّه مملکتیمیزده خوفسوز ساکن اولوب کیلیسالارینا متمکن اولالار. و یوجه حضرتیمدن و وزیرلریمدن و قوللاریمدان و رعایالاریمدان و جمع-ی مملکتیم خلقیندن کیمسه مزبورلارا دخل و تعرض ائدیب اینجیتمهیهلر، کندیلرینه و جانلارینا و ماللارینا و کیلیسالارینا و داهی یاباندان خاصّه مملکتیمیزه آدم گتیررلر ایسه یمین-ی مغلّظه ائدرم کی یئری، گؤیو یاراتان پروردگار حقّی اوچون و اولو پیغمبریمیز محمد مصطفی صلی الله تعالی علیه و سلّم حقّی اوچون و یوز ییرمی دؤرد مین پیغمبر حقّی اوچون و قوشاندیغیم قیلیج حقّی اوچون بو یازیلانلارا هیچ بیر فرد مخالفت ائتمهیه. مادام کی بونلار بنیم خدمتیم و امریمه مطیع اولالار.
#دولتمردان_تورک
#تمدن_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [11.06.20 19:34]
[ Video ]
هو گروبو (The Hu)
(موغوليستان موزيك گروبو)
Song: The Great Chenggis Khaan
(بؤیوک جنگیزخان)
تورک قیرتلاق موزیگی
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [11.06.20 21:18]
سوبوتای، بزرگترین سردار کشورگشای جهان
سوبوتای باهادیر (۱۱۷۶ ـ ۱۲۴۸) یکی از چهار فرمانده بزرگ امپراطوری مغول (اتحادیهای ایلی ـ نظامی از عموماً تورکهای قیپچاق و برخی قبایل تُنغوز)، یک استراتژیست نظامی نابغه و مورد علاقهترین سردار جنگیزخان و پسرش اؤگهدهی خان (اؤگهدای / اوکتای) بود که نبردها و فتوحات زیادی در غرب امپراطوری مغول انجام داد.
وی مغز متفکر نظامی، استراتژیست اصلی امپراطوری عظیم مغول و دارای هوش نظامی سرآمد و خارقالعادهای بود که در استفاده از تسلیحات محاصره تبحر فراوان داشت. همچنین ژنرالی جسور، شجاع، قدرتمند و دارای لقب باهادیر (بهادر / باتور) نیز بود.
سوبوتای از قبیلهی «اورانهای» از تورکهای «تووا» و پسر آهنگری به نام چارچودای (در برخی منابع قابان) از دوستان جنگیزخان بود. افراد این قبیله بیشتر در کار تجارت خز و آهنگر بودند اما سوبوتای در سن ۱۴ سالگی، زمانی که نوجوانی بیش نبود، به اردوی جنگیزخان پیوست.
وی ابتدا به عنوان نگهبان دروازه منصوب شد اما با داشتن استعداد خارقالعاده در هنرهای رزمی و سوارکاری و همچنین مهارت در تیراندازی حین اسبدوانی که از فنون نظامی ویژهی تورانی بود، خیلی سریع پیشرفت نمود و علیرغم جوانی و سن کم، مدارج ترقی نظامی را در مدتی کوتاه طی کرد، و در اردوی جنگیزخان که انتخاب سردار مطمئن برای کمک به خاقان بزرگ و جهت گسترش امپراطوری از مهمترین امور بود و افراد فارغ از منسوبیت قبیلهای و فقط بر اساس شایستگی منصوب میشدند، به یکی از فرماندهان بزرگ و مهمترین استراتژیست امپراطوری تبدیل شد. پس از درگذشت جنگیزخان حین فتح چین، طی سه سالی که امپراطوری عظیم مغول را خاتون وی اداره میکرد و همچنین در دورهی خاقانی اؤگهدهی خان، سوبوتای به خدمت ادامه داد.
سوبوتای بیش از بیست لشکرکشی انجام داد و در هیچ نبردی شکست نخورد. شهرهای بسیاری فتح کرد و ۳۲ ملت را منقاد امپراطوری مغول نمود. وی که از حیث تسخیر سرزمینها بزرگترین سردار کشورگشای تاریخ شمرده میشود، قبل از طراحی تاکتیک خود، تاکتیک دشمن را به درستی تشخیص داده و مؤثرترین ضدحمله را انتخاب میکرد.
سوبوتای تبریز را بدون جنگ، و با یادآوری ریشهی تورانی مردم تبریز و اقناع اعیان شهر به برادری تورک و مغول فتح نمود و مورد استقبال گستردهی بزرگان و مردم شهر قرار گرفت. در دورهی مغول، تبریز به حد اعلای رونق و شکوه رسید و یکی از آبادترین و مهمترین شهرهای جهان شد.
یکی از شاهکارهای نظامی سوبوتای شکست ارتشهای لهستان و مجارستان در دو روز پیاپی بود طوری که نفرات دشمن تقریباً تا آخرین نفر نابود گردید. در تابستان سال ۱۲۴۱ و در پی پیشروی در اروپا، اردوی تحت امر سوبوتای فقط چند صد کیلومتر با رود دانوب و دروازههای وین که در برابر آنها کاملاً بیدفاع بود فاصله داشت. سوبوتای مصمم بود تا ایتالیا پیش رفته و امپراتوری روم را از میان بردارد. اما، اؤگهدهی خان در گذشت و وی مجبور شد برای شرکت در قورولتای بزرگ و انتخاب خاقان جدید به مغولستان برگردد.
به گفتهی مورخان، اگر خاقان از دنیا نمیرفت و سوبوتای طبق برنامهای که داشت لشکرکشیها و فتوحاتش را ادامه میداد، هیچ ارتش اروپایی نمیتوانست در مقابل نبوغ وی و قدرت اردوی تورک ـ مغول مقاومت کند و امروزه سرنوشت فرهنگی و سیاسی بخش اعظم جهان به شکلی دیگر بود.
در اتفاقی خوشیُمن برای اروپا، امپراطور بعدی، گؤیوک خان، سوبوتای را به عنوان فرمانده اردوی تورک ـ مغول در جنگ با سلسلهی چینی سونگ منصوب کرد. وی در آن زمان ٧٠ سال داشت که برای یک فرمانده نظامی سن زیادی بود. لشکرکشی سوبوتای به چین تا سال ۱۲۴۷ ادامه یافت و پس از آن، وی در راه بازگشت به مغولستان و به سال ۱۲۴۸ درگذشت.
سوبوتای همچنین لقبی است که «جمشیدخان مجدالسلطنه افشار اورومی»، رهبر و فرمانده تورکهای ایران در زمان جنگ جهانی اول و تهاجم نیروهای متحد مسیحی ـ صلیبیِ روسیه، انگلستان، فرانسه، ارامنه، آسوریها و ... به منطقهی غرب آذربایجان جهت تأسیس ارمنستان بزرگ و آسورستان بزرگ (مشابه کردستان بزرگ امروزی)، برای خود برگزیده بود.
انتخاب نام سوبوتای توسط جمشیدخان اورومی، که توانست با سازماندهی گروههای مردمی تورک و کمک نیروهای تورک عثمانی قتلعام مردم تورک را متوقف کرده و پروندهی ارمنستان بزرگ را مختومه نماید، نشانگر عمق آگاهی وی از تاریخ تورک، و شعور ملی و تورکی وی میباشد.
#دولتمردان_تورک
@TurkUygarligi
فرهنگ، هنر و تمدّن تورک, [14.06.20 14:44]
[ Photo ]
جنبش «آلاش اوردا» نام حرکت ملی تورکهای تورکيستان (منطقهی قزاقستان و قیرغیزستان) است که در دههی ۱۹۱۰ آغاز شد.
همچنین نام دولت ملی مستقلی است که در سال ۱۹۱۷ با زعامت این جنبش در تورکستان تأسیس گردید و رسماً تا ۱۹۲۸ ادامه داشت.
«آلاش» که در لغت به معنای «آمین» میباشد، طبق افسانههای موجود نام جدّ مشترک تورکهای قزاقستان و قیرغیزستان، (و مشابه اوغوز برای تورکهای ایران، تورکیه، آذربایجان، تورکمنستان، عراق، سوریه، بالکان و ...) است.
«اوردا» همان «اوردو» میباشد که در لغت به معنی «ارتش و مجموعهی نیروهای مسلح یک ملت» بوده و نام دیگر آلاش نیز است.
سرود ملی دولت آلاش اوردا با جملهی «Аrğı аtаm, er Türik» به معنی «اولو آتام، ار تورکدور / نیای اعلای من، تورک قهرمان است» شروع میشد.
————————————-
مقالهی تاریخچهی «آلاش اوردا» را در کانال ما (@TurkUygarligi) بخوانید.
یازار: وحید ابراهیمی
#تاریخ_تورک
@TurkUygarligi
.jpg)
.jpg)
(2)(1).jpeg)
.jpg)
(4).jpeg)
(1).jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
محمد جواد ظريف پیامی را به مناسبت يك سالگى سقوط هواپيماى اوكراينى منتشر کرد
